Yokot'an
Kichontal cha Tabasco
Kimaya
Chontal ya Tabasco (Yokot'an, pia huitwa Yokot'an, na nyakati nyingine Chontal Maya) ni lugha ya Kimaya ya tawi la Cholan ya pwani ya Ghuba ya Mexico katika jimbo la Tabasco. Wamaya wa Chontal ni wazawa wa moja kwa moja wa Wamaya wa nyanda za chini walioudhibiti mzunguko wa biashara wa Putun wakati wa vipindi vya Classic na Postclassic, wakiunganisha Yucatán na pwani ya Ghuba na nyanda za juu za Mexico. Yokot'an ya kisasa ni ndugu wa karibu zaidi aliye hai wa Chol (ctu), zote mbili zikishiriki asili ya tawi la Cholan lililozalisha maandishi ya glifu ya Kimaya cha Classic. Licha ya shinikizo kubwa kutoka Kihispania, jamii za Nacajuca na Centla huidumisha lugha hiyo pamoja na mila za jadi ikiwa ni pamoja na ulimaji wa kakao wa kitamaduni.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kichontal cha Tabasco
Maji
jaʼ
/haʔ/
Moto
kʼakʼ
/kʼakʼ/
Jua
kʼin
/kʼin/
Mwezi
ä
/æ/
Nyota
ekʼ
/ʔekʼ/
Mama
naʼ
/naʔ/
Baba
tat
/tat/
Mimi
noʼon
/noʔon/
Wewe
neʼet
/neʔet/
Jina
kʼabaʼ
/kʼaɓaʔ/
Jicho
wich
/witʃ/
Mkono
kʼä
/kʼæ/
Moyo
pixan
/piʃan/
Upendo
kʼuxbe
/kʼuʃbe/
Mti
teʼ
/teʔ/
Nyumba
otot
/otot/
Mbwa
pekʼ
/pekʼ/
Paka
mis
/mis/
Kula
weʼ
/weʔ/
Kunywa
ukʼe
/ukʼe/
Moja
un
/un/
Mbili
chaʼ
/tʃaʔ/
Habari
bin a bel
/bin a bel/
Asante
dios boʼtik
/dios boʔtik/
Nzuri
tsʼak
/tsʼak/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Mayan zinazohusiana
| Maana | Kichontal cha Tabasco | Kimaya cha Kale | Kiitza | Kichol | Kitzeltal | Kimaya cha Yucatec | Kitojolabal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Moto | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼahkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼajk /kʼahk/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Jua | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼiñ /kʼiɲ/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | kʼiin /kʼiːn/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ |
| Mwezi | ä /æ/ | uh /uh/ | uj /uh/ | uw /uw/ | u /u/ | uj /uh/ | ixaw /iʃaw/ |
| Nyota | ekʼ /ʔekʼ/ | ek' /eːkʼ/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ | ekʼ /ekʼ/ | eekʼ /eːkʼ/ | kʼanal /kʼanal/ |
| Mama | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | ñaʼ /ɲaʔ/ | meʼ /meʔ/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ |
| Baba | tat /tat/ | yuum /juːm/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | taata /taːta/ | tat /tat/ |
| Mimi | noʼon /noʔon/ | hiin /hiːn/ | ten /ten/ | joñoñ /hoɲoɲ/ | joʼon /hoʔon/ | teen /teːn/ | keʼn /keʔn/ |
| Wewe | neʼet /neʔet/ | hat /hat/ | tech /tetʃ/ | jatyet /hatʲet/ | jaʼat /haʔat/ | teech /teːtʃ/ | weʼn /weʔn/ |
| Jina | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | k'aba' /kʼaˈɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | biil /ɓiːl/ | kʼaabaʼ /kʼaːɓaʔ/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ |
| Jicho | wich /witʃ/ | ich /itʃ/ | ich /itʃ/ | wut /wut/ | sit /sit/ | ich /itʃ/ | satej /sateh/ |
| Mkono | kʼä /kʼæ/ | kʼab /kʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ |
| Moyo | pixan /piʃan/ | pixan /piʃan/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | pusʼikʼal /pusʼikʼal/ | oʼtan /oʔtan/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ | altzil /altsil/ |
| Upendo | kʼuxbe /kʼuʃbe/ | yaah /jaːh/ | yakunti /jakunti/ | kʼuxbiñ /kʼuʃbiɲ/ | kʼanbey /kʼanbej/ | yaakuntej /jaːkunteh/ | skʼana /skʼana/ |
| Mti | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Nyumba | otot /otot/ | otoch /otoːtʃ/ | nah /nah/ | otyot /otjot/ | na /na/ | naj /nah/ | naj /nah/ |
| Mbwa | pekʼ /pekʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | pekʼ /pekʼ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | peekʼ /peːkʼ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Paka | mis /mis/ | miis /miːs/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | miis /miːs/ | mis /mis/ |
| Kula | weʼ /weʔ/ | weʼ /weʔ/ | jant /hant/ | kʼux /kʼuʃ/ | weʼel /weʔel/ | jaant /haːnt/ | waʼel /waʔel/ |
| Kunywa | ukʼe /ukʼe/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼ /ukʼ/ | ucʼ /utsʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼul /ukʼul/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Moja | un /un/ | jun /hun/ | jun /hun/ | juñ /huɲ/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Mbili | chaʼ /tʃaʔ/ | cha' /tʃaʔ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | cheb /tʃeb/ | kaʼ /kaʔ/ | chabʼ /tʃaɓ/ |
| Habari | bin a bel /bin a bel/ | bix a beel /biʃ a beːl/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | kabʼ /kaɓ/ | banti winik /banti winik/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ |
| Asante | dios boʼtik /dios boʔtik/ | nibʼoolal /nibʼoːlal/ | dios bʼotik /dios botik/ | wokox /wokoʃ/ | wokol awal /wokol awal/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ | yuj /juh/ |
| Nzuri | tsʼak /tsʼak/ | utz /uts/ | malobʼ /malob/ | utsat /utsat/ | lek /lek/ | maʼalob /maʔalob/ | lek /lek/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.