nʉmʉnʉʉ

Kkomanche

Kiuto-Azteki

FamiliaKiuto-Azteki Wasemaji~0.6–2K wanaozungumza vizuri (iliyo hatarini sana sana) Hatialfabeti ya Kilatini (kisasa sanifu tahajia) Lugha rasmiLugha ya Taifa la Comanche (kutambuliwa kikabila); juhudi za kuihuisha kupitia programu za kikabila; haina hadhi rasmi ngazi ya jimbo.

Kikomanchi (kwa Kikomanchi: Nʉmʉ Tekwapʉ; ISO 639-3: com) ni lugha ya Kinumik cha Kati katika familia ya Kiyuto-Azteki na lugha ya mababu ya Taifa la Comanche, ambalo sasa lina makao kusini-magharibi mwa Oklahoma. Kihistoria kilikua kutoka Kishoshoni na bado kina uhusiano wa karibu nacho, lakini ni lugha tofauti yenye mabadiliko yake ya sauti, msamiati na utambulisho wa jamii. Kikomanchi kina irabu fupi na ndefu, ikiwemo irabu ya kati inayoandikwa ʉ, na mofolojia kubwa ya viambishi tamati inayounda maneno changamano, hasa vitenzi. Alfabeti ya kisasa ya Kikomanchi yenye msingi wa Kilatini, iliyopitishwa rasmi na Taifa hilo mwaka 1994, huonyesha urefu wa irabu na sauti zisizopatikana katika Kiingereza. Kwa kuwa utafiti wa hivi karibuni ulioshirikisha jamii uliripoti wazungumzaji stadi wa lugha ya kwanza chini ya hamsini, lugha iko hatarini sana; Idara ya Lugha ya Taifa la Comanche huunga mkono urejeshaji wake kupitia kozi, nyenzo za kufundishia, rekodi na huduma za tafsiri.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kkomanche

Maji

paa

/paː/

Moto

kohtopʉ

/kohtopɨ/

Jua

taabe

/taːbe/

Mwezi

mʉa

/mɨa/

Nyota

tatsinuupi

/tatsinuːpi/

Mama

pia

/pia/

Baba

ahpʉ

/ahpɨ/

Mimi

/nɨ/

Wewe

ʉ

/ɨ/

Jina

nahnia

/nahnia/

Jicho

puui

/puːi/

Mkono

mo'o

/moʔo/

Moyo

/—/

Upendo

wʊʊʰa

/wʊːhɑ/

Mti

huupi

/huːpi/

Nyumba

kahni

/kahni/

Mbwa

sarii

/saɾiː/

Paka

ɨsʉ

/ɪsɨ/

Kula

tʉhkarʉ

/tɨhkarɨ/

Kunywa

hibi

/hibi/

Moja

sʉmʉ

/sɨmɨ/

Mbili

waha

/waha/

Habari

marʉawe

/maɾɨawe/

Asante

ʉra

/ɨɾa/

Nzuri

tsaatʉ

/tsaːtɨ/

Kekeo

/—/

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Uto-Aztecan zinazohusiana

Maana KkomancheKipaiute cha KaskaziniProto-Uto-AztekiHopiKicoraKinahuatl cha KaleKioromo
Maji paa /paː/ paa /paː/ *paʔ /paʔ/ paahu /paɑhu/ hapɨn /hapɨn/ ātl /aːtɬ/ bishaan /biʃaːn/
Moto kohtopʉ /kohtopɨ/ kuna /kuna/ *na- /na-/ kukvay /kukvɑj/ ta'ai /taʔai/ tlētl /tɬeːtɬ/ ibidda /ibidːa/
Jua taabe /taːbe/ tabe /tape/ *ta /ta/ taawa /tɑːwɑ/ tahaapuá /tahaːpwa/ tōnatiuh /toːnatiw/ aduu /aduː/
Mwezi mʉa /mɨa/ mua /mu.a/ *mɨca /mɨca/ muuyaw /muːjɑw/ mɨhka /mɨhka/ mētztli /meːtstɬi/ jiʼa /dʒiʔa/
Nyota tatsinuupi /tatsinuːpi/ pasohoobʉ /pasohoːbɨ/ /—/ soohu /soːhɨ/ sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ cītlālin /siːˈtlaːlin/ urjii /urdʒiː/
Mama pia /pia/ pia /pi.a/ /—/ yu'at /juʔɑt/ naana /naːna/ nāntli /naːntɬi/ haadha /haːɗa/
Baba ahpʉ /ahpɨ/ naa /naː/ /—/ na'at /nɑʔɑt/ hahuá /hahwa/ tahtli /tahtɬi/ abbaa /abːaː/
Mimi /nɨ/ nʉʉ /nɨː/ *nɨ /nɨ/ nuʼ /nɨʔ/ neʼu /ˈneʔu/ nehhuātl /neʔˈwaːtɬ/ ani /ani/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.