Awakateko
Tiếng Aguacateco
Maya
Tiếng Aguacateco (Awakateko, tự danh Awakateko) là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh Mam-Awakateko, được khoảng 17.000 người nói ở đô thị Aguacatán thuộc tỉnh Huehuetenango, Guatemala. Cộng đồng Awakateko đã sống sót qua cuộc diệt chủng trong Nội chiến Guatemala thập niên 1980 dù nằm trong khu vực có hoạt động quân sự khốc liệt. Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Awakateko chia sẻ các đặc điểm Mam-Awakateko với tiếng Mam (mam) và tiếng Ixil (ixl), nhưng có từ vựng và đặc điểm âm vị học riêng biệt. Hệ âm vị học của McArthur & McArthur năm 1956 và công cuộc phục hồi hiện đại của Academia đã tạo ra các tài liệu xóa mù chữ chuẩn hóa.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Aguacateco
Nước
aʼ
/aʔ/
Lửa
qʼaq
/qʼaq/
Mặt trời
qʼijl
/qʼihl/
Mặt trăng
xahaw
/ʃahaw/
Sao
chumeʼl
/tʃumeʔl/
Mẹ
naa
/naː/
Cha
mam
/mam/
Tôi
in
/in/
Bạn
naʼ
/naʔ/
Tên
bʼiʼ
/ɓiʔ/
Mắt
witzʼ
/witsʼ/
Tay
qʼab
/qʼab/
Tim
kʼuum
/kʼuːm/
Yêu
xajan
/ʃahan/
Cây
tzeʼ
/tseʔ/
Nhà
nya
/ɲa/
Chó
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Mèo
mis
/mis/
Ăn
wii
/wiː/
Uống
uuk
/uːk/
Một
jun
/hun/
Hai
kaʼwutz
/kaʔwuts/
Xin chào
kʼamta
/kʼamta/
Cảm ơn
tixwajʼ
/tiʃwahʼ/
Tốt
saqʼ
/saqʼ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan liên quan
| Nghĩa | Tiếng Aguacateco | Tiếng Mam | Tiếng Poqomchi | Tiếng Q'anjob'al | Tiếng Uspanteko | Tiếng Ixil | Tiếng Kʼicheʼ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | aʼ /aʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ | jaʼ /xaʔ/ |
| Lửa | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaaq /qʼaːq/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ |
| Mặt trời | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼih/ | qʼij /qʼih/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼii /qʼiː/ | qʼij /qʼix/ |
| Mặt trăng | xahaw /ʃahaw/ | xjaw /ʃaw/ | ik /ik/ | ixaw /iʃaw/ | ikʼ /ikʼ/ | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ |
| Sao | chumeʼl /tʃumeʔl/ | cheʼw /tʃeʔw/ | chʼumiil /tʃʼumiːl/ | txʼumel /tʂʼumel/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chumiil /tʃumiːl/ | chʼumil /tʃʼumil/ |
| Mẹ | naa /naː/ | nan /nan/ | tuut /tuːt/ | mim /mim/ | nan /nan/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ |
| Cha | mam /mam/ | mam /mam/ | ajaab /ahaːb/ | mam /mam/ | tat /tat/ | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ |
| Tôi | in /in/ | aqiin /aˈqiːn/ | hin /hin/ | ayin /ʔajin/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ |
| Bạn | naʼ /naʔ/ | aya /aˈja/ | hat /hat/ | hach /hatʃ/ | at /at/ | axh /aʃ/ | at /at/ |
| Tên | bʼiʼ /ɓiʔ/ | biʼ /ɓiʔ/ | bʼih /ɓih/ | bʼi /ɓi/ | b'ii /ɓiː/ | bʼii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ |
| Mắt | witzʼ /witsʼ/ | witz /wits/ | nakʼ /nakʼ/ | sat /sat/ | wach /watʃ/ | vusal /vusal/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ |
| Tay | qʼab /qʼab/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ |
| Tim | kʼuum /kʼuːm/ | anma /anma/ | kʼuxl /kʼuʃl/ | kʼulul /kʼulul/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | vatzʼ /vatsʼ/ | animaʼ /animaʔ/ |
| Yêu | xajan /ʃahan/ | oqxan /oqʃan/ | rahaal /rahaːl/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | lóqʼ /lóqʼ/ | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | loqʼoj /loqʼox/ |
| Cây | tzeʼ /tseʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheeʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ |
| Nhà | nya /ɲa/ | jaa /haː/ | paat /paːt/ | na /na/ | jaa /haː/ | kabʼal /kaɓal/ | ja /xa/ |
| Chó | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | txʼyan /tʃʼjan/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Mèo | mis /mis/ | wiix /wiːʃ/ | mees /meːs/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mees /meːs/ | meʼs /meʔs/ |
| Ăn | wii /wiː/ | waan /waːn/ | wai /wai/ | lo /lo/ | waʼ /waʔ/ | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | tijow /tixow/ |
| Uống | uuk /uːk/ | kʼaan /kʼaːn/ | uuk /uːk/ | uku /uku/ | ukʼ /ukʼ/ | ucha /utʃa/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ |
| Một | jun /hun/ | jun /hun/ | jino /hino/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ |
| Hai | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kabʼe /ˈkaɓeʔ/ | kiʼib /kiʔiɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | quiib' /kiːɓ/ | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | kebʼ /keɓ/ |
| Xin chào | kʼamta /kʼamta/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ | ma chaa /ma tʃaː/ | kawal /kawal/ | saʼbʼal /saʔbal/ | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saqarik /saqaɾik/ |
| Cảm ơn | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | chjonte /tʃhonte/ | tioxlaab /tjoʃlaːb/ | yuhwal /juhwal/ | maltyox /maltjoʃ/ | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ |
| Tốt | saqʼ /saqʼ/ | banix /baniʃ/ | saqʼwach /saqʼwatʃ/ | watxʼ /watʃʼ/ | utz /uts/ | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.