Português moçambicano
Kireno (Msumbiji)
Kiromance
Kireno cha Msumbiji ni aina ya kitaifa ya Kireno inayotumiwa Msumbiji, ambako Kireno ndiyo lugha rasmi pekee na hutumiwa serikalini, katika elimu, vyombo vya habari vya kitaifa na mawasiliano baina ya jamii za lugha. Ni lugha ya kwanza kwa idadi inayoongezeka ya wakazi wa mijini, lakini lugha ya pili kwa wasemaji wengine wengi; sensa ya 2017 ilionyesha tofauti kubwa ya matumizi kati ya miji na vijijini. Kihistoria kina msingi wa Kireno cha Ulaya, lakini kimesitawisha mifumo ya eneo katika matamshi, msamiati na sarufi kupitia ujifunzaji wa lugha nyingi na mawasiliano ya kudumu na takriban lugha ishirini za Kibantu. Athari za mawasiliano zinaonekana hasa katika maneno na maana zilizoimarika kienyeji, na pia katika uteuzi unaobadilika wa vihusishi, viwakilishi na upatanisho katika usemi usio rasmi. Maandishi rasmi kwa kawaida hufuata kiwango cha Kireno, huku matumizi ya kila siku yakitofautiana kwa eneo, kizazi, elimu na lugha ya kwanza.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kireno (Msumbiji)
Maji
água
/ˈaɡwɐ/
Moto
fogo
/ˈfoɡu/
Jua
sol
/sɔl/
Mwezi
lua
/ˈluɐ/
Nyota
estrela
/ɨʃˈtɾelɐ/
Mama
mãe
/mɐ̃j/
Baba
pai
/paj/
Mimi
eu
/ew/
Wewe
tu
/tu/
Jina
nome
/ˈnomɨ/
Jicho
olho
/ˈoʎu/
Mkono
mão
/mɐ̃w/
Moyo
coração
/kuɾɐˈsɐ̃w/
Upendo
amor
/ɐˈmoɾ/
Mti
árvore
/ˈaɾvuɾɨ/
Nyumba
casa
/ˈkazɐ/
Mbwa
cão
/kɐ̃w/
Paka
gato
/ɡatu/
Kula
comer
/kuˈmeɾ/
Kunywa
beber
/bɨˈbeɾ/
Moja
um
/ũ/
Mbili
dois
/dojʃ/
Habari
olá
/ɔˈla/
Asante
obrigado
/obɾiˈɡadu/
Nzuri
bom
/bõ/
Kekeo
cuco
/ˈkuku/
Kompyuta
computador
/kõputaˈdoɾ/
Sushi
sushi
/ˈsuʃi/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Romance zinazohusiana
| Maana | Kireno (Msumbiji) | Kireno | Kireno (Angola) | Kireno cha Ureno (Cape Verde) | Kiifaranga cha Macau | Kireno (Brazili) | Kifala |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | água /ˈaɡwɐ/ | água /ˈaɡwɐ/ | água /aɡwa/ | água /ˈa.ɣwɐ/ | água /aɣwɐ/ | água /ˈaɡwɐ/ | augua /ˈaɡwa/ |
| Moto | fogo /ˈfoɡu/ | fogo /ˈfoɡu/ | fogo /foɡu/ | fogo /ˈfo.ɣu/ | fogo /foɣu/ | fogo /foɡu/ | lume /ˈlume/ |
| Jua | sol /sɔl/ | sol /sɔɫ/ | sol /sɔl/ | sol /ˈsɔɫ/ | sol /sol/ | sol /sɔw/ | sol /sɔl/ |
| Mwezi | lua /ˈluɐ/ | lua /luɐ/ | lua /lua/ | lua /ˈlu.ɐ/ | lua /luɐ/ | lua /luɐ/ | lúa /ˈlua/ |
| Nyota | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /ʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /isˈtɾelɐ/ | estrela /esˈtɾela/ |
| Mama | mãe /mɐ̃j/ | mãe /mɐ̃j/ | mãe /mɐ̃j/ | mãe /ˈmɐ̃j̃/ | mãe /mɐ̃j̃/ | mãe /mãj/ | mai /mai/ |
