Tiv
Niger-Congo
Le tiv est la langue principale du groupe ethnique tiv, la plus grande population non haoussa-foulani du centre du Nigeria, avec environ 5 millions de locuteurs concentrés dans l'État de Benue, autour de Gboko et Makurdi. Sur le plan linguistique, le tiv appartient au sous-groupe tivoïde du bantoïde (branche sœur des langues bantoues), mais la plupart des autres langues tivoïdes se trouvent au Cameroun, ce qui rend le tiv géographiquement isolé au sein de son sous-groupe. Le tiv présente des traits classiques du niger-congo : système de classes nominales (~10 classes), tonalité (3 tons avec abaissement tonal), et ordre des constituants SVO. Le Tiv-English Dictionary d'Abraham (1940) reste une référence fondamentale. Le tiv possède une forte tradition littéraire depuis les années 1930, avec des œuvres majeures comme le Nouveau Testament en tiv (1936) et le journal en langue tiv « Tion ».
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Tiv
Eau
mngerem
/mŋɡɛɾɛm/
Feu
usu
/usu/
Soleil
iyange
/ijaŋɡe/
Lune
uwer
/uwɛɾ/
Étoile
ishan
/iˈʃan/
Mère
ngo
/ŋɡo/
Père
ter
/tɛɾ/
Je
mo
/mɔ/
Tu
we
/we/
Nom
iti
/iˈti/
Œil
ishe
/iʃe/
Main
ave
/ave/
Cœur
ishima
/iʃima/
Amour
dooshima
/doːʃima/
Arbre
kon
/kon/
Maison
ya
/ja/
Chien
iyou
/ijou/
Chat
anyam
/aɲam/
Manger
yan
/jan/
Boire
mba
/mba/
Un
mom
/mom/
Deux
uhar
/uˈhar/
Bonjour
m sugh
/m suɣ/
Merci
m sugh u
/m suɣ u/
Bon
dedoo
/dedoː/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Niger-Congo apparentées
| Sens | Tiv | Kimbundu | Kikongo | Luba-kasaï | Aymara | Zoulou | Lunda |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | mngerem /mŋɡɛɾɛm/ | menha /meɲa/ | maza /maza/ | mâyi /maːji/ | uma /uma/ | amanzi /amanzi/ | meji /medʒi/ |
| Feu | usu /usu/ | tubia /tubja/ | tiya /tija/ | kapia /kapia/ | nina /nina/ | umlilo /umlilo/ | kesi /kesi/ |
| Soleil | iyange /ijaŋɡe/ | muanya /mwaɲa/ | ntangu /ntaŋɡu/ | dîba /diːba/ | inti /inti/ | ilanga /ilaŋɡa/ | itaŋwa /itaŋwa/ |
| Lune | uwer /uwɛɾ/ | ngonde /ŋɡonde/ | ngonda /ŋɡonda/ | ngondo /ŋɡondo/ | phaxsi /pʰaχsi/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | kakweji /kakwedʒi/ |
| Étoile | ishan /iˈʃan/ | tetembwa /teˈtembwa/ | mbwetete /mbwetete/ | mutoto /mutoto/ | warawara /waɾawaɾa/ | inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ | katumbwa /katumbwa/ |
| Mère | ngo /ŋɡo/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ | umama /umama/ | mama /mama/ |
| Père | ter /tɛɾ/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ | ubaba /uɓaɓa/ | tata /tata/ |
| Je | mo /mɔ/ | eme /eme/ | mono /mono/ | meme /meme/ | naya /naja/ | mina /ˈmiːna/ | ami /ami/ |
| Tu | we /we/ | eie /eje/ | ngeye /ŋɡeje/ | wewe /wewe/ | juma /huma/ | wena /ˈweːna/ | eyi /eji/ |
| Nom | iti /iˈti/ | dijina /diˈʒina/ | nkumbu /nkumbu/ | dîna /diːna/ | suti /suti/ | igama /iˈɡaːma/ | ijina /idʒina/ |
| Œil | ishe /iʃe/ | dixi /diʃi/ | disu /disu/ | dîsu /diːsu/ | nayra /najɾa/ | iso /iso/ | disu /disu/ |
| Main | ave /ave/ | lukwaku /lukwaku/ | koko /koko/ | tshianza /tʃianza/ | ampara /ampaɾa/ | isandla /isandɮa/ | chikasa /tʃikasa/ |
| Cœur | ishima /iʃima/ | muxima /muʃima/ | ntima /ntima/ | mucima /mutʃima/ | chuyma /tʃujma/ | inhliziyo /inɬizijo/ | muchima /mutʃima/ |
| Amour | dooshima /doːʃima/ | henda /henda/ | zola /zola/ | dinanga /dinaŋɡa/ | munasiña /munasiɲa/ | uthando /utʰando/ | kukeŋa /kukeŋa/ |
| Arbre | kon /kon/ | mukune /mukune/ | nti /nti/ | mutshi /mutʃi/ | quqa /quqa/ | isihlahla /isiɬaɬa/ | mutondu /mutondu/ |
| Maison | ya /ja/ | inzo /inzo/ | nzo /nzo/ | nzubu /nzubu/ | uta /uta/ | indlu /indɮu/ | itala /itala/ |
| Chien | iyou /ijou/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | anu /anu/ | inja /indʒa/ | kawa /kawa/ |
| Chat | anyam /aɲam/ | kasalu /kasalu/ | nyau /ɲau/ | nyao /ɲao/ | phisi /pʰisi/ | ikati /ikati/ | — /—/ |
| Manger | yan /jan/ | kudya /kudja/ | ku dia /ku dja/ | kudia /kudia/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | ukudla /ukuɮa/ | kudya /kudja/ |
| Boire | mba /mba/ | kunwa /kunwa/ | ku nua /ku nwa/ | kunua /kunua/ | umaña /umaɲa/ | ukuphuza /ukupʰuza/ | kunwa /kunwa/ |
| Un | mom /mom/ | -moxi /moʃi/ | mosi /mosi/ | umue /umue/ | maya /maja/ | kunye /kuɲe/ | wumu /wumu/ |
| Deux | uhar /uˈhar/ | -iadi /jaːdi/ | zole /zole/ | bibidi /bibidi/ | paya /paja/ | kubili /kuˈɓili/ | ayedi /ajedi/ |
| Bonjour | m sugh /m suɣ/ | kiebi /kiebi/ | mboté /mbote/ | moyo /mojo/ | kamisaki /kamisaki/ | sawubona /sawuɓona/ | mwani /mwani/ |
| Merci | m sugh u /m suɣ u/ | kishukutu /kiʃukutu/ | matondo /matondo/ | tuasakidila /tuasakidila/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | ngiyabonga /ŋɡijaɓoŋɡa/ | nasakalili /nasakalili/ |
| Bon | dedoo /dedoː/ | kiá /kja/ | mbote /mbote/ | bimpe /bimpe/ | suma /suma/ | kuhle /kuɬe/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.