Motu
Kimotu
familia ya Kiaustronesia (Kimalayo-Polinesia, Kioceania, Magharibi, Ncha ya Papua)
Kimotu ni lugha ya Kiaustronesia asilia ya watu wa Motu wa Mkoa wa Kati wa Papua New Guinea, iliyojikita katika vijiji vya Hanuabada karibu na Port Moresby. Umbo halisi lina wazungumzaji hai wapatao 14,000 tu, lakini Kimotu ndio chanzo cha msamiati cha Hiri Motu (hmo), lugha-mseto iliyorahisishwa iliyokuwa mojawapo ya lugha tatu rasmi za PNG. Kimotu kina mofolojia kamili ya Kiaustronesia ikijumuisha vialamisho vya nafsi ya kitenda/kitendwa, umiliki unaoweza kutengwa/usioweza kutengwa, na mfumo wa kipekee wa viwakilishi wa Kioceania, ambavyo vyote Hiri Motu iliirahisisha sana katika muktadha wa biashara ya kikoloni. Sarufi ya Lister-Turner na Clark ya mwaka 1931 bado ndiyo yenye mamlaka.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimotu
Maji
ranu
/ɾanu/
Moto
lahi
/lahi/
Jua
dina
/dina/
Mwezi
hua
/hua/
Nyota
hisiu
/hisiu/
Mama
sinana
/sinana/
Baba
tamana
/tamana/
Mimi
lau
/lau/
Wewe
oi
/oi/
Jina
ladana
/ladana/
Jicho
matana
/matana/
Mkono
ima
/ima/
Moyo
kudouna
/kudouna/
Upendo
lalokau
/lalokau/
Mti
au
/au/
Nyumba
ruma
/ɾuma/
Mbwa
sisia
/sisia/
Paka
gosi
/ɡosi/
Kula
aniani
/aniani/
Kunywa
inuinu
/inuinu/
Moja
ta
/ta/
Mbili
rua
/rua/
Habari
namo gida
/namo ɡida/
Asante
oi namo
/oi namo/
Nzuri
namo
/namo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Malayo-Polynesian, Oceanic, Western, Papuan Tip) zinazohusiana
| Maana | Kimotu | Kihiri Motu | Kitokelau | Kifiji | Kitetum | Atoni | Kiniue |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ranu /ɾanu/ | ranu /ɾanu/ | vai /vai/ | wai /wai/ | bee /beː/ | oe /oe/ | vai /vai/ |
| Moto | lahi /lahi/ | lahi /lahi/ | afi /afi/ | buka /mbuka/ | ahi /ahi/ | ai /ai/ | afi /afi/ |
| Jua | dina /dina/ | dina /dina/ | la /la/ | matanisiga /matanisiŋa/ | loron /loɾon/ | manas /manas/ | lā /laː/ |
| Mwezi | hua /hua/ | hua /hua/ | malama /malama/ | vula /βula/ | fulan /fulan/ | fun /fun/ | mahina /mahina/ |
| Nyota | hisiu /hisiu/ | hisiu /hisiu/ | fetu /fetu/ | kalokalo /kalokalo/ | fitun /ˈfitun/ | kfu /kfuʔ/ | fetū /feˈtuː/ |
| Mama | sinana /sinana/ | sina /sina/ | mātua /maːtua/ | tina /tina/ | inan /inan/ | ainaf /ainaf/ | matua fifine /matua fifine/ |
| Baba | tamana /tamana/ | tama /tama/ | tamana /tamana/ | tama /tama/ | aman /aman/ | amat /amat/ | matua taane /matua taːne/ |
| Mimi | lau /lau/ | lau /lau/ | au /au/ | au /au/ | ha'u /haʔu/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | oi /oi/ | oi /oi/ | koe /koe/ | iko /iko/ | ó /ɔ/ | ho /ho/ | koe /koe/ |
| Jina | ladana /ladana/ | ladana /laˈdana/ | igoa /iŋoa/ | yaca /jaða/ | naran /ˈnaran/ | kanan /ˈkanan/ | higoa /hiˈŋoa/ |
| Jicho | matana /matana/ | matana /matana/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matan /matan/ | matan /matan/ | mata /mata/ |
| Mkono | ima /ima/ | ima /ima/ | lima /lima/ | liga /liŋa/ | liman /liman/ | ʼniman /ʔniman/ | lima /lima/ |
| Moyo | kudouna /kudouna/ | kudouna /kudouna/ | fatu /fatu/ | uto /uto/ | fuan /fuan/ | nesa /nesa/ | fatu /fatu/ |
| Upendo | lalokau /lalokau/ | lalokau /lalokau/ | alofa /alofa/ | loloma /loloma/ | domin /domin/ | nekat /nekat/ | fakaalofa /fakaalofa/ |
| Mti | au /au/ | au /au/ | lakau /lakau/ | kau /kau/ | ai /ai/ | hau /hau/ | akau /akau/ |
| Nyumba | ruma /ɾuma/ | ruma /ɾuma/ | fale /fale/ | vale /βale/ | uma /uma/ | ume /ume/ | fale /fale/ |
| Mbwa | sisia /sisia/ | sisia /sisia/ | kuli /kuli/ | koli /koli/ | asu /asu/ | asu /asu/ | kuli /kuli/ |
| Paka | gosi /ɡosi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | busa /busa/ | mose /mose/ | pusi /pusi/ |
| Kula | aniani /aniani/ | ania /ania/ | kai /kai/ | kana /kana/ | han /han/ | ah /ah/ | kai /kai/ |
| Kunywa | inuinu /inuinu/ | inua /inua/ | inu /inu/ | gunu /ŋunu/ | hemu /hemu/ | ninu /ninu/ | inu /inu/ |
| Moja | ta /ta/ | ta /ta/ | tahi /tahi/ | dua /ndua/ | ida /ida/ | mese /mese/ | taha /taha/ |
| Mbili | rua /rua/ | rua /rua/ | lua /lua/ | rua /rua/ | rua /ˈrua/ | nua /ˈnua/ | ua /ua/ |
| Habari | namo gida /namo ɡida/ | namona /namona/ | malo ni /malo ni/ | bula /mbula/ | bondia /bondia/ | neut /neut/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ |
| Asante | oi namo /oi namo/ | tanikiu /tanikiu/ | fakafetai /fakafetai/ | vinaka /βinaka/ | obrigadu /obɾiɡadu/ | neno biluk /neno biluk/ | fakaaue /fakaaue/ |
| Nzuri | namo /namo/ | namo /namo/ | lelei /lelei/ | vinaka /βinaka/ | di'ak /diʔak/ | malaek /malaek/ | mitaki /mitaki/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.