Naáyarite
Kicora
Kiuto-Azteki
Cora (jina la asili Naáyarite) ni lugha ya Uto-Aztec ya tawi dogo la Corachol, inayozungumzwa na watu wapatao 17,000 katika eneo la Sierra del Nayar huko Nayarit, Mexico. Kiisimu, Cora inahusiana kwa karibu zaidi na Wixarika/Huichol (hch) — lugha yake dada ya Corachol — lakini ina tofauti za kutosha hata zikawa lugha mbili zisizoeleweka kwa pande zote mbili. Watu wa Cora wanadumisha dini yao ya jadi ya kiasili inayomzingatia mungu wa kike Tatei Náa'arí na wanaendeleza desturi za kale za hija kwenye maeneo matakatifu ya milimani, ikiwemo Tete Naayéri (Mesa del Nayar). Kundi la lahaja za Cora linajumuisha Mariteco, Cora ya Mlimani, na aina za Mashariki/Kati. Licha ya idadi ndogo ya wasemaji wake, Cora imedumisha uhamishaji kati ya vizazi katika makazi ya mbali zaidi ya Sierra del Nayar kutokana na utengano wa kijiografia wa eneo hilo na uadilifu wa utamaduni wa jadi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kicora
Maji
hapɨn
/hapɨn/
Moto
ta'ai
/taʔai/
Jua
tahaapuá
/tahaːpwa/
Mwezi
mɨhka
/mɨhka/
Nyota
sɨɨrabe
/sɨːˈrabe/
Mama
naana
/naːna/
Baba
hahuá
/hahwa/
Mimi
neʼu
/ˈneʔu/
Wewe
aʼu
/ˈaʔu/
Jina
yeuwa
/ˈjeuwa/
Jicho
húi
/hwi/
Mkono
mam
/mam/
Moyo
hɨurí
/hɨuri/
Upendo
ka'na
/kaʔna/
Mti
kɨré
/kɨre/
Nyumba
kíh
/kih/
Mbwa
tsɨ'ɨ
/tsɨʔɨ/
Paka
mistú
/mistu/
Kula
kuá
/kwa/
Kunywa
hi'i
/hiʔi/
Moja
cei
/tsei/
Mbili
huapoa
/waˈpoa/
Habari
ke'kuanenki
/keʔkwanenki/
Asante
atsipiraá
/atsipiraː/
Nzuri
huá'i
/hwaʔi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Uto-Aztecan zinazohusiana
| Maana | Kicora | Kiwixarika | Kipipil | Kinahuatl cha Huasteca cha Kati | Kinahuatl cha Huasteca cha Magharibi | Kinahuatl cha Huasteca cha Mashariki | Kinahuatl cha Istmo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | hapɨn /hapɨn/ | ha /ha/ | at /at/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | ahtli /aʔtli/ |
| Moto | ta'ai /taʔai/ | tai /tai/ | tit /tit/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tit /tit/ |
| Jua | tahaapuá /tahaːpwa/ | tau /tau/ | tunal /tunal/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ | tonatih /tonatih/ | tonal /tonal/ |
| Mwezi | mɨhka /mɨhka/ | metsa /metsa/ | metsti /metsti/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metz /mets/ |
| Nyota | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sital /ˈsital/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalin /siˈtlalin/ |
| Mama | naana /naːna/ | nana /nana/ | nan /nan/ | nana /nana/ | nana /nana/ | mama /mama/ | nan /nan/ |
| Baba | hahuá /hahwa/ | yawe /jawe/ | tat /tat/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tat /tat/ |
| Mimi | neʼu /ˈneʔu/ | nee /neː/ | naja /ˈnaha/ | na /na/ | na /na/ | na /na/ | naja /ˈnaha/ |
| Wewe | aʼu /ˈaʔu/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | taja /ˈtaha/ | ta /ta/ | ta /ta/ | ta /ta/ | taja /ˈtaha/ |
| Jina | yeuwa /ˈjeuwa/ | tewa /ˈtewa/ | tukay /ˈtukaj/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocayotl /tokaˈjotɬ/ |
| Jicho | húi /hwi/ | tukite /tukite/ | ish /iʃ/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ix /iʃ/ |
| Mkono | mam /mam/ | mama /mama/ | mey /mei/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | mahuit /mawit/ |
| Moyo | hɨurí /hɨuri/ | iyari /ijari/ | yulu /julu/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yolio /jolio/ |
| Upendo | ka'na /kaʔna/ | kanenki /kanenki/ | tasujta /tasuhta/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | nequi /neki/ |
| Mti | kɨré /kɨre/ | kiyé /kije/ | kwawit /kʷawit/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | cuahuit /kʷawit/ |
| Nyumba | kíh /kih/ | ki /ki/ | kal /kal/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | cali /kali/ |
| Mbwa | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | chichi /tʃitʃi/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ |
| Paka | mistú /mistu/ | mitsu /mitsu/ | mishin /miʃin/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | miston /miston/ |
| Kula | kuá /kwa/ | kuye /kuje/ | takwa /takwa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tacua /takʷa/ |
| Kunywa | hi'i /hiʔi/ | hi'eka /hiʔeka/ | ati /ati/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | ati /ati/ |
| Moja | cei /tsei/ | xevi /ʃevi/ | se /se/ | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ |
| Mbili | huapoa /waˈpoa/ | huta /huˈta/ | ume /ˈume/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ |
| Habari | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | kekuanenki /kekwanenki/ | ne pakua /ne pakwa/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | nimitzpaca /nimitspaka/ | niltze /niltse/ |
| Asante | atsipiraá /atsipiraː/ | pa'iwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | padiush /padjuʃ/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tlasoʔkamati/ |
| Nzuri | huá'i /hwaʔi/ | waxa /waʃa/ | kwahli /kʷahli/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.