ᠰᡞᠪᡝ ᡤᡞᠰᡠᠨ
Tiếng Tích Bá
ngữ hệ Tungus (nhánh Mãn-Nanai, tiếng Mãn — chị em/phương ngữ của tiếng Mãn)
Tiếng Tích Bá (Xibe, cũng viết Sibe, ᠰᡞᠪᡝ Sibe) là một ngôn ngữ Tungus thuộc nhánh Mãn Châu-Nanai, có quan hệ gần gũi với tiếng Mãn Châu (mnc) — vẫn còn tranh luận liệu chúng là những ngôn ngữ riêng biệt hay là các phương ngữ của một phức hợp Mãn Châu-Tích Bá duy nhất. Người Tích Bá là một dân tộc Mãn Châu được nhà Thanh tái định cư đến thung lũng Y Lê ở Tân Cương vào năm 1764 với vai trò một đồn binh, và họ vẫn ở lại đó sau khi triều đại sụp đổ. Ngày nay tiếng Tích Bá là ngôn ngữ sống duy nhất liên quan đến tiếng Mãn Châu còn có các chương trình giáo dục và xóa mù chữ tích cực (tại huyện tự trị Tích Bá Sát Bố Tra Nhĩ), trái ngược với tiếng Mãn Châu chính thống vốn chỉ còn rất ít người cao tuổi nói như tiếng mẹ đẻ ở Đông Bắc Trung Quốc. Tiếng Tích Bá bảo tồn chữ Mãn Châu lịch sử theo lối viết dọc và đã là một nguồn tài nguyên quan trọng cho việc phục hồi ngành Mãn Châu học.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Tích Bá
Nước
ᠮᡠᡴᡝ
/mukə/
Lửa
ᡨᡠᠸᠠ
/tuwa/
Mặt trời
ᠰᡠᠨ
/sun/
Mặt trăng
ᠪᡳᠶᠠ
/bija/
Sao
ᡠᠰᡳᡥᠠ
/usˈχa/
Mẹ
ᡝᠨᡞᠶᡝ
/ənije/
Cha
ᠠᠮᠠ
/ama/
Tôi
ᠪᡳ
/bi/
Bạn
ᠰᡳ
/ɕi/
Tên
ᡤᡝᠪᡠ
/ɡəˈvu/
Mắt
ᠶᠠᠰᠠ
/jasa/
Tay
ᡤᠠᠯᠠ
/ɡala/
Tim
ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ
/nijaman/
Yêu
ᠴᡳᠯᡨᡠᠮᠪᡳ
/tʃiltumbi/
Cây
ᠮᠣᠯᠣ
/molo/
Nhà
ᠪᠣᠣ
/boː/
Chó
ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨ
/indaxun/
Mèo
ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ
/kəsikə/
Ăn
ᠵᡝᠮᠪᡞ
/dʒəmbi/
Uống
ᠣᠮᡳᠪᡞ
/omibi/
Một
ᡝᠮᡠ
/əmu/
Hai
ᠵᡠᠸᡝ
/dʒuə/
Xin chào
ᠨᡳᠩᡤᡝ ᠰᠠᡳᠨ
/niŋɡe sain/
Cảm ơn
ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ
/banixa/
Tốt
ᠰᠠᡳᠨ
/sain/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Tungusic (Manchu-Nanai, Manchu — sister/dialect of Manchu) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Tích Bá | Tiếng Mãn | Tiếng Nữ Chân | Tiếng Nanai | Tiếng Udege | Tiếng Evenki | Tiếng Even |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | ᠮᡠᡴᡝ /mukə/ | ᠮᡠᡴᡝ /mukə/ | muke /muke/ | муэ /mue/ | уй /uj/ | мӯ /muː/ | мӯ /muː/ |
| Lửa | ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/ | ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | това /tova/ | тогбо /toɡbo/ | того /toɡo/ | тоог /toːɡ/ |
| Mặt trời | ᠰᡠᠨ /sun/ | ᡧᡠᠨ /ʃun/ | šun /ʃun/ | сиун /siun/ | даигаси /daiɡasi/ | дылача /dɯlatɕa/ | нөлтэн /nølten/ |
| Mặt trăng | ᠪᡳᠶᠠ /bija/ | ᠪᡳᠶᠠ /bija/ | biya /bija/ | биа /bia/ | биа /bia/ | бега /beɡa/ | бяг /bjaɡ/ |
