𘬱𘬻𘭟 𘬐𘭦𘬰

Kikhitan

Para-Mongolic (Mongolic-Khitan branch, debated)

FamiliaPara-Mongolic (Mongolic-Khitan branch, debated) Wasemaji歴史言語 / 現代話者なし EneoLiao dynasty empire (Northeast China, Inner Mongolia, 907–1125 CE) Uandishi wa KilatiniKane (2009) reconstruction UsomajiUjenzi upya wa Kithitan

Lugha ya Khitan ilikuwa lugha ya nasaba ya Liao (907–1125 BK), iliyozungumzwa na watu wa Khitan walioutawala ufalme mkubwa ulioenea kutoka Manchuria hadi Asia ya Kati. Wakhitan walitengeneza mifumo miwili ya maandishi — Maandishi Makubwa na Maandishi Madogo — lakini yote miwili imefafanuliwa kwa sehemu tu, na takriban 20% ya herufi za Maandishi Madogo zinaweza kusomwa kwa uhakika. Ingizo hili linahifadhi tu masomaji yaliyothibitishwa katika maandishi ya lugha mbili ya Liao, uandishi wa Kichina wa majina ya Khitan, au ujenzi upya wa kisomi wa Kane (2009) na Aisin Gioro Ulhicun; ingizo zingine zote zimewekwa alama ya kistari. Nambari ni msamiati uliothibitishwa vizuri zaidi, ukionyesha uhusiano dhahiri na lugha ya Kimongolia na Manchu.

Inakozungumzwa

Usomaji wa herufi za Han katika Kikhitan

Herufi Maana Usomaji Umbo IPA
one 𘬺om /əm/
two jur /dʒur/
three gur /ɡur/
four dur /dur/
five tau /tau/
six nil /nil/
seven dalu /dalu/
eight naim /naim/
nine isen /isen/
ten par /par/
sun nair /nair/
moon 𘭖𘭚𘭯sair /sair/
mountain ula /ʊla/
water us /ʊs/
fire gal /ɡal/
sky teŋri /tʰeŋri/
horse 𘭤𘭞morin /morin/
person küü /kʰuː/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Mongolic (Para-Mongolic) zinazohusiana

Maana KikhitanKijurchenKimongoli cha katiKimongolia cha KaleKimongoliaMongghulKisibe
Maji muri /muri/ muke /muke/ ᠤᠰᠤᠨ /usun/ ᠤᠰᠤᠨ /usun/ ус /us/ usu /usu/ ᠮᡠᡴᡝ /mukə/
Moto niár /niar/ tuwa /tuwa/ ᠭᠠᠯ /ɣal/ ᠭᠠᠯ /ɡal/ гал /ɡal/ ghal /ʁal/ ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/
Jua 𘲺 /nair/ šun /ʃun/ ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ нар /nar/ nara /nara/ ᠰᡠᠨ /sun/
Mwezi 𘭧 /sair/ biya /bija/ ᠰᠠᠷᠠ /sara/ ᠰᠠᠷᠠ /sara/ сар /sar/ sara /sara/ ᠪᡳᠶᠠ /bija/
Mama eme /eme/ eme /eme/ ᠡᠭᠡ /eke/ ᠡᠬᠡ /eke/ ээж /eːdʒ/ ana /ana/ ᡝᠨᡞᠶᡝ /ənije/
Baba ai /ai/ ama /ama/ ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ ᠡᠴᠢᠭᠡ /et͡ʃiɡe/ аав /aːw/ ada /ada/ ᠠᠮᠠ /ama/
Kula idi /idi/ jefu /dʒefu/ ᠢᠳᠡ /ide/ ᠢᠳᠡ- /ide-/ идэх /idex/ idi- /idi/ ᠵᡝᠮᠪᡞ /d͡ʒəmbi/
Kunywa umi /umi/ omi /omi/ ᠤᠭᠤ /uɣu/ ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ уух /uːx/ uu- /uː/ ᠣᠮᡳᠪᡞ /omibi/
Ukurasa 1/3

Ulinganishaji wa usomaji wa Han

Imelinganishwa na lugha za Para-Mongolic (Mongolic-Khitan branch, debated) zinazohusiana

Herufi KikhitanPromongoliKisibePratungusKijurchenKimanchuKichina cha Yuan (Phags-pa)
om /əm/ *nigen /*niɡen/ emu /əmu/ *əmun /*əmun/ emu /emu/ emu /emu/ ʔi /ʔi/
jur /dʒur/ *qoyar /*qojar/ juwe /d͡ʑuwə/ *dʒuər /*d͡ʒuər/ juwe /dʑuwe/ juwe /d͡ʒuwə/ ʐɨ /ʐɨ/
gur /ɡur/ *gurba(n) /*gurban/ ilan /ilan/ *ilan /*ilan/ ilan /ilan/ ilan /ilan/ sam /sam/
dur /dur/ *dörbe(n) /*dœrben/ duin /duin/ *dügin /*dyɡin/ duin /duin/ duin /duin/ sɿ /sɿ/
tau /tau/ *tabu(n) /*tabun/ sunja /sund͡ʑa/ *tuɲga /*tuɲɡa/ sunja /sundʑa/ sunja /sund͡ʒa/ ʔu /ʔu/
nil /nil/ *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ ninggun /niŋɢun/ *ɲuŋun /*ɲuŋun/ ninggun /niŋɡun/ ninggun /niŋɡun/ liw /liw/
dalu /dalu/ *doluɣa(n) /*doluɣan/ nadan /nadan/ *nadan /*nadan/ nadan /nadan/ nadan /nadan/ tshi /tsʰi/
naim /naim/ *nayima(n) /*najiman/ jakūn /d͡ʑaqun/ *dʒapkun /*d͡ʒapkun/ jakūn /dʑakɯn/ jakūn /d͡ʒakʰuːn/ ba /pa/
isen /isen/ *yersü(n) /*jersyn/ uyun /ujun/ *xəgün /*xəɡyn/ uyun /ujun/ uyun /ujun/ kiw /kiw/
par /par/ *harba(n) /*harban/ juwan /d͡ʑuwan/ *dʒuwan /*d͡ʒuwan/ juwan /dʑuwan/ juwan /d͡ʒuwan/ ši /ʂɨ/
Ukurasa 1/2

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.