Português cabo-verdiano
Kireno cha Ureno (Cape Verde)
Kiromance
Kireno cha Cabo Verde (kwa Kireno: português cabo-verdiano; lebo la eneo pt-CV) ni aina ya kitaifa ya Kireno nchini Cabo Verde na lugha rasmi ya nchi hiyo. Hutumiwa serikalini, katika sheria, elimu rasmi, sehemu kubwa ya vyombo vya habari vya kitaifa na fasihi nyingi iliyoandikwa, huku wakazi wengi wa Cabo Verde wakizungumza Krioli ya Cabo Verde, au Kriolu, kama lugha ya kwanza na ya kila siku na kujifunza Kireno shuleni. Kireno rasmi cha Cabo Verde kwa kiasi kikubwa hufuata sarufi ya Kireno cha Ulaya na tahajia ya kisasa ya Kireno, lakini usemi wa eneo una matamshi, mdundo, msamiati na matumizi yanayotambulika yaliyoundwa na mwingiliano wa muda mrefu wa lugha mbili. Sifa na kiwango cha umilisi hutofautiana kwa kisiwa, elimu, kizazi na urasmi; ubadilishaji msimbo ni wa kawaida katika mazingira yasiyo rasmi. Kwa hiyo Kireno cha Cabo Verde lazima kitofautishwe na Kriolu, lugha tofauti ya Krioli yenye msamiati wa Kireno, aina zake za kieneo na sarufi yake.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kireno cha Ureno (Cape Verde)
Maji
água
/ˈa.ɣwɐ/
Moto
fogo
/ˈfo.ɣu/
Jua
sol
/ˈsɔɫ/
Mwezi
lua
/ˈlu.ɐ/
Nyota
estrela
/ʃˈtɾelɐ/
Mama
mãe
/ˈmɐ̃j̃/
Baba
pai
/ˈpaj/
Mimi
eu
/ew/
Wewe
tu
/tu/
Jina
nome
/ˈnomɨ/
Jicho
olho
/ˈo.ʎu/
Mkono
mão
/ˈmɐ̃w̃/
Moyo
coração
/ku.ɾɐˈsɐ̃w̃/
Upendo
amor
/ɐˈmoɾ/
Mti
árvore
/ˈaɾ.vu.ɾɨ/
Nyumba
casa
/ˈka.zɐ/
Mbwa
cão
/kɐ̃w̃/
Paka
gato
/ɡa.tu/
Kula
comer
/kuˈmeɾ/
Kunywa
beber
/bɨˈβeɾ/
Moja
um
/ˈũ/
Mbili
dois
/dojʃ/
Habari
olá
/ɔˈla/
Asante
obrigado
/ɔ.βɾiˈɣa.ðu/
Nzuri
bom
/ˈbõ/
Kekeo
cuco
/ˈkuku/
Kompyuta
computador
/kõputaˈdoɾ/
Sushi
sushi
/ˈsuʃi/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Romance zinazohusiana
| Maana | Kireno cha Ureno (Cape Verde) | Kireno (Msumbiji) | Kireno | Kiifaranga cha Macau | Kireno (Angola) | Kireno (Brazili) | Kimiranda |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | água /ˈa.ɣwɐ/ | água /ˈaɡwɐ/ | água /ˈaɡwɐ/ | água /aɣwɐ/ | água /aɡwa/ | água /ˈaɡwɐ/ | auga /ˈawɣa/ |
| Moto | fogo /ˈfo.ɣu/ | fogo /ˈfoɡu/ | fogo /ˈfoɡu/ | fogo /foɣu/ | fogo /foɡu/ | fogo /foɡu/ | fuogo /ˈfwoɣu/ |
| Jua | sol /ˈsɔɫ/ | sol /sɔl/ | sol /sɔɫ/ | sol /sol/ | sol /sɔl/ | sol /sɔw/ | sol /sɔl/ |
| Mwezi | lua /ˈlu.ɐ/ | lua /ˈluɐ/ | lua /luɐ/ | lua /luɐ/ | lua /lua/ | lua /luɐ/ | luna /ˈluna/ |
| Nyota | estrela /ʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | estrela /isˈtɾelɐ/ | streilha /ˈstrejʎɐ/ |
| Mama | mãe /ˈmɐ̃j̃/ | mãe /mɐ̃j/ | mãe /mɐ̃j/ | mãe /mɐ̃j̃/ | mãe /mɐ̃j/ | mãe /mãj/ | mai /maj/ |