| Sao | ᡠᠰᡳᡥᠠ /usˈχa/ | ᡠᠰᡳᡥᠠ /usiˈχa/ | usiha /usixa/ | хосякта /xoˈsʲakta/ | ваикта /ˈwaikta/ | осикта /oˈsikta/ | осикат /oˈsikat/ |
| Mẹ | ᡝᠨᡞᠶᡝ /ənije/ | ᡝᠨᡳᠶᡝ /ənijə/ | eme /eme/ | энин /enin/ | энэ /ene/ | эни /eni/ | эньэн /eɲen/ |
| Cha | ᠠᠮᠠ /ama/ | ᠠᠮᠠ /ama/ | ama /ama/ | ама /ama/ | амэ /amə/ | амин /amin/ | аман /aman/ |
| Tôi | ᠪᡳ /bi/ | ᠪᡳ /bi/ | bi /bi/ | ми /mi/ | би /bi/ | би /bi/ | би /bi/ |
| Bạn | ᠰᡳ /ɕi/ | ᠰᡳ /si/ | si /ʃi/ | си /si/ | си /si/ | си /si/ | хи /hiː/ |
| Tên | ᡤᡝᠪᡠ /ɡəˈvu/ | ᡤᡝᠪᡠ /ɡəbu/ | gebu /gəbu/ | гэрбу /gərˈbu/ | гэгбэ /gəgˈbə/ | гэрбӣ /gərˈbiː/ | гэрбэ /gərˈbə/ |
| Mắt | ᠶᠠᠰᠠ /jasa/ | ᠶᠠᠰᠠ /jasa/ | yasa /jasa/ | насал /nasal/ | яа /jaː/ | эса /esa/ | яса /jasa/ |
| Tay | ᡤᠠᠯᠠ /ɡala/ | ᡤᠠᠯᠠ /ɡala/ | gala /ɡala/ | нгала /ŋala/ | нала /nala/ | нгалэ /ŋale/ | нгал /ŋal/ |
| Tim | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ /nijaman/ | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ /nijaman/ | niyaman /nijaman/ | миаван /miavan/ | миаван /miavan/ | меван /mevan/ | мяван /mjavan/ |
| Yêu | ᠴᡳᠯᡨᡠᠮᠪᡳ /tʃiltumbi/ | ᡥᠠᡳᡵᠠᠮᠪᡳ /xairambi/ | gosi /ɡosi/ | эйини /ejini/ | чисанай /tʃisanaj/ | аявдави /ajavdavi/ | аякан /ajakan/ |
| Cây | ᠮᠣᠯᠣ /molo/ | ᠮᠣᠣ /moː/ | mo /mo/ | мо /mo/ | мо /mo/ | мо /mo/ | мо /mo/ |
| Nhà | ᠪᠣᠣ /boː/ | ᠪᠣᠣ /boː/ | boo /boː/ | дё /dʒo/ | дзугди /dzuɡdi/ | дю /dʒu/ | дьу /dʒu/ |
| Chó | ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨ /indaxun/ | ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨ /indaxuːn/ | indahǔn /indahuːn/ | инда /inda/ | инай /inaj/ | нгинакин /ŋinakin/ | нгин /ŋin/ |
| Mèo | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ /kəsikə/ | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ /kəsikə/ | kesike /kesike/ | коси /kosi/ | кошк /koʃk/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ |
| Ăn | ᠵᡝᠮᠪᡞ /dʒəmbi/ | ᠵᡝᠮᠪᡳ /dʒəmbi/ | jefu /dʒefu/ | депу /depu/ | джевэ /dʒevə/ | дептэ /depte/ | дьэб /dʒeb/ |
| Uống | ᠣᠮᡳᠪᡞ /omibi/ | ᠣᠮᡳᠪᡳ /omibi/ | omi /omi/ | омичи /omitʃi/ | омимэ /omimə/ | умӣ /umiː/ | ум /um/ |
| Một | ᡝᠮᡠ /əmu/ | ᠡᠮᡠ /əmu/ | emu /emu/ | эмун /emun/ | омо /omo/ | умун /umun/ | омэн /omen/ |
| Hai | ᠵᡠᠸᡝ /dʒuə/ | ᠵᡠᠸᡝ /dʒuwə/ | juwe /dʑuwə/ | дюэр /dʒuˈər/ | дюэ /dʒuˈə/ | дюр /dʒuːr/ | дёр /dʲoːr/ |
| Xin chào | ᠨᡳᠩᡤᡝ ᠰᠠᡳᠨ /niŋɡe sain/ | ᠰᡳ ᠰᠠᡳᠨ /si sain/ | — /—/ | банди-банди /bandi bandi/ | бандиба /bandiba/ | дорообо /doroːbo/ | дорова /dorova/ |
| Cảm ơn | ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ /banixa/ | ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ /banixa/ | — /—/ | банихан /banihan/ | нюхча /ɲuxtʃa/ | пасиба /pasiba/ | пасиба /pasiba/ |
