Qatzijobʼal
Tiếng Kʼicheʼ
Maya (Quichean)
Còn gọi là: K'iche', Quiche, Kiche
Kʼicheʼ là ngôn ngữ Maya lớn nhất, được nói ở vùng cao nguyên phía tây Guatemala (Quiché, Sololá, Totonicapán, Quetzaltenango). Vương quốc Kʼicheʼ thống trị khu vực này vào thế kỷ 15 trước cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha. Popol Vuh, thiên sử thi sáng thế nền tảng của người Kʼicheʼ được lưu giữ trong một bản sao bằng chữ Latinh thế kỷ 16, là một trong những tác phẩm văn học tiền-Tây Ban Nha quan trọng nhất của châu Mỹ. Kʼicheʼ được công nhận là ngôn ngữ quốc gia của Guatemala từ năm 2003 và hỗ trợ các chương trình giáo dục song ngữ đang hoạt động.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Kʼicheʼ
Nước
jaʼ
/xaʔ/
Lửa
qʼaqʼ
/qʼaqʼ/
Mặt trời
qʼij
/qʼix/
Mặt trăng
ikʼ
/ikʼ/
Sao
chʼumil
/tʃʼumil/
Mẹ
nan
/nan/
Cha
tat
/tat/
Tôi
in
/in/
Bạn
at
/at/
Tên
bʼiʼ
/ɓiʔ/
Mắt
bʼaqʼwach
/ɓaqʼwatʃ/
Tay
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Tim
animaʼ
/animaʔ/
Yêu
loqʼoj
/loqʼox/
Cây
cheʼ
/tʃeʔ/
Nhà
ja
/xa/
Chó
tzʼiʼ
/tsʼiʔ/
Mèo
meʼs
/meʔs/
Ăn
tijow
/tixow/
Uống
ukʼaaj
/ukʼaːh/
Một
jun
/xun/
Hai
kebʼ
/keɓ/
Xin chào
saqarik
/saqaɾik/
Cảm ơn
maltyox
/maltjoʃ/
Tốt
utz
/uts/
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan (Quichean) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Kʼicheʼ | Tiếng Uspanteko | Tiếng Kaqchikel | Tiếng Ixil | Tiếng Poqomchi | Tiếng Mam | Tiếng Q'anjob'al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | jaʼ /xaʔ/ | jaʼ /haʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ |
| Lửa | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaaq /qʼaːq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ |
| Mặt trời | qʼij /qʼix/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼii /qʼiː/ | qʼij /qʼih/ | qʼij /qʼih/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ |
| Mặt trăng | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ich /itʃ/ | ik /ik/ | xjaw /ʃaw/ | ixaw /iʃaw/ |
| Sao | chʼumil /tʃʼumil/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chumiil /tʃumiːl/ | chʼumiil /tʃʼumiːl/ | cheʼw /tʃeʔw/ | txʼumel /tʂʼumel/ |
| Mẹ | nan /nan/ | nan /nan/ | teʼ /teʔ/ | naʼ /naʔ/ | tuut /tuːt/ | nan /nan/ | mim /mim/ |
| Cha | tat /tat/ | tat /tat/ | tataʼ /tataʔ/ | baʼ /baʔ/ | ajaab /ahaːb/ | mam /mam/ | mam /mam/ |
| Tôi | in /in/ | in /in/ | rïn /rɨn/ | in /in/ | hin /hin/ | aqiin /aˈqiːn/ | ayin /ʔajin/ |
| Bạn | at /at/ | at /at/ | rat /rat/ | axh /aʃ/ | hat /hat/ | aya /aˈja/ | hach /hatʃ/ |
| Tên | bʼiʼ /ɓiʔ/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼii /ɓiː/ | bʼih /ɓih/ | biʼ /ɓiʔ/ | bʼi /ɓi/ |
| Mắt | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | vusal /vusal/ | nakʼ /nakʼ/ | witz /wits/ | sat /sat/ |
| Tay | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ | qʼab /qʼab/ |
| Tim | animaʼ /animaʔ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | k'u'x /kʼuʔʃ/ | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuxl /kʼuʃl/ | anma /anma/ | kʼulul /kʼulul/ |
| Yêu | loqʼoj /loqʼox/ | lóqʼ /lóqʼ/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | rahaal /rahaːl/ | oqxan /oqʃan/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ |
| Cây | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tze /tse/ | cheeʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Nhà | ja /xa/ | jaa /haː/ | jay /xaj/ | kabʼal /kaɓal/ | paat /paːt/ | jaa /haː/ | na /na/ |
| Chó | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼyan /tʃʼjan/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Mèo | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mees /meːs/ | mees /meːs/ | wiix /wiːʃ/ | mes /mes/ |
| Ăn | tijow /tixow/ | waʼ /waʔ/ | waʼin /waʔin/ | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | wai /wai/ | waan /waːn/ | lo /lo/ |
| Uống | ukʼaaj /ukʼaːh/ | ukʼ /ukʼ/ | kumun /kumun/ | ucha /utʃa/ | uuk /uːk/ | kʼaan /kʼaːn/ | uku /uku/ |
| Một | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jino /hino/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Hai | kebʼ /keɓ/ | quiib' /kiːɓ/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | kiʼib /kiʔiɓ/ | kabʼe /ˈkaɓeʔ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Xin chào | saqarik /saqaɾik/ | saʼbʼal /saʔbal/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | ma chaa /ma tʃaː/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ | kawal /kawal/ |
| Cảm ơn | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | matyox /matjoʃ/ | tantixh /tantiʃ/ | tioxlaab /tjoʃlaːb/ | chjonte /tʃhonte/ | yuhwal /juhwal/ |
| Tốt | utz /uts/ | utz /uts/ | utz /uts/ | utzʼ /utsʼ/ | saqʼwach /saqʼwatʃ/ | banix /baniʃ/ | watxʼ /watʃʼ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.