Wixárika niukieya

Kiwixarika

Uto-Aztecan

FamiliaUto-Aztecan Wasemaji~50K (vibrant) HatiLatin NchiMexico Lugha rasmiMexico Uhai wa lughavulnerable ISO 639-3hch

Wixárika (Huichol, autonymously Wixárika niukieya) is a Uto-Aztecan language of the Corachol sub-branch, spoken by around 50,000 people in the Sierra Madre Occidental highlands of western Mexico (Jalisco, Nayarit, Durango, Zacatecas). The Wixárika are famous for their elaborately preserved indigenous religion centered on peyote pilgrimages to the sacred site of Wirikuta in San Luis Potosí — one of the most well-documented surviving non-Christian indigenous religious traditions of Mesoamerica. Linguistically, Wixárika is most closely related to Cora (crn) — its sister Corachol language — but quite distinct from the Nahuan languages (Nahuatl varieties nci, nch, nhe, etc.) and the Numic languages (Comanche, Shoshone, Paiute) that occupy the northern arms of Uto-Aztecan. The language is unusually vibrant for an indigenous language of Mexico, with intact transmission to children and active community use in markets, ceremonies, and pilgrimages.

Inakozungumzwa

Maneno 20 ya msingi katika Kiwixarika

Maji

ha

/ha/

Moto

tai

/tai/

Jua

tau

/tau/

Mwezi

metsa

/metsa/

Mama

nana

/nana/

Baba

yawe

/jawe/

Kula

kuye

/kuje/

Kunywa

hi'eka

/hiʔeka/

Upendo

kanenki

/kanenki/

Moyo

iyari

/ijari/

Mti

kiyé

/kije/

Nyumba

ki

/ki/

Mbwa

tsïkï

/tsɨkɨ/

Paka

mitsu

/mitsu/

Mkono

mama

/mama/

Jicho

tukite

/tukite/

Habari

kekuanenki

/kekwanenki/

Asante

pa'iwakaitsie

/paʔiwakaitsje/

Moja

xevi

/ʃevi/

Nzuri

waxa

/waʃa/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Uto-Aztecan zinazohusiana

Maana KiwixarikaKicoraKinahuatl cha IstmoKipipilKinahuatl cha Huasteca cha KatiKinahuatl cha Huasteca cha MagharibiKikiribati
Maji ha /ha/ hapɨn /hapɨn/ ahtli /aʔtli/ at /at/ atl /atɬ/ atl /atɬ/ ran /ɾan/
Moto tai /tai/ ta'ai /taʔai/ tit /tit/ tit /tit/ tlitl /tɬitɬ/ tlitl /tɬitɬ/ ai /ai/
Jua tau /tau/ tahaapuá /tahaːpwa/ tonal /tonal/ tunal /tunal/ tonati /tonati/ tonati /tonati/ tai /tai/
Mwezi metsa /metsa/ mɨhka /mɨhka/ metz /mets/ metsti /metsti/ metztli /metstɬi/ metztli /metstɬi/ namwakaina /namʷakaina/
Mama nana /nana/ naana /naːna/ nan /nan/ nan /nan/ nana /nana/ nana /nana/ tinau /tinau/
Baba yawe /jawe/ hahuá /hahwa/ tat /tat/ tat /tat/ tata /tata/ tata /tata/ tamau /tamau/
Kula kuye /kuje/ kuá /kwa/ tacua /takʷa/ takwa /takwa/ tlacua /tɬakʷa/ tlacua /tɬakʷa/ amwarake /amʷaɾake/
Kunywa hi'eka /hiʔeka/ hi'i /hiʔi/ ati /ati/ ati /ati/ atli /atɬi/ atli /atɬi/ nima /nima/
Ukurasa 1/3

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.