| Tốt | ᠰᠠᡳᠨ /sain/ | ᠰᠠᡳᠨ /sain/ | sain /sain/ | ая /aja/ | ая /aja/ | ая /aja/ | ай /aj/ |
Trang 1/4
So sánh âm Hán tự
So sánh với các ngôn ngữ Tungusic > Southern Tungusic > Manchu-Sibe liên quan
| Chữ Hán | Tiếng Tích Bá | Tiếng Nữ Chân | Tiếng Mãn | Tungus nguyên thủy | Tiếng Khiết Đan | Mông Cổ nguyên thủy | Huấn độc (âm Nhật bản địa) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | emu /əmu/ | emu /emu/ | emu /emu/ | *əmun /*əmun/ | om /əm/ | *nigen /*niɡen/ | hito /çito/ |
| 二 | juwe /dʑuwə/ | juwe /dʑuwe/ | juwe /dʒuwə/ | *dʒuər /*dʒuər/ | jur /dʒur/ | *qoyar /*qojar/ | futa /ɸɯta/ |
| 三 | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *ilan /*ilan/ | gur /ɡur/ | *gurba(n) /*gurban/ | mi /mi/ |
| 四 | duin /duin/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *dügin /*dyɡin/ | dur /dur/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | yo /jo/ |
| 五 | sunja /sundʑa/ | sunja /sundʑa/ | sunja /sundʒa/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | tau /tau/ | *tabu(n) /*tabun/ | itsu /itsɯ/ |
| 六 | ninggun /niŋɢun/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɡun/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | nil /nil/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | mu /mɯ/ |
| 七 | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *nadan /*nadan/ | dalu /dalu/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | nana /nana/ |
| 八 | jakūn /dʑakɯn/ | jakūn /dʑakɯn/ | jakūn /dʒakʰuːn/ | *dʒapkun /*dʒapkun/ | naim /naim/ | *nayima(n) /*najiman/ | ya /ja/ |
| 九 | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *xəgün /*xəɡyn/ | isen /isen/ | *yersü(n) /*jersyn/ | kokono /kokono/ |
| 十 | juwan /dʑuwan/ | juwan /dʑuwan/ | juwan /dʒuwan/ | *dʒuwan /*dʒuwan/ | par /par/ | *harba(n) /*harban/ | tō /toː/ |
| 日 | šun /ɕun/ | šun /ʃun/ | šun /ʃun/ | *siun /*siun/ | nair /nair/ | *naran /*naran/ | hi /çi/ |
| 月 | biya /bija/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *bēga /*beːɡa/ | sair /sair/ | *sara(n) /*saran/ | tsuki /tsɯki/ |
| 山 | alin /alin/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *xada /*xada/ | ula /ʊla/ | *agula /*aɣula/ | yama /jama/ |
| 水 | muke /mutɕə/ | muke /muke/ | muke /mukə/ | *mū /*muː/ | us /ʊs/ | *usu(n) /*usun/ | mizu /midzɯ/ |
| 火 | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *tōga /*toːɡa/ | gal /ɡal/ | *gal /*ɡal/ | hi /çi/ |
| 木 | moo /mɔː/ | moo /moː/ | moo /moː/ | *mō /*moː/ | — | *modu(n) /*modun/ | ki /ki/ |
