Faka'uvea
Kiwallis
Kiaustronesia (Polynesian, Tongic)
Kiwallis (Faka'uvea), kinachozungumzwa katika Kisiwa cha Wallis ('Uvea) ndani ya ushirika wa Kifaransa wa Wallis na Futuna, ni lugha ya Kipolinesia ya kikundi-ndogo cha Kitongiki inayohusiana kwa karibu zaidi na Kiniuafo'ou na Kitonga, ingawa mawasiliano makubwa na majirani wa Kisamoa yamefunika msamiati mwingi wa mtindo wa Kisamoa. Inahifadhi orodha ya kawaida ya Kipolinesia ya irabu 5 tu na konsonanti takriban 12 zikiwemo kizuizi cha koromeo cha kifonimu /ʔ/ (kinachoandikwa ‘), na hutumia mpangilio wa maneno VSO wenye uwekaji-alama wa kisarufi wa ergative-absolutive kupitia vihusishi. Licha ya wazungumzaji wapatao 10,000, bado ni lugha ya kila siku ya kisiwa hicho na ina hadhi rasmi pamoja na Kifaransa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiwallis
Maji
vai
/vai/
Moto
afi
/aˈfi/
Jua
laʻā
/laˈʔaː/
Mwezi
māhina
/maːˈhina/
Nyota
fetuʻu
/fetuʔu/
Mama
faʻē
/faˈʔeː/
Baba
tāmai
/taːˈmai/
Mimi
au
/au/
Wewe
koe
/koe/
Jina
higoa
/hiŋoa/
Jicho
mata
/ˈmata/
Mkono
nima
/ˈnima/
Moyo
mafu
/ˈmafu/
Upendo
ʻofa
/ˈʔofa/
Mti
ʻakau
/ʔaˈkau/
Nyumba
fale
/ˈfale/
Mbwa
kulī
/kuˈliː/
Paka
pusi
/ˈpusi/
Kula
kai
/kai/
Kunywa
inu
/ˈinu/
Moja
tahi
/ˈtahi/
Mbili
lua
/lua/
Habari
mālō te maʻuli
/maːloː te maˈʔuli/
Asante
mālō
/maːˈloː/
Nzuri
lelei
/leˈlei/
Vyanzo
- Rensch, Karl H. (1990) Tikisionalio Fakauvea-Fakafalani / Dictionnaire wallisien-français. Pacific Linguistics C-86.
- Mayer, Raymond (1976) Les transformations de la tradition narrative à l'île Wallis (Uvea). Publications de la Société des Océanistes 38.
- Moyse-Faurie, Claire (2016) Te lea faka'uvea — Le wallisien. Leuven: Peeters (LCB collection).
- Glottolog: East Uvean (Wallisian)
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Polynesian, Tongic) zinazohusiana
| Maana | Kiwallis | Kifutuna cha Mashariki | Kitonga | Kipukapuka | Kitokelau | Kituvalu | Kiniue |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Moto | afi /aˈfi/ | afi /ˈafi/ | afi /afi/ | awi /ˈawi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| Jua | laʻā /laˈʔaː/ | la'ā /laˈʔaː/ | laʻā /laʔaː/ | la /la/ | la /la/ | laa /laː/ | lā /laː/ |
| Mwezi | māhina /maːˈhina/ | māsina /maːˈsina/ | māhina /maːhina/ | malama /maˈlama/ | malama /malama/ | masina /masina/ | mahina /mahina/ |
| Nyota | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu'u /feˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | wetū /wetuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ |
| Mama | faʻē /faˈʔeː/ | tinana /tiˈnana/ | faʻē /faʔeː/ | mama /ˈmama/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ |
| Baba | tāmai /taːˈmai/ | tamana /taˈmana/ | tamai /tamai/ | matua /maˈtua/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ |
| Mimi | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Jina | higoa /hiŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ |
| Jicho | mata /ˈmata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | nima /ˈnima/ | lima /ˈlima/ | nima /nima/ | lima /ˈlima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Moyo | mafu /ˈmafu/ | mafu /ˈmafu/ | loto /loto/ | loto /ˈloto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| Upendo | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /aˈlofa/ | ʻofa /ʔofa/ | aloa /aˈloa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ |
| Mti | ʻakau /ʔaˈkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ | ʻakau /ʔakau/ | lākau /laːˈkau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | akau /akau/ |
| Nyumba | fale /ˈfale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | wale /ˈwale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| Mbwa | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ |
| Paka | pusi /ˈpusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ |
| Kula | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Kunywa | inu /ˈinu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Moja | tahi /ˈtahi/ | tasi /ˈtasi/ | taha /taha/ | tayi /ˈtaji/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ |
| Mbili | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | ua /ua/ |
| Habari | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | mālō /maːˈloː/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | kia orana /kia oˈɾana/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ |
| Asante | mālō /maːˈloː/ | mālō /maːˈloː/ | mālō /maːloː/ | meitaki /meiˈtaki/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ |
| Nzuri | lelei /leˈlei/ | mālie /maːˈlie/ | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | mitaki /mitaki/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.