Mussau
Kimussau-Emira
Kiaustronesia
Mussau-Emira ni lugha ya Kiaustronesia ya Kioshenia katika kikundi kidogo cha Mussau-Emira, inayozungumzwa katika visiwa vya Kundi la St Matthias kaskazini mwa Jimbo la New Ireland nchini Papua New Guinea. Kundi la St Matthias linajumuisha Mussau (kisiwa kikubwa zaidi, wakazi ~5,000) na Emira (kidogo zaidi, wakazi ~500), pamoja na visiwa vidogo vya matumbawe. Kiisimu, Mussau-Emira inavutia kwa fonolojia yake yenye kuhifadhi sana — inahifadhi sifa za Proto-Oceanic zilizopotea katika lugha nyingi za Kioshenia cha Magharibi, ikiwemo mfumo wa irabu 5 bila tofauti ya urefu, orodha rahisi ya konsonanti, na mpangilio wa vipashio wa SVO wenye uwekaji alama wa nafsi wa Kioshenia wa kale kwenye vitenzi. Kazi ya tafsiri ya Biblia ya SIL tangu miaka ya 1970 ilizalisha Agano Jipya (1995) na kusanifisha hati ya kuandika ya Mussau.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimussau-Emira
Maji
eai
/eai/
Moto
kuraa
/kuˈraː/
Jua
ariu
/aɾiu/
Mwezi
malam
/malam/
Nyota
katoto
/katoto/
Mama
nia
/nia/
Baba
tama
/tama/
Mimi
agi
/aɡi/
Wewe
io
/io/
Jina
arari
/arari/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
lima
/lima/
Moyo
lalota
/lalota/
Upendo
talimi
/talimi/
Mti
rikei
/ɾikei/
Nyumba
ulemi
/ulemi/
Mbwa
kovur
/kovuɾ/
Paka
busi
/busi/
Kula
anu
/anu/
Kunywa
inum
/inum/
Moja
esa
/esa/
Mbili
lua
/lua/
Habari
emua
/emua/
Asante
poasi
/poasi/
Nzuri
rop
/ɾop/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana
| Maana | Kimussau-Emira | Kifiji | Kitokelau | Kisamoa | Kituvalu | Mandar | Kiniue |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | eai /eai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | uai /uai/ | vai /vai/ |
| Moto | kuraa /kuˈraː/ | buka /mbuka/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | api /api/ | afi /afi/ |
| Jua | ariu /aɾiu/ | matanisiga /matanisiŋa/ | la /la/ | lā /laː/ | laa /laː/ | mata allo /mata alːo/ | lā /laː/ |
| Mwezi | malam /malam/ | vula /βula/ | malama /malama/ | māsina /maːsina/ | masina /masina/ | bulang /bulaŋ/ | mahina /mahina/ |
| Nyota | katoto /katoto/ | kalokalo /kalokalo/ | fetu /fetu/ | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | bittoeng /bittoeŋ/ | fetū /feˈtuː/ |
| Mama | nia /nia/ | tina /tina/ | mātua /maːtua/ | tinā /tinaː/ | maatua /maːtua/ | indo /indo/ | matua fifine /matua fifine/ |
| Baba | tama /tama/ | tama /tama/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ | tamana /tamana/ | ama /ama/ | matua taane /matua taːne/ |
| Mimi | agi /aɡi/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ | iyau /ijau/ | au /au/ |
| Wewe | io /io/ | iko /iko/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | io /iʔo/ | koe /koe/ |
| Jina | arari /arari/ | yaca /jaða/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | sanga /saŋa/ | higoa /hiˈŋoa/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | lima /lima/ | liga /liŋa/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Moyo | lalota /lalota/ | uto /uto/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | ate /ate/ | fatu /fatu/ |
| Upendo | talimi /talimi/ | loloma /loloma/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | mappinawa /mapːinawa/ | fakaalofa /fakaalofa/ |
| Mti | rikei /ɾikei/ | kau /kau/ | lakau /lakau/ | laʻau /laʔau/ | laakau /laːkau/ | kaju /kaju/ | akau /akau/ |
| Nyumba | ulemi /ulemi/ | vale /βale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | boyang /bojaŋ/ | fale /fale/ |
| Mbwa | kovur /kovuɾ/ | koli /koli/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | asu /asu/ | kuli /kuli/ |
| Paka | busi /busi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | mio /mio/ | pusi /pusi/ |
| Kula | anu /anu/ | kana /kana/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | ma'ande /maʔande/ | kai /kai/ |
| Kunywa | inum /inum/ | gunu /ŋunu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | minung /minuŋ/ | inu /inu/ |
| Moja | esa /esa/ | dua /ndua/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ | mesa /mesa/ | taha /taha/ |
| Mbili | lua /lua/ | rua /rua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | dua /dua/ | ua /ua/ |
| Habari | emua /emua/ | bula /mbula/ | malo ni /malo ni/ | talofa /talofa/ | taalofa /taːlofa/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ |
| Asante | poasi /poasi/ | vinaka /βinaka/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ | fakaaue /fakaaue/ |
| Nzuri | rop /ɾop/ | vinaka /βinaka/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | macoa /matʃoa/ | mitaki /mitaki/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.