Ixil
Tiếng Ixil
Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan)
Tiếng Ixil là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh Mam ở dãy núi Cuchumatanes phía tây-bắc Guatemala, được nói tại ba thị trấn Nebaj, Chajul và San Juan Cotzal — gọi là "Tam giác Ixil". Người Ixil là một trong những cộng đồng chịu nặng nề nhất trong Nội chiến Guatemala (1960-1996); khoảng 8% dân số Ixil đã bị giết trong cuộc diệt chủng đầu thập niên 1980 dưới thời Tướng Ríos Montt — bị kết án diệt chủng đối với người Ixil năm 2013 (phán quyết bị hủy nhưng việc kết án vẫn được khẳng định trong lịch sử). Ba biến thể chính: Nebaj (được ghi chép nhiều nhất), Chajul và Cotzal. Phối tự động cách-cách hợp, hình thái động từ thể phức tạp.
Nơi được sử dụng
20 từ cốt lõi trong Tiếng Ixil
Nước
aʼ
/aʔ/
Lửa
tzaʼ
/tsaʔ/
Mặt trời
qʼii
/qʼiː/
Mặt trăng
ich
/itʃ/
Mẹ
naʼ
/naʔ/
Cha
baʼ
/baʔ/
Ăn
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Uống
ucha
/utʃa/
Yêu
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Tim
vatzʼ
/vatsʼ/
Cây
tze
/tse/
Nhà
kabʼal
/kaɓal/
Chó
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Mèo
mees
/meːs/
Tay
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Mắt
vusal
/vusal/
Xin chào
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Cảm ơn
tantixh
/tantiʃ/
Một
jun
/hun/
Tốt
utzʼ
/utsʼ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Ixil | Tiếng Uspanteko | Tiếng Kʼicheʼ | Tiếng Kaqchikel | Tiếng Aguacateco | Tiếng Qʼeqchiʼ | Tiếng Mam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ |
| Lửa | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | xam /ʃam/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ |
| Mặt trời | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | saqʼe /saqʼe/ | qʼij /qʼih/ |
| Mặt trăng | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | poo /poː/ | xjaw /ʃaw/ |
| Mẹ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | teʼ /teʔ/ | naa /naː/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ |
| Cha | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tataʼ /tataʔ/ | mam /mam/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Ăn | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | waʼin /waʔin/ | wii /wiː/ | taawaʼ /tawaʔ/ | waan /waːn/ |
| Uống | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | kumun /kumun/ | uuk /uːk/ | ukʼ /ukʼ/ | kʼaan /kʼaːn/ |
| Yêu | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼoh/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | xajan /ʃahan/ | rahok /rahok/ | oqxan /oqʃan/ |
| Tim | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | anima /anima/ | kʼuum /kʼuːm/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | anma /anma/ |
| Cây | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ |
| Nhà | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | jay /xaj/ | nya /ɲa/ | ochoch /otʃotʃ/ | jaa /haː/ |
| Chó | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼyan /tʃʼjan/ |
| Mèo | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mes /mes/ | wiix /wiːʃ/ |
| Tay | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼab /qʼab/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ |
| Mắt | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | witz /wits/ |
| Xin chào | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | kʼamta /kʼamta/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ |
| Cảm ơn | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | matyox /matjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | bantyox /bantjoʃ/ | chjonte /tʃhonte/ |
| Một | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Tốt | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | us /us/ | banix /baniʃ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.