| Baba | pai /ˈpaj/ | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /paj/ | pai /paj/ |
| Mimi | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | eu /ew/ | you /ju/ |
| Wewe | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | você /voˈse/ | tu /tu/ |
| Jina | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomɨ/ | nome /ˈnomi/ | nome /ˈnomɨ/ |
| Jicho | olho /ˈo.ʎu/ | olho /ˈoʎu/ | olho /oʎu/ | olho /oʎu/ | olho /oʎu/ | olho /oʎu/ | uolho /ˈuoʎu/ |
| Mkono | mão /ˈmɐ̃w̃/ | mão /mɐ̃w/ | mão /mɐ̃w/ | mão /mɐ̃w̃/ | mão /mɐ̃w/ | mão /mãw/ | mano /ˈmano/ |
| Moyo | coração /ku.ɾɐˈsɐ̃w̃/ | coração /kuɾɐˈsɐ̃w/ | coração /kuɾɐˈsɐ̃w/ | coração /kuɾɐsɐ̃w̃/ | coração /kuɾasɐ̃w/ | coração /koɾasãw/ | coraçon /koɾaˈtsoŋ/ |
| Upendo | amor /ɐˈmoɾ/ | amor /ɐˈmoɾ/ | amor /ɐˈmoɾ/ | amor /ɐmoɾ/ | amor /amoɾ/ | amor /amoɾ/ | amor /aˈmoɾ/ |
| Mti | árvore /ˈaɾ.vu.ɾɨ/ | árvore /ˈaɾvuɾɨ/ | árvore /ˈaɾvuɾɨ/ | árvore /aɾvuɾɨ/ | árvore /aɾvoɾe/ | árvore /ˈaɾvoɾi/ | arble /ˈaɾβle/ |
| Nyumba | casa /ˈka.zɐ/ | casa /ˈkazɐ/ | casa /kazɐ/ | casa /kazɐ/ | casa /kaza/ | casa /kazɐ/ | casa /ˈkaza/ |
| Mbwa | cão /kɐ̃w̃/ | cão /kɐ̃w/ | cão /kɐ̃w/ | cão /kɐ̃w̃/ | cão /kɐ̃w̃/ | cachorro /kaʃohu/ | perro /ˈperu/ |
| Paka | gato /ɡa.tu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gato /ɡatu/ | gato /ˈɡatu/ |
| Kula | comer /kuˈmeɾ/ | comer /kuˈmeɾ/ | comer /kuˈmeɾ/ | comer /kumeɾ/ | comer /kumeɾ/ | comer /komeɾ/ | comer /koˈmeɾ/ |
| Kunywa | beber /bɨˈβeɾ/ | beber /bɨˈbeɾ/ | beber /bɨˈbeɾ/ | beber /bɨβeɾ/ | beber /bebeɾ/ | beber /bebeɾ/ | bubir /buˈβiɾ/ |
| Moja | um /ˈũ/ | um /ũ/ | um /ũ/ | um /ũ/ | um /ũ/ | um /ũ/ | un /uŋ/ |
| Mbili | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojʃ/ | dois /dojs/ | dous /dows/ |
| Habari | olá /ɔˈla/ | olá /ɔˈla/ | olá /ɔˈla/ | olá /ɔla/ | olá /ɔla/ | oi /oj/ | olá /oˈla/ |
| Asante | obrigado /ɔ.βɾiˈɣa.ðu/ | obrigado /obɾiˈɡadu/ | obrigado /obɾiˈɡadu/ | obrigado /ɔβɾiɣadu/ | obrigado /obɾiɡadu/ | obrigado /obɾiɡadu/ | oubrigado /owβɾiˈɣadu/ |
| Nzuri | bom /ˈbõ/ | bom /bõ/ | bom /bõ/ | bom /bõ/ | bom /bõ/ | bom /bõ/ | buono /ˈbwonu/ |
| Kekeo | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | cuco /ˈkuku/ | — |
| Kompyuta | computador /kõputaˈdoɾ/ | computador /kõputaˈdoɾ/ | computador /kõputɐˈdoɾ/ | — | computador /kõputaˈdoɾ/ | computador /kõputaˈdoʁ/ | cumputador /kumputɐˈdoɾ/ |
| Sushi | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsu.ʃi/ | — | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /suˈʃi/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.