| 土 | boihon /bɔiʁɔn/ | boihon /boixon/ | boihon /bojxon/ | *na /*na/ | — | *sirui /*siruj/ | tsuchi /tsɯtɕi/ |
| 天 | abka /apka/ | abka /abka/ | abka /abka/ | *abka /*abka/ | teŋri /tʰeŋri/ | *teŋri /*teŋri/ | ame /ame/ |
| 地 | na /na/ | na /na/ | na /na/ | *na /*na/ | — | *gajar /*ɡadʒar/ | — |
| 海 | mederi /mədəri/ | mederi /mederi/ | mederi /medəri/ | *lāmu /*laːmu/ | — | *dalai /*dalaj/ | umi /ɯmi/ |
| 龍 | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | — | — | — | tatsu /tatsɯ/ |
| 虎 | tasha /taɕa/ | tasha /taʃa/ | tasha /taʃa/ | — | — | — | tora /toɾa/ |
| 犬 | indahūn /indaʁun/ | indahūn /indaxɯn/ | indahūn /indaxuːn/ | *ŋinda /*ŋinda/ | — | *noxai /*noxaj/ | inu /inɯ/ |
| 馬 | morin /mɔrin/ | morin /morin/ | morin /morin/ | *murin /*murin/ | morin /morin/ | *mori(n) /*morin/ | uma /ɯma/ |
| 鳥 | gasha /ɢaɕa/ | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɡaʃa/ | *gasa /*ɡasa/ | — | *sibawun /*sibaʊn/ | tori /toɾi/ |
| 魚 | nimaha /nimaʁa/ | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaxa/ | *nimaka /*nimaka/ | — | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | sakana /sakana/ |
| 牛 | ihan /iʁan/ | ihan /ixan/ | ihan /ixan/ | *xuker /*xuker/ | — | *hüker /*hyker/ | ushi /ɯɕi/ |
| 羊 | honin /χɔnin/ | honin /xonin/ | honin /xonin/ | — | — | *honi(n) /*honin/ | hitsuji /çitsɯdʑi/ |
| 貓 | kesike /kəsitɕə/ | — | kesike /kəsikə/ | — | — | — | neko /neko/ |
| 人 | niyalma /ɲalma/ | niyalma /njalma/ | niyalma /njalma/ | *niama /*niama/ | küü /kʰuː/ | *kümün /*kymyn/ | hito /çito/ |
| 手 | gala /ɢala/ | gala /ɡala/ | gala /ɡala/ | *ŋāla /*ŋaːla/ | — | *gar /*ɡar/ | te /te/ |
| 足 | bethe /bətxə/ | bethe /betxe/ | bethe /bətxə/ | *bəgdi /*bəɡdi/ | — | *köl /*kœl/ | ashi /aɕi/ |
| 目 | yasa /jaza/ | yasa /jasa/ | yasa /jasa/ | *jāsa /*jaːsa/ | — | *nidün /*nidyn/ | me /me/ |
| 耳 | šan /ɕan/ | šan /ʃan/ | šan /ʃan/ | *sēn /*seːn/ | — | *cikin /*tʃikin/ | mimi /mimi/ |
| 口 | angga /aŋɢa/ | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɡa/ | *amŋa /*amŋa/ | — | *aman /*aman/ | kuchi /kɯtɕi/ |
| 頭 | uju /udʑu/ | uju /udʑu/ | uju /udʒu/ | *dil /*dil/ | — | *terixün /*terixyn/ | atama /atama/ |
| 心 | niyaman /ɲaman/ | niyaman /niaman/ | niyaman /njaman/ | *mēwan /*meːwan/ | — | *jirüken /*dʒiryken/ | kokoro /kokoɾo/ |
| 血 | senggi /səŋɣi/ | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɡi/ | *sēksə /*seːksə/ | — | *cisu(n) /*tʃisun/ | chi /tɕi/ |
| 肉 | yali /jali/ | yali /jali/ | yali /jali/ | *uldʒə /*uldʒə/ | — | *mika(n) /*mikan/ | — |
