Kiwixarika

Kiwixárika (Kihuichol, kwa jina la asili Wixárika niukieya) ni lugha ya kifamilia ya Kiuto-Azteki ya tawi-dogo la Corachol, inayozungumzwa na watu wapatao 50,000 katika nyanda za juu za Sierra Madre Occidental magharibi mwa Meksiko (Jalisco, Nayarit, Durango, Zacatecas). Wawixárika ni mashuhuri kwa dini yao ya kiasili iliyohifadhiwa kwa ufundi, inayozingatia hija za peyote hadi mahali patakatifu pa Wirikuta huko San Luis Potosí — mojawapo ya mapokeo ya kidini ya kiasili yasiyo ya Kikristo yaliyosalia na kuandikwa kwa kina zaidi katika Mesoamerika. Kiisimu, Kiwixárika kinahusiana kwa karibu zaidi na Kicora (crn) — lugha yake dada ya Corachol — lakini kinatofautiana kabisa na lugha za Kinahua (lahaja za Kinahuatl nci, nch, nhe, n.k.) na lugha za Kinumic (Kicomanche, Kishoshone, Kipaiute) zinazoshikilia mikono ya kaskazini ya familia ya Kiuto-Azteki. Lugha hii ina uhai usio wa kawaida kwa lugha ya kiasili ya Meksiko, ikiwa na uhamishaji kamili kwa watoto na matumizi hai ya jamii katika masoko, sherehe, na hija.