Yokot'an
Tiếng Chontal Tabasco
Maya
Tiếng Chontal Tabasco (Yokot'an, cũng gọi là Yokot'an, đôi khi gọi là tiếng Maya Chontal) là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh Cholan ở vùng duyên hải Vịnh Mexico thuộc bang Tabasco. Người Maya Chontal là hậu duệ trực tiếp của người Maya vùng đất thấp, những người đã kiểm soát mạng lưới thương mại Putun trong các thời kỳ Cổ điển và Hậu Cổ điển, nối Yucatán với duyên hải Vịnh và vùng cao nguyên Mexico. Tiếng Yokot'an hiện đại là họ hàng còn sống gần gũi nhất với tiếng Chol (ctu), cả hai cùng chung nguồn gốc nhánh Cholan đã sản sinh ra các văn bia chữ tượng hình của tiếng Maya Cổ điển. Bất chấp áp lực mạnh mẽ từ tiếng Tây Ban Nha, các cộng đồng ở Nacajuca và Centla vẫn duy trì ngôn ngữ này cùng với các tập tục truyền thống, bao gồm việc trồng ca cao mang tính nghi lễ.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Chontal Tabasco
Nước
jaʼ
/haʔ/
Lửa
kʼakʼ
/kʼakʼ/
Mặt trời
kʼin
/kʼin/
Mặt trăng
ä
/æ/
Sao
ekʼ
/ʔekʼ/
Mẹ
naʼ
/naʔ/
Cha
tat
/tat/
Tôi
noʼon
/noʔon/
Bạn
neʼet
/neʔet/
Tên
kʼabaʼ
/kʼaɓaʔ/
Mắt
wich
/witʃ/
Tay
kʼä
/kʼæ/
Tim
pixan
/piʃan/
Yêu
kʼuxbe
/kʼuʃbe/
Cây
teʼ
/teʔ/
Nhà
otot
/otot/
Chó
pekʼ
/pekʼ/
Mèo
mis
/mis/
Ăn
weʼ
/weʔ/
Uống
ukʼe
/ukʼe/
Một
un
/un/
Hai
chaʼ
/tʃaʔ/
Xin chào
bin a bel
/bin a bel/
Cảm ơn
dios boʼtik
/dios boʔtik/
Tốt
tsʼak
/tsʼak/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan liên quan
| Nghĩa | Tiếng Chontal Tabasco | Tiếng Maya cổ điển | Tiếng Itzá Maya | Tiếng Chol | Tiếng Tzeltal | Tiếng Maya Yucatec | Tiếng Tojol-ab'al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Lửa | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼahkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼajk /kʼahk/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Mặt trời | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼiñ /kʼiɲ/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | kʼiin /kʼiːn/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ |
| Mặt trăng | ä /æ/ | uh /uh/ | uj /uh/ | uw /uw/ | u /u/ | uj /uh/ | ixaw /iʃaw/ |
| Sao | ekʼ /ʔekʼ/ | ek' /eːkʼ/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ | ekʼ /ekʼ/ | eekʼ /eːkʼ/ | kʼanal /kʼanal/ |
| Mẹ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | ñaʼ /ɲaʔ/ | meʼ /meʔ/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ |
| Cha | tat /tat/ | yuum /juːm/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | taata /taːta/ | tat /tat/ |
| Tôi | noʼon /noʔon/ | hiin /hiːn/ | ten /ten/ | joñoñ /hoɲoɲ/ | joʼon /hoʔon/ | teen /teːn/ | keʼn /keʔn/ |
| Bạn | neʼet /neʔet/ | hat /hat/ | tech /tetʃ/ | jatyet /hatʲet/ | jaʼat /haʔat/ | teech /teːtʃ/ | weʼn /weʔn/ |
| Tên | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | k'aba' /kʼaˈɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | biil /ɓiːl/ | kʼaabaʼ /kʼaːɓaʔ/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ |
| Mắt | wich /witʃ/ | ich /itʃ/ | ich /itʃ/ | wut /wut/ | sit /sit/ | ich /itʃ/ | satej /sateh/ |
| Tay | kʼä /kʼæ/ | kʼab /kʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ |
| Tim | pixan /piʃan/ | pixan /piʃan/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | pusʼikʼal /pusʼikʼal/ | oʼtan /oʔtan/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ | altzil /altsil/ |
| Yêu | kʼuxbe /kʼuʃbe/ | yaah /jaːh/ | yakunti /jakunti/ | kʼuxbiñ /kʼuʃbiɲ/ | kʼanbey /kʼanbej/ | yaakuntej /jaːkunteh/ | skʼana /skʼana/ |
| Cây | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Nhà | otot /otot/ | otoch /otoːtʃ/ | nah /nah/ | otyot /otjot/ | na /na/ | naj /nah/ | naj /nah/ |
| Chó | pekʼ /pekʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | pekʼ /pekʼ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | peekʼ /peːkʼ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Mèo | mis /mis/ | miis /miːs/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | miis /miːs/ | mis /mis/ |
| Ăn | weʼ /weʔ/ | weʼ /weʔ/ | jant /hant/ | kʼux /kʼuʃ/ | weʼel /weʔel/ | jaant /haːnt/ | waʼel /waʔel/ |
| Uống | ukʼe /ukʼe/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼ /ukʼ/ | ucʼ /utsʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼul /ukʼul/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Một | un /un/ | jun /hun/ | jun /hun/ | juñ /huɲ/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Hai | chaʼ /tʃaʔ/ | cha' /tʃaʔ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | cheb /tʃeb/ | kaʼ /kaʔ/ | chabʼ /tʃaɓ/ |
| Xin chào | bin a bel /bin a bel/ | bix a beel /biʃ a beːl/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | kabʼ /kaɓ/ | banti winik /banti winik/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ |
| Cảm ơn | dios boʼtik /dios boʔtik/ | nibʼoolal /nibʼoːlal/ | dios bʼotik /dios botik/ | wokox /wokoʃ/ | wokol awal /wokol awal/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ | yuj /juh/ |
| Tốt | tsʼak /tsʼak/ | utz /uts/ | malobʼ /malob/ | utsat /utsat/ | lek /lek/ | maʼalob /maʔalob/ | lek /lek/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.