Tz'unun K'iche'

Tiếng Uspanteko

Maya

Ngữ hệMaya Người nói~5K (có nguy cơ) Chữ viếtLatin Quốc giaGuatemala Ngôn ngữ chính thứcKhông (tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ chính thức của Guatemala; được công nhận là ngôn ngữ quốc gia theo Ley de Idiomas Nacionales năm 2003) Mức độ sống cònbị đe dọa rõ ràng ISO 639-3usp

Tiếng Uspanteko (tự danh Tz'unun K'iche', "ngôn ngữ của Uspantán") là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh K'iche', được nói ở vùng cao nguyên Cuchumatanes của Guatemala, với khoảng 5.000 người sử dụng, chủ yếu tại khu tự quản Uspantán thuộc tỉnh El Quiché. Tiếng Uspanteko đáng chú ý trong loại hình học ngôn ngữ vì là một trong số ít các ngôn ngữ Maya có thanh điệu, và đặc biệt vì thanh điệu của nó mang chức năng ngữ pháp: phần lớn các ngôn ngữ Maya đã đánh mất các đối lập thanh điệu vốn có của tiếng Maya nguyên thủy, nhưng tiếng Uspanteko lại phát triển một hệ thống thanh điệu mới được dùng cho mục đích ngữ pháp (cụ thể là để đánh dấu thể hoàn thành trên một số động từ). Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Uspanteko thuộc nhánh K'iche' cùng với tiếng K'iche' (quc), Tz'utujil (tzj), Kaqchikel (cak) và Sakapulteko (skp), nhưng có những đặc điểm âm vị học và từ vựng riêng. Cộng đồng Uspanteko đã sống sót qua nạn diệt chủng trong cuộc Nội chiến Guatemala thập niên 1980 và gìn giữ ngôn ngữ của mình nhờ sự biệt lập cộng đồng trong các thung lũng núi Cuchumatanes.

Nơi được sử dụng

31 từ cốt lõi trong Tiếng Uspanteko

Nước

jaʼ

/haʔ/

Lửa

qʼaqʼ

/qʼaqʼ/

Mặt trời

qʼiij

/qʼiːh/

Mặt trăng

ikʼ

/ikʼ/

Sao

ch'umil

/tʃʼumil/

Mẹ

nan

/nan/

Cha

tat

/tat/

Tôi

in

/in/

Bạn

at

/at/

Tên

b'ii

/ɓiː/

Mắt

wach

/watʃ/

Tay

qʼab

/qʼab/

Tim

kʼuʼx

/kʼuʔʃ/

Yêu

lóqʼ

/lóqʼ/

Cây

cheʼ

/tʃeʔ/

Nhà

jaa

/haː/

Chó

tzʼiʼ

/tsʼiʔ/

Mèo

mis

/mis/

Ăn

waʼ

/waʔ/

Uống

ukʼ

/ukʼ/

Một

jun

/hun/

Hai

quiib'

/kiːɓ/

Xin chào

saʼbʼal

/saʔbal/

Cảm ơn

maltyox

/maltjoʃ/

Tốt

utz

/uts/

Nguồn

So sánh từ vựng

So sánh với các ngôn ngữ Mayan liên quan

Nghĩa Tiếng UspantekoTiếng KʼicheʼTiếng KaqchikelTiếng PoqomchiTiếng Tojol-ab'alTiếng Q'anjob'alTiếng Ixil
Nước jaʼ /haʔ/ jaʼ /xaʔ/ yaʼ /jaʔ/ haʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/ /aʔ/
Lửa qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaaq /qʼaːq/ kʼakʼ /kʼakʼ/ qʼaʼ /qʼaʔ/ tzaʼ /tsaʔ/
Mặt trời qʼiij /qʼiːh/ qʼij /qʼix/ qʼij /qʼix/ qʼij /qʼih/ kʼakʼu /kʼakʼu/ kʼuʼ /kʼuʔ/ qʼii /qʼiː/
Mặt trăng ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ik /ik/ ixaw /iʃaw/ ixaw /iʃaw/ ich /itʃ/
Sao ch'umil /tʃʼumil/ chʼumil /tʃʼumil/ chʼumil /tʃʼumil/ chʼumiil /tʃʼumiːl/ kʼanal /kʼanal/ txʼumel /tʂʼumel/ chumiil /tʃumiːl/
Mẹ nan /nan/ nan /nan/ teʼ /teʔ/ tuut /tuːt/ nan /nan/ mim /mim/ naʼ /naʔ/
Cha tat /tat/ tat /tat/ tataʼ /tataʔ/ ajaab /ahaːb/ tat /tat/ mam /mam/ baʼ /baʔ/
Tôi in /in/ in /in/ rïn /rɨn/ hin /hin/ keʼn /keʔn/ ayin /ʔajin/ in /in/
Trang 1/4

Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.