Kihawai

Pia hujulikana kama: Hawaiian

Kihawai (ʻōlelo Hawaiʻi) ni lugha ya Kipolinesia ya tawi la Kimarquesic (Kipolinesia cha Mashariki, dada wa Kitahiti na Kimarquesan), lugha asilia ya Visiwa vya Hawaii na lugha rasmi pamoja na Kiingereza katika Jimbo la Hawaiʻi (katiba ya 1978). Baada ya kupigwa marufuku shuleni kati ya 1896 na 1986, idadi ya wazungumzaji ilishuka hadi karibu 2,000 (wengi wao wazee katika kisiwa cha Niʻihau) kufikia mwishoni mwa karne ya 20. Uhuishaji tangu 1983 kupitia harakati ya elimu ya awali ya Pūnana Leo ("kiota cha lugha") na mfumo wa shule za ufundishaji kwa kuzamishwa kula kaiapuni Hawaiʻi umeongeza idadi tena hadi karibu 24,000 (wengi ni wanafunzi; wamebaki wazungumzaji asilia wa L1 karibu 200 tu kutoka Niʻihau). Kiisimu, Kihawai kina orodha ndogo zaidi ya fonimu kuliko lugha yoyote kubwa: fonimu 13 (irabu 5 + konsonanti 8 — h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/kizuizi cha koromeo). Mfumo wa maandishi hutumia ʻokina (ʻ kwa kizuizi cha koromeo, mfano Hawaiʻi) na kahakō (mkato wa juu kwa urefu wa irabu, mfano ʻōlelo). Mpangilio wa maneno ni wa kitenzi-kwanza wa VSO, wenye viainishi tata vya umilikaji na mpangilio wa aina ya nominative-accusative. Jumuiya ya Kizalendo ya Kifalme ya Hawaii (Hui Aloha ʻĀina) na simulizi la kupinduliwa kwa ufalme mwaka 1893 ni kiini cha uanaharakati wa lugha.