Gagana Sāmoa
Kisamoa
Kiaustronesia (Kipolinesia)
Kisamoa (Gagana Sāmoa; ISO 639-1: sm) ni lugha ya Kipolinesia katika familia ya Kiaustronesia, inayozungumzwa hasa katika Taifa Huru la Samoa, Samoa ya Marekani na jamii za diaspora. Huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini ambapo makroni huonyesha urefu wa vokali na koma liliu (ʻ) huonyesha kizuiwa glota cha kifonimu; tofauti zote mbili zinaweza kubadili maana. Kisamoa kina ubadilishanaji wa rejista za usemi T/K unaotegemea hali ya kijamii: usemi makini na rasmi kwa kawaida huhifadhi /t/ na /n/, huku mazungumzo ya kawaida na ya watu waliozoeana mara nyingi yakitamka sauti zinazolingana kama /k/ na /ŋ/; hii ni tofauti ya mtindo wa usemi, si tofauti ya njia ya kurekodi. Vishazi vya msingi mara nyingi hufuata mpangilio kitenzi–kiima–yambwa, na viwakilishi hutofautisha nafsi ya kwanza jumuishi na isiyojumuisha pamoja na umoja, uwili na wingi. Umilikaji hutumia madaraja yanayokinzana ya a na o, na uradidi huzalisha maneno mapya kwa ufanisi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kisamoa
Maji
vai
/vai/
Moto
afi
/afi/
Jua
lā
/laː/
Mwezi
māsina
/maːsina/
Nyota
fetū
/fetuː/
Mama
tinā
/tinaː/
Baba
tamā
/tamaː/
Mimi
a'u
/aʔu/
Wewe
'oe
/ʔoe/
Jina
igoa
/iŋoa/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
lima
/lima/
Moyo
loto
/loto/
Upendo
alofa
/alofa/
Mti
laʻau
/laʔau/
Nyumba
fale
/fale/
Mbwa
maile
/maile/
Paka
pusi
/pusi/
Kula
ʻai
/ʔai/
Kunywa
inu
/inu/
Moja
tasi
/tasi/
Mbili
lua
/lua/
Habari
talofa
/talofa/
Asante
faʻafetai
/faʔafetai/
Nzuri
lelei
/lelei/
Kekeo
aleva
/aˈleva/
Kompyuta
komipiuta
/komiˈpiuta/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Polynesian) zinazohusiana
| Maana | Kisamoa | Kituvalu | Kitokelau | Kitonga | Kiniue | Kipukapuka | Kifutuna cha Mashariki |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ |
| Moto | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | awi /ˈawi/ | afi /ˈafi/ |
| Jua | lā /laː/ | laa /laː/ | la /la/ | laʻā /laʔaː/ | lā /laː/ | la /la/ | la'ā /laˈʔaː/ |
| Mwezi | māsina /maːsina/ | masina /masina/ | malama /malama/ | māhina /maːhina/ | mahina /mahina/ | malama /maˈlama/ | māsina /maːˈsina/ |
| Nyota | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetū /feˈtuː/ | wetū /wetuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ |
| Mama | tinā /tinaː/ | maatua /maːtua/ | mātua /maːtua/ | faʻē /faʔeː/ | matua fifine /matua fifine/ | mama /ˈmama/ | tinana /tiˈnana/ |
| Baba | tamā /tamaː/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | tamai /tamai/ | matua taane /matua taːne/ | matua /maˈtua/ | tamana /taˈmana/ |
| Mimi | a'u /aʔu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ |
| Jina | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /ˈmata/ |
| Mkono | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /nima/ | lima /lima/ | lima /ˈlima/ | lima /ˈlima/ |
| Moyo | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | loto /ˈloto/ | mafu /ˈmafu/ |
| Upendo | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | ʻofa /ʔofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | aloa /aˈloa/ | alofa /aˈlofa/ |
| Mti | laʻau /laʔau/ | laakau /laːkau/ | lakau /lakau/ | ʻakau /ʔakau/ | akau /akau/ | lākau /laːˈkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ |
| Nyumba | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | wale /ˈwale/ | fale /ˈfale/ |
| Mbwa | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuliː/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuˈliː/ |
| Paka | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ |
| Kula | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Kunywa | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /ˈinu/ |
| Moja | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ | taha /taha/ | tayi /ˈtaji/ | tasi /ˈtasi/ |
| Mbili | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ |
| Habari | talofa /talofa/ | taalofa /taːlofa/ | malo ni /malo ni/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | kia orana /kia oˈɾana/ | mālō /maːˈloː/ |
| Asante | faʻafetai /faʔafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːloː/ | fakaaue /fakaaue/ | meitaki /meiˈtaki/ | mālō /maːˈloː/ |
| Nzuri | lelei /lelei/ | lei /lei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lelei /leˈlei/ | mālie /maːˈlie/ |
| Kekeo | aleva /aˈleva/ | — | — | — | — | — | kāleva /kaːˈleva/ |
| Kompyuta | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | masini /maˈsini/ |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha zenye uhusiano wa karibu
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.