Sidaamu Afoo
Tiếng Sidama
Phi-Á (Cushit, Highland East)
Tiếng Sidamo (Sidaama) là ngôn ngữ Cushit Đông vùng cao (Highland East Cushitic) lớn nhất, được khoảng 3 triệu người nói tại vùng Sidama mới thành lập của Ethiopia (tách ra từ SNNPR năm 2020). Có quan hệ gần gũi với tiếng Hadiyya, Kambaata và Gedeo. Ngôn ngữ này có phụ âm phụt hơi (ejective), âm tắc thanh hầu hóa, hệ thống đánh dấu cách phức tạp và trật tự từ SOV. Người Sidama nổi tiếng là những nông dân trồng cà phê ở miền nam Ethiopia. Sử dụng chữ viết Latinh được phát triển vào thập niên 1990 cho giáo dục tiểu học và hệ thống phát thanh khu vực Sidaamu Afoo.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Sidama
Nước
waayyo
/waːjːo/
Lửa
giiraa
/ɡiːraː/
Mặt trời
arrishshe
/arːiʃːe/
Mặt trăng
agana
/aɡana/
Sao
beeddakko
/beːdːakko/
Mẹ
ama
/ama/
Cha
anna
/anːa/
Tôi
ani
/ani/
Bạn
ati
/ati/
Tên
suʼma
/suʔma/
Mắt
ille
/ilːe/
Tay
anga
/anɡa/
Tim
wodanaa
/wodanaː/
Yêu
baxa
/batʼa/
Cây
haqqe
/haqːe/
Nhà
mine
/mine/
Chó
minceeti
/mintʃeːti/
Mèo
adurree
/adurːeː/
Ăn
itaa
/itaː/
Uống
aguraa
/aɡuraː/
Một
mitto
/mitːo/
Hai
lame
/lame/
Xin chào
nagaa yi'ne
/naɡaː jiʔne/
Cảm ơn
gali'ne
/ɡaliʔne/
Tốt
danchu
/dantʃu/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Afro-Asiatic (Cushitic, Highland East) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Sidama | Tiếng Gedeo | Tiếng Oromo | Tiếng Konso | Tiếng Wolaytta | Tiếng Daasanach | Tiếng Saho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | waayyo /waːjːo/ | woyye /wojːe/ | bishaan /biʃaːn/ | pishaa /piʃaː/ | haatta /haːtːa/ | no /no/ | lee /leː/ |
| Lửa | giiraa /ɡiːraː/ | gira /ɡiɾa/ | ibidda /ibidːa/ | apitta /apitːa/ | tama /tama/ | mes /mes/ | gira /ɡira/ |
| Mặt trời | arrishshe /arːiʃːe/ | ayyaʼne /ajːaʔne/ | aduu /aduː/ | piirtuta /piːrtuta/ | awa /awa/ | sicho /sitʃo/ | ayro /ajɾo/ |
| Mặt trăng | agana /aɡana/ | agina /aɡina/ | jiʼa /dʒiʔa/ | leya /leja/ | aginaa /aɡinaː/ | mar /mar/ | alsa /alsa/ |
| Sao | beeddakko /beːdːakko/ | urje /urdʒe/ | urjii /urdʒiː/ | hikkitta /hikːitːa/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | izinti /izinti/ | cutuk /ħutuk/ |
| Mẹ | ama /ama/ | aaki /aːki/ | haadha /haːɗa/ | aayyaa /aːjːaː/ | aaya /aːja/ | waana /waːna/ | ina /ina/ |
| Cha | anna /anːa/ | eke /eke/ | abbaa /abːaː/ | aappaa /aːpːaː/ | aawa /aːwa/ | kaaba /kaːba/ | abba /abba/ |
| Tôi | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | anti /anti/ | taani /taːni/ | yi /jɪ/ | anu /ʔanu/ |
| Bạn | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | atti /atti/ | neeni /neːni/ | ku /ku/ | atu /ʔatu/ |
| Tên | suʼma /suʔma/ | su'ma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | maχχa /maχːa/ | sunttaa /suntːaː/ | ete /ete/ | migaq /miɡaːʕ/ |
| Mắt | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ilta /ilta/ | ayfee /ajfeː/ | ill /ilː/ | inti /inti/ |
| Tay | anga /anɡa/ | anga /aŋɡa/ | harka /haɾka/ | harka /harka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | hark /haɾk/ | gaba /ɡaba/ |
| Tim | wodanaa /wodanaː/ | wodana /wodana/ | onnee /onːeː/ | sataʔta /sataʔta/ | wozanaa /wozanaː/ | lubeen /lubeːn/ | qalbe /qalbe/ |
| Yêu | baxa /batʼa/ | baxxa /baxːa/ | jaalala /dʒaːlala/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | siiqaa /siːqaː/ | kashed /kaʃed/ | kaxano /kaħano/ |
| Cây | haqqe /haqːe/ | haqqa /haqːa/ | muka /muka/ | ʛoyra /ʛojra/ | mittaa /mitːaː/ | hecho /hetʃo/ | caar /ħaːr/ |
| Nhà | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | tika /tika/ | keettaa /keːtːaː/ | mar /maɾ/ | kalo /kalo/ |
| Chó | minceeti /mintʃeːti/ | kaneessa /kaneːsːa/ | saree /saɾeː/ | kuta /kuta/ | kanaa /kanaː/ | kashe /kaʃe/ | kare /kaɾe/ |
| Mèo | adurree /adurːeː/ | adurre /aduɾːe/ | adurree /aduɾːeː/ | aturraata /aturːaːta/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | paka /paka/ | dummu /dummu/ |
| Ăn | itaa /itaː/ | ittu /itːu/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | miya /miːja/ | icho /itʃo/ | niitan /niːtan/ |
| Uống | aguraa /aɡuraː/ | agittu /aɡitːu/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ikiyaa /ikijaː/ | ushiya /uʃija/ | ʔurro /ʔuro/ | yaaqab /jaːʕab/ |
| Một | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | takka /takːa/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | inki /inki/ |
| Hai | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | lakki /lakːi/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | nam /nam/ | lammá /lamˈma/ |
| Xin chào | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | mooye /moːje/ | akkam /akːam/ | nakaytaa /nakajtaː/ | saro /saro/ | nagaya /naɡaja/ | malaal /malaːl/ |
| Cảm ơn | gali'ne /ɡaliʔne/ | galaata /ɡalaːta/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | — /—/ | galatay /ɡalataj/ | galche /ɡaltʃe/ | galatto /ɡalatto/ |
| Tốt | danchu /dantʃu/ | danee /daneː/ | gaarii /ɡaːriː/ | paʛaari /paʛaːri/ | lo'o /loʔo/ | ash /aʃ/ | meqe /meʕe/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.