ཤར་པའི་སྐད་ཡིག
שרפה
סינו-טיבטית
שֶׁרְפָּה (בשם עצמי שַׁרְפָּה או שַׁרְווָה, "בני המזרח") היא שפה טיבטית ממשפחת השפות הסינו-טיבטיות, המדוברת בפי כ-200,000 איש בעיקר באזור הקומבו שלמרגלות הר האוורסט במחוז סולוקומבו שבנפאל, עם קהילות משמעותיות בסיקים/דרג'ילינג שבהודו ותפוצה עולמית. השרפה מפורסמים בעולם כמטפסי הרים מן השורה הראשונה וכסבלים בגבהים, אשר ליוו כמעט כל עלייה מוצלחת לפסגת האוורסט מאז העלייה הראשונה של הילרי וטנזינג נורגאי ב-1953 — טנזינג נורגאי עצמו היה שרפה. השרפה היגרו ממזרח טיבט (אזור חַ'אם) אל הקומבו בגלים בין המאות ה-15 וה-19, ושימרו את דתם הבודהיסטית-טיבטית ואת שפתם הטיבטית תוך פיתוח מסורות תרבותיות שרפיות ייחודיות. מבחינה לשונית, השרפה קרובה מאוד לטיבטית התקנית אך עם השפעות מזרח-טיבטיות (חַ'אמס) וחידושים ייחודיים לקומבו. השרפה המודרני נעשה יותר ויותר דו-לשוני עם נפאלית ואנגלית, בייחוד בהקשרי כלכלת התיירות.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בשרפה
מים
ཆུ
/tɕʰu/
אש
མེ
/me/
שמש
ཉི་མ
/ɲima/
ירח
ཟླ་བ
/dawa/
כוכב
སྐར་མ
/karma/
אמא
ཨ་མ
/ama/
אבא
ཨ་པ
/apa/
אני
ང
/ŋa/
אתה
ཁྱེད་རང
/kʰeraŋ/
שם
མིང
/miŋ/
עין
མིག
/mik/
יד
ལག་པ
/lakpa/
לב
སྙིང
/ɲiŋ/
אהבה
བློ་ཆོ
/lotɕʰo/
עץ
སྡོང་པོ
/dompo/
בית
ནང
/naŋ/
כלב
ཁྱི
/kʰi/
חתול
བྱི་ལ
/bila/
לאכול
ཟ
/za/
לשתות
འཐུང
/tʰuŋ/
אחד
ཅིག
/tɕik/
שתיים
གཉིས
/ɲi/
שלום
ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ
/ʈʰaɕi tɕʰele/
תודה
ཐུགས་རྗེ་ཆེ
/tʰuktɕetɕʰe/
טוב
ཡག་པོ
/jakpo/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Sino-Tibetan קשורות
| משמעות | שרפה | לדאקית | בלטית | טיבטית קלאסית | סיקימית | טיבטית חאמס | טיבטית קלאסית ליטורגית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| אש | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ |
| שמש | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| ירח | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /zlawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ |
| כוכב | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /karma/ |
| אמא | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ |
| אבא | ཨ་པ /apa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཡབ /jab/ |
| אני | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ | ང /ŋà/ | ང /ŋa/ |
| אתה | ཁྱེད་རང /kʰeraŋ/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཁྱེད་རང་ /kʰeraŋ/ | ཁྱོད /cʰø˥/ | ཁྱོད /tɕʰø/ |
| שם | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ |
| עין | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ |
| יד | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ |
| לב | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང་ /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| אהבה | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡaba/ | དགའ་བ /ɡawa/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་པོ /ɡapo/ | བྱམས་པ /tɕampa/ |
| עץ | སྡོང་པོ /dompo/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང་ /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| בית | ནང /naŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ | ཁྱིམ /tɕim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ |
| כלב | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ |
| חתול | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /bila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ |
| לאכול | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | བཟའ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | བཟའ /sa/ |
| לשתות | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| אחד | ཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ |
| שתיים | གཉིས /ɲi/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ | གཉིས /ȵiː/ | གཉིས /ɲiː/ |
| שלום | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi deleks/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | ཨ་རོ /aro/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi delek/ |
| תודה | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ |
| טוב | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགས་པོ /lekpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.