Qyool Mam
Tiếng Mam
Maya (Mamean, Greater Mamean)
Tiếng Mam là ngôn ngữ Maya có số người nói đông thứ tư, sau tiếng K'iche', tiếng Q'eqchi' và tiếng Yucatec; được khoảng 530.000 người sử dụng ở vùng cao nguyên miền tây Guatemala (Huehuetenango, San Marcos, Quetzaltenango) và bên kia biên giới Mexico tại bang Chiapas. Nó thuộc nhánh Maya Đông (Mamean lớn), là ngôn ngữ chị em với tiếng Awakatek và tiếng Ixil. Âm vị học của nó rất bảo thủ, bảo tồn sự đối lập lưỡi con hiếm gặp /q/–/q'/ cùng một loạt phụ âm bật hơi tống (ejective). Hình thái động từ có đặc điểm đánh dấu tác cách–tuyệt đối cách với tính tác cách phân tách ở thể chưa hoàn thành. Nó có chữ viết Latinh chuẩn hóa (1987, Acuerdos de la Paz).
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Mam
Nước
aʼ
/aʔ/
Lửa
qʼaqʼ
/qʼaqʼ/
Mặt trời
qʼij
/qʼih/
Mặt trăng
xjaw
/ʃaw/
Sao
cheʼw
/tʃeʔw/
Mẹ
nan
/nan/
Cha
mam
/mam/
Tôi
aqiin
/aˈqiːn/
Bạn
aya
/aˈja/
Tên
biʼ
/ɓiʔ/
Mắt
witz
/wits/
Tay
qʼobʼ
/qʼoɓ/
Tim
anma
/anma/
Yêu
oqxan
/oqʃan/
Cây
tzeʼ
/tseʔ/
Nhà
jaa
/haː/
Chó
txʼyan
/tʃʼjan/
Mèo
wiix
/wiːʃ/
Ăn
waan
/waːn/
Uống
kʼaan
/kʼaːn/
Một
jun
/hun/
Hai
kabʼe
/ˈkaɓeʔ/
Xin chào
chjonte tey
/tʃhonte tej/
Cảm ơn
chjonte
/tʃhonte/
Tốt
banix
/baniʃ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Mayan (Mamean, Greater Mamean) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Mam | Tiếng Aguacateco | Tiếng Kʼicheʼ | Tiếng Uspanteko | Tiếng Tojol-ab'al | Tiếng Q'anjob'al | Tiếng Ixil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | aʼ /aʔ/ | aʼ /aʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ |
| Lửa | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | tzaʼ /tsaʔ/ |
| Mặt trời | qʼij /qʼih/ | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼix/ | qʼiij /qʼiːh/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | qʼii /qʼiː/ |
| Mặt trăng | xjaw /ʃaw/ | xahaw /ʃahaw/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ixaw /iʃaw/ | ixaw /iʃaw/ | ich /itʃ/ |
| Sao | cheʼw /tʃeʔw/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | chʼumil /tʃʼumil/ | ch'umil /tʃʼumil/ | kʼanal /kʼanal/ | txʼumel /tʂʼumel/ | chumiil /tʃumiːl/ |
| Mẹ | nan /nan/ | naa /naː/ | nan /nan/ | nan /nan/ | nan /nan/ | mim /mim/ | naʼ /naʔ/ |
| Cha | mam /mam/ | mam /mam/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | baʼ /baʔ/ |
| Tôi | aqiin /aˈqiːn/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ | keʼn /keʔn/ | ayin /ʔajin/ | in /in/ |
| Bạn | aya /aˈja/ | naʼ /naʔ/ | at /at/ | at /at/ | weʼn /weʔn/ | hach /hatʃ/ | axh /aʃ/ |
| Tên | biʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ | bʼi /ɓi/ | bʼii /ɓiː/ |
| Mắt | witz /wits/ | witzʼ /witsʼ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | wach /watʃ/ | satej /sateh/ | sat /sat/ | vusal /vusal/ |
| Tay | qʼobʼ /qʼoɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ |
| Tim | anma /anma/ | kʼuum /kʼuːm/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | altzil /altsil/ | kʼulul /kʼulul/ | vatzʼ /vatsʼ/ |
| Yêu | oqxan /oqʃan/ | xajan /ʃahan/ | loqʼoj /loqʼox/ | lóqʼ /lóqʼ/ | skʼana /skʼana/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ |
| Cây | tzeʼ /tseʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | tze /tse/ |
| Nhà | jaa /haː/ | nya /ɲa/ | ja /xa/ | jaa /haː/ | naj /nah/ | na /na/ | kabʼal /kaɓal/ |
| Chó | txʼyan /tʃʼjan/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ |
| Mèo | wiix /wiːʃ/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mees /meːs/ |
| Ăn | waan /waːn/ | wii /wiː/ | tijow /tixow/ | waʼ /waʔ/ | waʼel /waʔel/ | lo /lo/ | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ |
| Uống | kʼaan /kʼaːn/ | uuk /uːk/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ | ucha /utʃa/ |
| Một | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Hai | kabʼe /ˈkaɓeʔ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kebʼ /keɓ/ | quiib' /kiːɓ/ | chabʼ /tʃaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ |
| Xin chào | chjonte tey /tʃhonte tej/ | kʼamta /kʼamta/ | saqarik /saqaɾik/ | saʼbʼal /saʔbal/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ | kawal /kawal/ | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ |
| Cảm ơn | chjonte /tʃhonte/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | yuj /juh/ | yuhwal /juhwal/ | tantixh /tantiʃ/ |
| Tốt | banix /baniʃ/ | saqʼ /saqʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | lek /lek/ | watxʼ /watʃʼ/ | utzʼ /utsʼ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.