Gedeʼuffa
Tiếng Gedeo
Phi-Á
Tiếng Gedeo (Gedeʼuffa, "lời nói Gedeo") là một ngôn ngữ Cush Đông vùng cao nguyên ở miền nam Ethiopia, có quan hệ chị em với tiếng Sidamo (sid), Hadiyya và Kembata. Người Gedeo là nông dân canh tác ở vùng cao nguyên phía nam hồ Awasa, với một hệ thống trồng cà phê và enset (chuối giả) nổi tiếng đã được UNESCO ghi danh (2023) là Cảnh quan Văn hóa Gedeo — một tập quán nông lâm kết hợp bền vững. Về mặt ngôn ngữ, tiếng Gedeo có những đặc điểm điển hình của nhóm Cush Đông vùng cao nguyên: sự hợp giống chủ ngữ–động từ dựa trên giống, các dấu hiệu tiêu điểm và phép chia động từ phức tạp. Cuộc điều tra dân số Ethiopia năm 2007 ghi nhận khoảng 986.000 người dân tộc Gedeo, phần lớn cũng song ngữ với tiếng Amhara.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Gedeo
Nước
woyye
/wojːe/
Lửa
gira
/ɡiɾa/
Mặt trời
ayyaʼne
/ajːaʔne/
Mặt trăng
agina
/aɡina/
Sao
urje
/urdʒe/
Mẹ
aaki
/aːki/
Cha
eke
/eke/
Tôi
ani
/ani/
Bạn
ati
/ati/
Tên
su'ma
/suʔma/
Mắt
ille
/ilːe/
Tay
anga
/aŋɡa/
Tim
wodana
/wodana/
Yêu
baxxa
/baxːa/
Cây
haqqa
/haqːa/
Nhà
mine
/mine/
Chó
kaneessa
/kaneːsːa/
Mèo
adurre
/aduɾːe/
Ăn
ittu
/itːu/
Uống
agittu
/aɡitːu/
Một
mitto
/mitːo/
Hai
lame
/lame/
Xin chào
mooye
/moːje/
Cảm ơn
galaata
/ɡalaːta/
Tốt
danee
/daneː/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Afro-Asiatic liên quan
| Nghĩa | Tiếng Gedeo | Tiếng Sidama | Tiếng Oromo | Tiếng Wolaytta | Tiếng Konso | Tiếng Saho | Tiếng Slovenia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | woyye /wojːe/ | waayyo /waːjːo/ | bishaan /biʃaːn/ | haatta /haːtːa/ | pishaa /piʃaː/ | lee /leː/ | voda /ˈʋɔːda/ |
| Lửa | gira /ɡiɾa/ | giiraa /ɡiːraː/ | ibidda /ibidːa/ | tama /tama/ | apitta /apitːa/ | gira /ɡira/ | ogenj /oːɡənj/ |
| Mặt trời | ayyaʼne /ajːaʔne/ | arrishshe /arːiʃːe/ | aduu /aduː/ | awa /awa/ | piirtuta /piːrtuta/ | ayro /ajɾo/ | sonce /soːntsɛ/ |
| Mặt trăng | agina /aɡina/ | agana /aɡana/ | jiʼa /dʒiʔa/ | aginaa /aɡinaː/ | leya /leja/ | alsa /alsa/ | luna /luːna/ |
| Sao | urje /urdʒe/ | beeddakko /beːdːakko/ | urjii /urdʒiː/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | hikkitta /hikːitːa/ | cutuk /ħutuk/ | zvezda /ˈzʋeːzda/ |
| Mẹ | aaki /aːki/ | ama /ama/ | haadha /haːɗa/ | aaya /aːja/ | aayyaa /aːjːaː/ | ina /ina/ | mati /maːti/ |
| Cha | eke /eke/ | anna /anːa/ | abbaa /abːaː/ | aawa /aːwa/ | aappaa /aːpːaː/ | abba /abba/ | oče /oːtʃɛ/ |
| Tôi | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | taani /taːni/ | anti /anti/ | anu /ʔanu/ | jaz /jaːs/ |
| Bạn | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | neeni /neːni/ | atti /atti/ | atu /ʔatu/ | ti /tiː/ |
| Tên | su'ma /suʔma/ | suʼma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | sunttaa /suntːaː/ | maχχa /maχːa/ | migaq /miɡaːʕ/ | ime /iˈmeː/ |
| Mắt | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ayfee /ajfeː/ | ilta /ilta/ | inti /inti/ | oko /ɔˈkoː/ |
| Tay | anga /aŋɡa/ | anga /anɡa/ | harka /haɾka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | harka /harka/ | gaba /ɡaba/ | roka /ɾɔːka/ |
| Tim | wodana /wodana/ | wodanaa /wodanaː/ | onnee /onːeː/ | wozanaa /wozanaː/ | sataʔta /sataʔta/ | qalbe /qalbe/ | srce /sərtsɛ/ |
| Yêu | baxxa /baxːa/ | baxa /batʼa/ | jaalala /dʒaːlala/ | siiqaa /siːqaː/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | kaxano /kaħano/ | ljubezen /ljubeːzɛn/ |
| Cây | haqqa /haqːa/ | haqqe /haqːe/ | muka /muka/ | mittaa /mitːaː/ | ʛoyra /ʛojra/ | caar /ħaːr/ | drevo /dɾeːʋo/ |
| Nhà | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | keettaa /keːtːaː/ | tika /tika/ | kalo /kalo/ | hiša /xiːʃa/ |
| Chó | kaneessa /kaneːsːa/ | minceeti /mintʃeːti/ | saree /saɾeː/ | kanaa /kanaː/ | kuta /kuta/ | kare /kaɾe/ | pes /pɛːs/ |
| Mèo | adurre /aduɾːe/ | adurree /adurːeː/ | adurree /aduɾːeː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | aturraata /aturːaːta/ | dummu /dummu/ | mačka /maːtʃka/ |
| Ăn | ittu /itːu/ | itaa /itaː/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | miya /miːja/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | niitan /niːtan/ | jesti /jɛːsti/ |
| Uống | agittu /aɡitːu/ | aguraa /aɡuraː/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ushiya /uʃija/ | ikiyaa /ikijaː/ | yaaqab /jaːʕab/ | piti /piːti/ |
| Một | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | inki /inki/ | eden /ɛːdən/ |
| Hai | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | lakki /lakːi/ | lammá /lamˈma/ | dva /dʋaː/ |
| Xin chào | mooye /moːje/ | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | akkam /akːam/ | saro /saro/ | nakaytaa /nakajtaː/ | malaal /malaːl/ | živjo /ʒiːʋjo/ |
| Cảm ơn | galaata /ɡalaːta/ | gali'ne /ɡaliʔne/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | galatay /ɡalataj/ | — /—/ | galatto /ɡalatto/ | hvala /xʋaːla/ |
| Tốt | danee /daneː/ | danchu /dantʃu/ | gaarii /ɡaːriː/ | lo'o /loʔo/ | paʛaari /paʛaːri/ | meqe /meʕe/ | dober /doːbər/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.