Reʻo Paʻumotu
Kituamotu
Kiaustronesia (Kipolinesia)
Kituamotu, kinachoitwa pia Pa'umotu au Reo Pa'umotu (ISO 639-3: pmt), ni lugha ya Kipolinesia cha Mashariki inayozungumzwa katika Funguvisiwa la Tuamotu, Polinesia ya Ufaransa. Kina maeneo saba ya lugha za kieneo—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata na Nāpuka—yaliyosambaa katika atoli za funguvisiwa zilizo mbali sana. Lugha iko hatarini: watu wazima, hasa kizazi cha babu na nyanya, wanaendelea kuitumia, lakini watoto wachache zaidi huimudu kikamilifu nyumbani, huku Kitahiti na Kifaransa vikitawala nyanja nyingi za umma. Kituamotu huandikwa kwa tahajia yenye msingi wa Kilatini inayoonyesha urefu wa irabu na vizuiwa glota. Chuo cha Kāruru Vānaga, kilichoanzishwa mwaka 2008, hufanya kazi ya kusanifisha lugha, kuhimiza ufundishaji na kusaidia urithishaji wake; mitaala ya shule iliyorekebishwa pia hutoa nyenzo za kujifunza Pa'umotu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kituamotu
Maji
vai
/wai/
Moto
afi
/afi/
Jua
ra
/ra/
Mwezi
marama
/marama/
Nyota
fetū
/feˈtuː/
Mama
metua vahine
/metua vahine/
Baba
metua tane
/metua tane/
Mimi
au
/au/
Wewe
koe
/koe/
Jina
ingoa
/iˈŋoa/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
rima
/rima/
Moyo
—
/—/
Upendo
aroha
/ʔaroha/
Mti
rait
/rait/
Nyumba
fare
/fare/
Mbwa
kuri
/kuri/
Paka
—
/—/
Kula
kai
/kai/
Kunywa
inu
/inu/
Moja
tahi
/tahi/
Mbili
rua
/rua/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
maiata
/maiata/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Polynesian) zinazohusiana
| Maana | Kituamotu | Kiniue | Kitokelau | Kituvalu | Kimaori cha Visiwa vya Cook | Kirapanui | Kitonga |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | vai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Moto | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ |
| Jua | ra /ra/ | lā /laː/ | la /la/ | laa /laː/ | rā /raː/ | raʻā /raʔaː/ | laʻā /laʔaː/ |
| Mwezi | marama /marama/ | mahina /mahina/ | malama /malama/ | masina /masina/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ |
| Nyota | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | etū /eˈtuː/ | hetuʻu /heˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Mama | metua vahine /metua vahine/ | matua fifine /matua fifine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | māmā /maːmaː/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | faʻē /faʔeː/ |
| Baba | metua tane /metua tane/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | pāpā /paːpaː/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamai /tamai/ |
| Mimi | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Jina | ingoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | rima /rima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | nima /nima/ |
| Moyo | — /—/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ | mahatu /mahatu/ | loto /loto/ |
| Upendo | aroha /ʔaroha/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | aro'a /aɾoʔa/ | hanga /haŋa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| Mti | rait /rait/ | akau /akau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu rākau /tumu raːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| Nyumba | fare /fare/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ |
| Mbwa | kuri /kuri/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ | paihega /paiheŋa/ | kulī /kuliː/ |
| Paka | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ | kati /kati/ | pusi /pusi/ |
| Kula | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Kunywa | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ |
| Moja | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | ta'i /taʔi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ |
| Mbili | rua /rua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | rua /ˈrua/ | rua /ˈrua/ | ua /ua/ |
| Habari | — /—/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| Asante | — /—/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | meitaki /meitaki/ | maururu /mauɾuɾu/ | mālō /maːloː/ |
| Nzuri | maiata /maiata/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | meitaki /meitaki/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.