Lakty'añ
Tiếng Chol
Maya
Tiếng Chol (Ch'ol, tự danh Lakty'añ) là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh Cholan ở Chiapas, Mexico. Người Chol cư trú tại các thung lũng cao nguyên phía bắc Palenque, gần di chỉ khảo cổ Maya Cổ điển nổi tiếng. Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Chol là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh Cholan, có quan hệ gần gũi nhất với ngôn ngữ văn chương Maya Cổ điển đã tuyệt chủng, từng được khắc tại Palenque, Yaxchilán và Tikal trong Thời kỳ Cổ điển (250-900 CN). Do đó, người nói tiếng Chol hiện đại có mối liên hệ đặc biệt với truyền thống chữ tượng hình Maya Cổ điển. Cộng đồng Chol đã gìn giữ ngôn ngữ này bất chấp sự thống trị của tiếng Tây Ban Nha, với giáo dục song ngữ thông qua INALI từ thập niên 1990.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Chol
Nước
jaʼ
/haʔ/
Lửa
kʼajk
/kʼahk/
Mặt trời
kʼiñ
/kʼiɲ/
Mặt trăng
uw
/uw/
Sao
ekʼ
/ʔekʼ/
Mẹ
ñaʼ
/ɲaʔ/
Cha
tat
/tat/
Tôi
joñoñ
/hoɲoɲ/
Bạn
jatyet
/hatʲet/
Tên
kʼabaʼ
/kʼaɓaʔ/
Mắt
wut
/wut/
Tay
kʼabʼ
/kʼaɓ/
Tim
pusʼikʼal
/pusʼikʼal/
Yêu
kʼuxbiñ
/kʼuʃbiɲ/
Cây
teʼ
/teʔ/
Nhà
otyot
/otjot/
Chó
tsʼiʼ
/tsʼiʔ/
Mèo
mis
/mis/
Ăn
kʼux
/kʼuʃ/
Uống
ucʼ
/utsʼ/
Một
juñ
/huɲ/
Hai
chaʼ
/tʃaʔ/
Xin chào
kabʼ
/kaɓ/
Cảm ơn
wokox
/wokoʃ/
Tốt
utsat
/utsat/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan liên quan
| Nghĩa | Tiếng Chol | Tiếng Chontal Tabasco | Tiếng Tzeltal | Tiếng Itzá Maya | Tiếng Maya cổ điển | Tiếng Tojol-ab'al | Tiếng Maya Yucatec |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Lửa | kʼajk /kʼahk/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼahkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ |
| Mặt trời | kʼiñ /kʼiɲ/ | kʼin /kʼin/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼiin /kʼiːn/ |
| Mặt trăng | uw /uw/ | ä /æ/ | u /u/ | uj /uh/ | uh /uh/ | ixaw /iʃaw/ | uj /uh/ |
| Sao | ekʼ /ʔekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ekʼ/ | ek' /eːkʼ/ | kʼanal /kʼanal/ | eekʼ /eːkʼ/ |
| Mẹ | ñaʼ /ɲaʔ/ | naʼ /naʔ/ | meʼ /meʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | naʼ /naʔ/ |
| Cha | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | yuum /juːm/ | tat /tat/ | taata /taːta/ |
| Tôi | joñoñ /hoɲoɲ/ | noʼon /noʔon/ | joʼon /hoʔon/ | ten /ten/ | hiin /hiːn/ | keʼn /keʔn/ | teen /teːn/ |
| Bạn | jatyet /hatʲet/ | neʼet /neʔet/ | jaʼat /haʔat/ | tech /tetʃ/ | hat /hat/ | weʼn /weʔn/ | teech /teːtʃ/ |
| Tên | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | biil /ɓiːl/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | k'aba' /kʼaˈɓaʔ/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ | kʼaabaʼ /kʼaːɓaʔ/ |
| Mắt | wut /wut/ | wich /witʃ/ | sit /sit/ | ich /itʃ/ | ich /itʃ/ | satej /sateh/ | ich /itʃ/ |
| Tay | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼä /kʼæ/ | kʼab /kʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ |
| Tim | pusʼikʼal /pusʼikʼal/ | pixan /piʃan/ | oʼtan /oʔtan/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | pixan /piʃan/ | altzil /altsil/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ |
| Yêu | kʼuxbiñ /kʼuʃbiɲ/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ | kʼanbey /kʼanbej/ | yakunti /jakunti/ | yaah /jaːh/ | skʼana /skʼana/ | yaakuntej /jaːkunteh/ |
| Cây | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ |
| Nhà | otyot /otjot/ | otot /otot/ | na /na/ | nah /nah/ | otoch /otoːtʃ/ | naj /nah/ | naj /nah/ |
| Chó | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | pekʼ /pekʼ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | pekʼ /pekʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | peekʼ /peːkʼ/ |
| Mèo | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | miis /miːs/ | mis /mis/ | miis /miːs/ |
| Ăn | kʼux /kʼuʃ/ | weʼ /weʔ/ | weʼel /weʔel/ | jant /hant/ | weʼ /weʔ/ | waʼel /waʔel/ | jaant /haːnt/ |
| Uống | ucʼ /utsʼ/ | ukʼe /ukʼe/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼul /ukʼul/ |
| Một | juñ /huɲ/ | un /un/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Hai | chaʼ /tʃaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | cheb /tʃeb/ | kaʼ /kaʔ/ | cha' /tʃaʔ/ | chabʼ /tʃaɓ/ | kaʼ /kaʔ/ |
| Xin chào | kabʼ /kaɓ/ | bin a bel /bin a bel/ | banti winik /banti winik/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | bix a beel /biʃ a beːl/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ |
| Cảm ơn | wokox /wokoʃ/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ | wokol awal /wokol awal/ | dios bʼotik /dios botik/ | nibʼoolal /nibʼoːlal/ | yuj /juh/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ |
| Tốt | utsat /utsat/ | tsʼak /tsʼak/ | lek /lek/ | malobʼ /malob/ | utz /uts/ | lek /lek/ | maʼalob /maʔalob/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.