| 上 | dele /dələ/ | dele /dələ/ | dele /dələ/ | *ugi /*uɡi/ | — | *degere /*deɡere/ | ue /ɯe/ |
| 下 | fejile /fədʑilə/ | fejile /fəjilə/ | fejile /fədʒilə/ | *xərgi /*xərɡi/ | — | *doxora /*doxora/ | shita /ɕita/ |
| 中 | dulimba /dulimba/ | dulin /dulin/ | dulimba /dulimba/ | *dulin /*dulin/ | — | *dumda /*dumda/ | naka /naka/ |
| 中 | goibumbi /ɢɔibum/ | — | goibumbi /ɡoibumbi/ | *dulin /*dulin/ | — | *dumda /*dumda/ | ataru /ataɾɯ/ |
| 央 | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | *dulin /*dulin/ | — | — | — |
| 左 | hashū /χaɕu/ | hashū /haʃɯ/ | hashū /xaʃuː/ | *dʒəgün /*dʒəɡyn/ | — | *jegün /*dʒeɡyn/ | hidari /çidaɾi/ |
| 右 | ici /itɕi/ | ici /itɕi/ | ici /itʃi/ | *aŋān /*aŋaːn/ | — | *baragun /*baraɣun/ | migi /migi/ |
| 東 | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | — | — | *jegün /*dʒeɡyn/ | higashi /çigaɕi/ |
| 西 | wargi /warɡi/ | wargi /warɡi/ | wargi /warɡi/ | — | — | *baragun /*baraɣun/ | nishi /niɕi/ |
| 南 | julergi /dʑulərɡi/ | julergi /dʑulərɡi/ | julergi /dʒulərɡi/ | — | — | *emüne /*emyne/ | minami /minami/ |
| 北 | amargi /amarɡi/ | amargi /amarɡi/ | amargi /amarɡi/ | — | — | *hoyitu /*hojitu/ | kita /kita/ |
| 行 | yabumbi /jawum/ | yabu- /jabu-/ | yabumbi /jabumbi/ | *jabu- /*jabu-/ | — | *yabu- /*jabu-/ | iku /ikɯ/ |
| 行 | faidan /faidan/ | — | faidan /faidan/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | *yabu- /*jabu-/ | — |
| 来 | jimbi /dʑim/ | ji- /dʑi-/ | jimbi /dʒimbi/ | *əmə- /*əmə-/ | — | *ire- /*ire-/ | kuru /kɯɾɯ/ |
| 去 | genembi /ɡənəm/ | gene- /ɡənə-/ | genembi /ɡənəmbi/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | *od- /*od-/ | saru /saɾɯ/ |
| 見 | sabumbi /sabum/ | sabu- /sabu-/ | sabumbi /sabumbi/ | *ičə- /*itʃə-/ | — | *üje- /*ydʒe-/ | miru /miɾɯ/ |
| 聞 | donjimbi /dɔndʑim/ | donji- /dondʑi-/ | donjimbi /dondʒimbi/ | *dōldi- /*doːldi-/ | — | *sonos- /*sonos-/ | kiku /kikɯ/ |
| 食 | jembi /dʑəm/ | je- /dʑe-/ | jembi /dʒəmbi/ | *dʒəp- /*dʒəp-/ | — | *ide- /*ide-/ | kuu /kɯɯ/ |
| 飲 | omimbi /ɔmim/ | omi- /omi-/ | omimbi /omimbi/ | *umī- /*umiː-/ | — | *uxu- /*uxu-/ | nomu /nomɯ/ |
| 走 | sujumbi /sudʑum/ | suju- /sudʑu-/ | sujumbi /sudʒumbi/ | *tuksa- /*tuksa-/ | — | *güyü- /*ɡyjy-/ | hashiru /haɕiɾɯ/ |
| 坐 | tembi /təm/ | te- /te-/ | tembi /təmbi/ | *təgə- /*təɡə-/ | — | *saxu- /*saxu-/ | suwaru /sɯwaɾɯ/ |
| 立 | ilimbi /ilim/ | ili- /ili-/ | ilimbi /ilimbi/ | *ili- /*ili-/ | — | *bos- /*bos-/ | tatsu /tatsɯ/ |
Trang 1/7
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.