Itzaj T'an

Kiitza

Kimaya

FamiliaKimaya Wasemaji~1K (iliyo hatarini sana sana) HatiKilatini NchiGuatemala Lugha rasmiHapana (Kihispania ndiyo lugha rasmi ya Guatemala; inatambuliwa kama lugha ya taifa chini ya Ley de Idiomas Nacionales ya 2003) Uhai wa lughahatari kubwa sana ISO 639-3itz

Kiitzá Maya (jina la asili Itzaj T'an, pia huandikwa Itza au Itzá) ni lugha ya Kimaya ya Kiyucatec ya Petén, Guatemala — lugha ya mwisho iliyosalia ya watu wa kihistoria wa Itzá Maya, watu walioanzisha ufalme wa Tayasal kandokando ya Ziwa Petén Itzá. Ufalme wa Tayasal ulijulikana sana kuwa dola ya mwisho huru ya Kimaya, iliyotekwa na Wahispania mwaka 1697 tu — zaidi ya miaka 200 baada ya ulimwengu mwingine wa Kimaya kuanguka. Ufalme wa Itzá ulidumisha mwendelezo wa kisiasa wa kabla ya Columbus tangu enzi ya Kimaya ya baada ya kale hadi kipindi cha ukoloni kwa njia ya kutengwa kijiografia katika msitu wa Petén. Leo, wamebaki wazungumzaji wazee wapatao 1,000 tu, hasa katika kijiji cha San José kwenye ufukwe wa kaskazini wa Ziwa Petén Itzá; vizazi vichanga vya Itzá Maya vimehamia Kihispania. Kiisimu, Kiitzá kina uhusiano wa karibu na Kiyucatec Maya (yua) lakini kina msamiati tofauti unaohifadhi sifa za Kiyucatec za baada ya kale zilizopotea katika lahaja ya kisasa ya Kiyucatec.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kiitza

Maji

jaʼ

/haʔ/

Moto

kʼakʼ

/kʼakʼ/

Jua

kʼin

/kʼin/

Mwezi

uj

/uh/

Nyota

ekʼ

/ekʼ/

Mama

naʼ

/naʔ/

Baba

tat

/tat/

Mimi

ten

/ten/

Wewe

tech

/tetʃ/

Jina

kʼabaʼ

/kʼaɓaʔ/

Jicho

ich

/itʃ/

Mkono

kʼab

/kʼab/

Moyo

pukʼsikʼal

/pukʼsikʼal/

Upendo

yakunti

/jakunti/

Mti

cheʼ

/tʃeʔ/

Nyumba

nah

/nah/

Mbwa

pekʼ

/pekʼ/

Paka

mis

/mis/

Kula

jant

/hant/

Kunywa

ukʼ

/ukʼ/

Moja

jun

/hun/

Mbili

kaʼ

/kaʔ/

Habari

bʼix a tʼan

/biʃ a tʼan/

Asante

dios bʼotik

/dios botik/

Nzuri

malobʼ

/malob/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Mayan zinazohusiana

Maana KiitzaKimaya cha YucatecKimaya cha KaleKichontal cha TabascoKicholKitojolabalKiuspanteko
Maji jaʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/
Moto kʼakʼ /kʼakʼ/ kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ kʼahkʼ /kʼahkʼ/ kʼakʼ /kʼakʼ/ kʼajk /kʼahk/ kʼakʼ /kʼakʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/
Jua kʼin /kʼin/ kʼiin /kʼiːn/ kʼin /kʼin/ kʼin /kʼin/ kʼiñ /kʼiɲ/ kʼakʼu /kʼakʼu/ qʼiij /qʼiːh/
Mwezi uj /uh/ uj /uh/ uh /uh/ ä /æ/ uw /uw/ ixaw /iʃaw/ ikʼ /ikʼ/
Nyota ekʼ /ekʼ/ eekʼ /eːkʼ/ ek' /eːkʼ/ ekʼ /ʔekʼ/ ekʼ /ʔekʼ/ kʼanal /kʼanal/ ch'umil /tʃʼumil/
Mama naʼ /naʔ/ naʼ /naʔ/ naʼ /naʔ/ naʼ /naʔ/ ñaʼ /ɲaʔ/ nan /nan/ nan /nan/
Baba tat /tat/ taata /taːta/ yuum /juːm/ tat /tat/ tat /tat/ tat /tat/ tat /tat/
Mimi ten /ten/ teen /teːn/ hiin /hiːn/ noʼon /noʔon/ joñoñ /hoɲoɲ/ keʼn /keʔn/ in /in/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.