| Baba | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /ˈpaj/ | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /pai/ |
| Mimi | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ |
| Wewe | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | você /voˈse/ | tu /tu/ |
| Jina | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomi/ | nome /ˈnome/ |
| Jicho | olho /ˈoʎu/ | olho /oʎu/ | olho /oʎu/ | olho /ˈo.ʎu/ | olho /oʎu/ | olho /oʎu/ | ollu /ˈoʎu/ |
| Mkono | mão /mɐ̃w/ | mão /mɐ̃w/ | mão /mɐ̃w/ | mão /ˈmɐ̃w̃/ | mão /mɐ̃w̃/ | mão /mãw/ | mau /mau/ |
| Moyo | coração /kuɾɐˈsɐ̃w/ | coração /kuɾɐˈsɐ̃w/ | coração /kuɾasɐ̃w/ | coração /ku.ɾɐˈsɐ̃w̃/ | coração /kuɾɐsɐ̃w̃/ | coração /koɾasãw/ | curaçón /kuɾaˈsɔn/ |
| Upendo | amor /ɐˈmoɾ/ | amor /ɐˈmoɾ/ | amor /amoɾ/ | amor /ɐˈmoɾ/ | amor /ɐmoɾ/ | amor /amoɾ/ | amor /aˈmoɾ/ |
| Mti | árvore /ˈaɾvuɾɨ/ | árvore /ˈaɾvuɾɨ/ | árvore /aɾvoɾe/ | árvore /ˈaɾ.vu.ɾɨ/ | árvore /aɾvuɾɨ/ | árvore /ˈaɾvoɾi/ | arbol /ˈaɾβol/ |
| Nyumba | casa /ˈkazɐ/ | casa /kazɐ/ | casa /kaza/ | casa /ˈka.zɐ/ | casa /kazɐ/ | casa /kazɐ/ | casa /ˈkasa/ |
| Mbwa | cão /kɐ̃w/ | cão /kɐ̃w/ | cão /kɐ̃w̃/ | cão /kɐ̃w̃/ | cão /kɐ̃w̃/ | cachorro /kaʃohu/ | can /kan/ |
| Paka | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡa.tu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gatu /ˈɣatu/ |
| Kula | comer /kuˈmeɾ/ | comer /kuˈmeɾ/ | comer /kumeɾ/ | comer /kuˈmeɾ/ | comer /kumeɾ/ | comer /komeɾ/ | cumel /kuˈmel/ |
| Kunywa | beber /bɨˈbeɾ/ | beber /bɨˈbeɾ/ | beber /bebeɾ/ | beber /bɨˈβeɾ/ | beber /bɨβeɾ/ | beber /bebeɾ/ | bebel /beˈβel/ |
| Moja | um /ũ/ | um /ũ/ | um /ũ/ | um /ˈũ/ | um /ũ/ | um /ũ/ | un /un/ |
| Mbili | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojs/ | dous /dows/ |
| Habari | olá /ɔˈla/ | olá /ɔˈla/ | olá /ɔla/ | olá /ɔˈla/ | olá /ɔla/ | oi /oj/ | salú /saˈlu/ |
| Asante | obrigado /obɾiˈɡadu/ | obrigado /obɾiˈɡadu/ | obrigado /obɾiɡadu/ | obrigado /ɔ.βɾiˈɣa.ðu/ | obrigado /ɔβɾiɣadu/ | obrigado /obɾiɡadu/ | gracias /ˈɣɾasjas/ |
| Nzuri | bom /bõ/ | bom /bõ/ | bom /bõ/ | bom /ˈbõ/ | bom /bõ/ | bom /bõ/ | bõ /bõ/ |
| Kekeo | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cucu /ˈkuku/ |
| Kompyuta | computador /kõputaˈdoɾ/ | computador /kõputɐˈdoɾ/ | computador /kõputaˈdoɾ/ | computador /kõputaˈdoɾ/ | — | computador /kõputaˈdoʁ/ | — |
| Sushi | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsu.ʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | — | sushi /suˈʃi/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.