Náhuatl
Kinahuatl cha Guerrero
Kiuto-Azteki
Kinahuatl cha Guerrero ni lugha ya Kinahuani cha Kati katika familia ya Kiuto-Azteki, kinachozungumzwa na watu wapatao 150,000 katika eneo la Sierra Norte/La Montaña la jimbo la Guerrero, Mexico. Kiisimu, ni mojawapo ya aina kuu za Kinahuatl cha Kisasa pamoja na aina za Huasteca (nch/nhw/nhe), zikiwa na sifa bainifu za kifonolojia kama vile kizuizi cha koromeo «saltillo» katika maeneo ambayo Kinahuatl cha Kale kilikuwa na /h/ au /ʔ/. Kinahuatl cha Guerrero ni sehemu ya mwendelezo mpana wa lahaja za Kinahuatl cha Kisasa unaotokana na lugha ya mawasiliano ya Waazteki ya kipindi cha baada ya kale, lakini ukiwa na tofauti kubwa na aina za Mexico ya kati. Eneo la Guerrero lilikuwa ukanda mkuu wa mpaka wa Waazteki ambapo Muungano wa Watatu ulikutana na watu wa Mixtec, Tlapanec na Amuzgo, jambo lililochangia utofauti wa kileksika na kifonolojia katika Kinahuatl cha Guerrero cha kisasa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kinahuatl cha Guerrero
Maji
atl
/atɬ/
Moto
tletl
/tɬetɬ/
Jua
tonatih
/tonatih/
Mwezi
metztli
/metstɬi/
Nyota
sitlalin
/siˈtlalin/
Mama
nanan
/nanan/
Baba
tatah
/tatah/
Mimi
nejua
/neˈwa/
Wewe
tejua
/teˈwa/
Jina
tocaitl
/toˈkaitɬ/
Jicho
ixtli
/iʃtli/
Mkono
maitl
/maitɬ/
Moyo
yolotl
/jolotɬ/
Upendo
tlazohtla
/tɬasoʔtɬa/
Mti
kuauitl
/kʷawitl/
Nyumba
kalli
/kalːi/
Mbwa
itzcuintli
/itskʷintli/
Paka
miston
/miston/
Kula
tlakua
/tɬakʷa/
Kunywa
atli
/atɬi/
Moja
ce
/se/
Mbili
ome
/ˈome/
Habari
niltze
/niltse/
Asante
tlazohcamati
/tɬasoʔkamati/
Nzuri
kuajli
/kʷahli/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Uto-Aztecan zinazohusiana
| Maana | Kinahuatl cha Guerrero | Kinahuatl cha Huasteca cha Kati | Kinahuatl cha Huasteca cha Magharibi | Kinahuatl cha Huasteca cha Mashariki | Kinahuatl cha Kale | Kinahuatl cha Istmo | Kipipil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | ātl /aːtɬ/ | ahtli /aʔtli/ | at /at/ |
| Moto | tletl /tɬetɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlētl /tɬeːtɬ/ | tit /tit/ | tit /tit/ |
| Jua | tonatih /tonatih/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ | tonatih /tonatih/ | tōnatiuh /toːnatiw/ | tonal /tonal/ | tunal /tunal/ |
| Mwezi | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | mētztli /meːtstɬi/ | metz /mets/ | metsti /metsti/ |
| Nyota | sitlalin /siˈtlalin/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | cītlālin /siːˈtlaːlin/ | sitlalin /siˈtlalin/ | sital /ˈsital/ |
| Mama | nanan /nanan/ | nana /nana/ | nana /nana/ | mama /mama/ | nāntli /naːntɬi/ | nan /nan/ | nan /nan/ |
| Baba | tatah /tatah/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tahtli /tahtɬi/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Mimi | nejua /neˈwa/ | na /na/ | na /na/ | na /na/ | nehhuātl /neʔˈwaːtɬ/ | naja /ˈnaha/ | naja /ˈnaha/ |
| Wewe | tejua /teˈwa/ | ta /ta/ | ta /ta/ | ta /ta/ | tehhuātl /teʔˈwaːtɬ/ | taja /ˈtaha/ | taja /ˈtaha/ |
| Jina | tocaitl /toˈkaitɬ/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tōcāitl /toːˈkaːitɬ/ | tocayotl /tokaˈjotɬ/ | tukay /ˈtukaj/ |
| Jicho | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | īxtli /iːʃtɬi/ | ix /iʃ/ | ish /iʃ/ |
| Mkono | maitl /maitɬ/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | māitl /maːitɬ/ | mahuit /mawit/ | mey /mei/ |
| Moyo | yolotl /jolotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yōllōtl /joːlːoːtɬ/ | yolio /jolio/ | yulu /julu/ |
| Upendo | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazōhtla /tɬasoːhtɬa/ | nequi /neki/ | tasujta /tasuhta/ |
| Mti | kuauitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | cuahuit /kʷawit/ | kwawit /kʷawit/ |
| Nyumba | kalli /kalːi/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | cali /kali/ | kal /kal/ |
| Mbwa | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuīntli /itskʷiːntɬi/ | itzcuintli /itskʷintli/ | chichi /tʃitʃi/ |
| Paka | miston /miston/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | mīztōn /miːstoːn/ | miston /miston/ | mishin /miʃin/ |
| Kula | tlakua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tacua /takʷa/ | takwa /takwa/ |
| Kunywa | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | ātli /aːtɬi/ | ati /ati/ | ati /ati/ |
| Moja | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ | cē /seː/ | ce /se/ | se /se/ |
| Mbili | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ōme /ˈoːme/ | ome /ˈome/ | ume /ˈume/ |
| Habari | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | nimitzpaca /nimitspaka/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | ne pakua /ne pakwa/ |
| Asante | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazōhcāmati /tɬasoːhkaːmati/ | tlazohcamati /tlasoʔkamati/ | padiush /padjuʃ/ |
| Nzuri | kuajli /kʷahli/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | kwahli /kʷahli/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.