Tojol-ab'al
Tiếng Tojol-ab'al
Maya
Tiếng Tojolabal (tự danh tojol-abʼal, "ngôn ngữ chân thực") là một ngôn ngữ Maya thuộc tiểu nhánh Chujean trong nhánh Q'anjob'alan-Chujean, được khoảng 70.000 người nói tại các đô thị Las Margaritas và Comitán thuộc Chiapas, Mexico, gần biên giới Guatemala. Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Tojolabal có quan hệ gần gũi nhất với tiếng Chuj (cac) của Guatemala — đôi khi cả hai được coi là một cụm phương ngữ Chujean — và xa hơn là với các ngôn ngữ Q'anjob'alan (Q'anjob'al kjb, Akateko, Jakalteko). Cộng đồng Tojolabal nổi tiếng với truyền thống sở hữu đất đai cộng đồng vững mạnh (hệ thống ejido) và triết lý chính trị về "nosotros" (chúng ta — tiếng Tojolabal là lekilukʼ), vốn nhấn mạnh tính chủ thể tập thể hơn là bản sắc cá nhân. Cuộc nổi dậy Zapatista năm 1994 ở Chiapas đã thu hút sự chú ý đáng kể đến tiếng Tojolabal như một trong những ngôn ngữ Maya chủ yếu của vùng các đô thị tự trị.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Tojol-ab'al
Nước
jaʼ
/haʔ/
Lửa
kʼakʼ
/kʼakʼ/
Mặt trời
kʼakʼu
/kʼakʼu/
Mặt trăng
ixaw
/iʃaw/
Sao
kʼanal
/kʼanal/
Mẹ
nan
/nan/
Cha
tat
/tat/
Tôi
keʼn
/keʔn/
Bạn
weʼn
/weʔn/
Tên
bʼiʼil
/ɓiʔil/
Mắt
satej
/sateh/
Tay
kʼabʼ
/kʼaɓ/
Tim
altzil
/altsil/
Yêu
skʼana
/skʼana/
Cây
teʼ
/teʔ/
Nhà
naj
/nah/
Chó
tsʼiʼ
/tsʼiʔ/
Mèo
mis
/mis/
Ăn
waʼel
/waʔel/
Uống
ukʼ
/ukʼ/
Một
jun
/hun/
Hai
chabʼ
/tʃaɓ/
Xin chào
lekilukʼ
/lekilukʼ/
Cảm ơn
yuj
/juh/
Tốt
lek
/lek/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan liên quan
| Nghĩa | Tiếng Tojol-ab'al | Tiếng Tzotzil | Tiếng Tzeltal | Tiếng Uspanteko | Tiếng Q'anjob'al | Tiếng Itzá Maya | Tiếng Chontal Tabasco |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | jaʼ /haʔ/ | voʼ /voʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Lửa | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼokʼ /kʼokʼ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Mặt trời | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼakʼal /kʼakʼal/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | qʼiij /qʼiːh/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ |
| Mặt trăng | ixaw /iʃaw/ | u /u/ | u /u/ | ikʼ /ikʼ/ | ixaw /iʃaw/ | uj /uh/ | ä /æ/ |
| Sao | kʼanal /kʼanal/ | kʼanal /kʼanal/ | ekʼ /ekʼ/ | ch'umil /tʃʼumil/ | txʼumel /tʂʼumel/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ |
| Mẹ | nan /nan/ | meʼ /meʔ/ | meʼ /meʔ/ | nan /nan/ | mim /mim/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ |
| Cha | tat /tat/ | tot /tot/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Tôi | keʼn /keʔn/ | voʼon /voʔon/ | joʼon /hoʔon/ | in /in/ | ayin /ʔajin/ | ten /ten/ | noʼon /noʔon/ |
| Bạn | weʼn /weʔn/ | voʼot /voʔot/ | jaʼat /haʔat/ | at /at/ | hach /hatʃ/ | tech /tetʃ/ | neʼet /neʔet/ |
| Tên | bʼiʼil /ɓiʔil/ | biil /ɓiːl/ | biil /ɓiːl/ | b'ii /ɓiː/ | bʼi /ɓi/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ |
| Mắt | satej /sateh/ | sat /sat/ | sit /sit/ | wach /watʃ/ | sat /sat/ | ich /itʃ/ | wich /witʃ/ |
| Tay | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼob /kʼob/ | kʼab /kʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼä /kʼæ/ |
| Tim | altzil /altsil/ | oʼon /oʔon/ | oʼtan /oʔtan/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | kʼulul /kʼulul/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | pixan /piʃan/ |
| Yêu | skʼana /skʼana/ | kʼanel /kʼanel/ | kʼanbey /kʼanbej/ | lóqʼ /lóqʼ/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | yakunti /jakunti/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ |
| Cây | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Nhà | naj /nah/ | na /na/ | na /na/ | jaa /haː/ | na /na/ | nah /nah/ | otot /otot/ |
| Chó | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | pekʼ /pekʼ/ | pekʼ /pekʼ/ |
| Mèo | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mis /mis/ |
| Ăn | waʼel /waʔel/ | veʼel /veʔel/ | weʼel /weʔel/ | waʼ /waʔ/ | lo /lo/ | jant /hant/ | weʼ /weʔ/ |
| Uống | ukʼ /ukʼ/ | uchʼ /utʃʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼe /ukʼe/ |
| Một | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | un /un/ |
| Hai | chabʼ /tʃaɓ/ | chib /tʃiɓ/ | cheb /tʃeb/ | quiib' /kiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ |
| Xin chào | lekilukʼ /lekilukʼ/ | kʼusi avokoluk /kʼusi avokoluk/ | banti winik /banti winik/ | saʼbʼal /saʔbal/ | kawal /kawal/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | bin a bel /bin a bel/ |
| Cảm ơn | yuj /juh/ | kolaval /kolaval/ | wokol awal /wokol awal/ | maltyox /maltjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ | dios bʼotik /dios botik/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ |
| Tốt | lek /lek/ | lek /lek/ | lek /lek/ | utz /uts/ | watxʼ /watʃʼ/ | malobʼ /malob/ | tsʼak /tsʼak/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.