Ixil
Tiếng Ixil
Ngữ hệ Maya (nhánh Mam, Đại Mam — Ixil)
Tiếng Ixil là một ngôn ngữ Maya thuộc nhánh Mam, được nói ở dãy núi Cuchumatanes vùng tây bắc Guatemala, tại ba thị trấn Nebaj, Chajul và San Juan Cotzal, được gọi là "Tam giác Ixil". Người Ixil là một trong những cộng đồng bị nhắm tới nặng nề nhất trong Nội chiến Guatemala (1960–1996); khoảng 5,5% dân số Ixil đã bị giết trong cuộc diệt chủng đầu thập niên 1980 dưới thời Tướng Ríos Montt — người bị kết tội diệt chủng đối với người Ixil vào năm 2013 (bản án sau đó bị hủy nhưng sự kết tội vẫn được lịch sử công nhận). Ba phương ngữ chính: Nebaj (được ghi chép nhiều nhất), Chajul và Cotzal. Ngôn ngữ có hệ thống cách tác năng–thụ cách và hình thái động từ thể phức tạp.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Ixil
Nước
aʼ
/aʔ/
Lửa
tzaʼ
/tsaʔ/
Mặt trời
qʼii
/qʼiː/
Mặt trăng
ich
/itʃ/
Sao
chumiil
/tʃumiːl/
Mẹ
naʼ
/naʔ/
Cha
baʼ
/baʔ/
Tôi
in
/in/
Bạn
axh
/aʃ/
Tên
bʼii
/ɓiː/
Mắt
vusal
/vusal/
Tay
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Tim
vatzʼ
/vatsʼ/
Yêu
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Cây
tze
/tse/
Nhà
kabʼal
/kaɓal/
Chó
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Mèo
mees
/meːs/
Ăn
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Uống
ucha
/utʃa/
Một
jun
/hun/
Hai
kaʼvaʼl
/kaʔʋaʔl/
Xin chào
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Cảm ơn
tantixh
/tantiʃ/
Tốt
utzʼ
/utsʼ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Ixil | Tiếng Uspanteko | Tiếng Kʼicheʼ | Tiếng Aguacateco | Tiếng Kaqchikel | Tiếng Qʼeqchiʼ | Tiếng Q'anjob'al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | aʼ /aʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ |
| Lửa | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ |
| Mặt trời | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼix/ | saqʼe /saqʼe/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ |
| Mặt trăng | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | ikʼ /ikʼ/ | poo /poː/ | ixaw /iʃaw/ |
| Sao | chumiil /tʃumiːl/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chahim /tʃahim/ | txʼumel /tʂʼumel/ |
| Mẹ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | naa /naː/ | teʼ /teʔ/ | naʼ /naʔ/ | mim /mim/ |
| Cha | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tataʼ /tataʔ/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Tôi | in /in/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ | rïn /rɨn/ | laʼin /laʔin/ | ayin /ʔajin/ |
| Bạn | axh /aʃ/ | at /at/ | at /at/ | naʼ /naʔ/ | rat /rat/ | laʼat /laʔat/ | hach /hatʃ/ |
| Tên | bʼii /ɓiː/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼi /ɓi/ |
| Mắt | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | sat /sat/ |
| Tay | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼab /qʼab/ |
| Tim | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuum /kʼuːm/ | k'u'x /kʼuʔʃ/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼulul /kʼulul/ |
| Yêu | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | xajan /ʃahan/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahok /rahok/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ |
| Cây | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Nhà | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | nya /ɲa/ | jay /xaj/ | ochoch /otʃotʃ/ | na /na/ |
| Chó | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Mèo | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mes /mes/ | mes /mes/ |
| Ăn | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | wii /wiː/ | waʼin /waʔin/ | taawaʼ /tawaʔ/ | lo /lo/ |
| Uống | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | uuk /uːk/ | kumun /kumun/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ |
| Một | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Hai | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | quiib' /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Xin chào | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | kʼamta /kʼamta/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | kawal /kawal/ |
| Cảm ơn | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | matyox /matjoʃ/ | bantyox /bantjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ |
| Tốt | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | utz /uts/ | us /us/ | watxʼ /watʃʼ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.