ཆོས་སྐད (གྲྭ་པའི)
טיבטית קלאסית ליטורגית
Sino-Tibetan (Tibeto-Burman, Bodish; Tibetan Buddhist liturgical pedagogy) · גרסה היסטורית / מוסתרת
Liturgical Classical Tibetan (chos-skad, "Dharma language") is the actively recited form of Classical Tibetan maintained by Tibetan Buddhist monasteries and dharma centers worldwide. Distinct from scholarly Classical Tibetan (xct, historical-attested literary form used for academic philology) by: (1) Buddhist honorific and liturgical vocabulary preferred for sutra recitation (yab vs pha "father", byams-pa vs dgaʼ-ba "love/loving-kindness", khang-pa vs khyim "house", zhi-mi vs byi-la "cat"); (2) Dharamsala-standardized Lhasa-Tibetan pronunciation taught to international students and used in the modern Gelug authoritative tradition (the variety promoted by the Dalai Lama's Library of Tibetan Works and Archives); (3) ritual recitation styles including slow chant with melodic tones, mantras in Sanskrit-via-Tibetan transcription. The Tibetan Buddhist counterpart of Quranic Arabic recitation and Theravada Pali chanting. Anchored at Dharamsala, the Indian exile center of modern Tibetan Buddhist pedagogy.
היכן מדוברת
20 מילים בסיסיות בטיבטית קלאסית ליטורגית
מים
ཆུ
/tɕʰu/
אש
མེ
/me/
שמש
ཉི་མ
/ɲima/
ירח
ཟླ་བ
/dawa/
אמא
ཨ་མ
/ama/
אבא
ཡབ
/jab/
לאכול
བཟའ
/sa/
לשתות
འཐུང
/tʰuŋ/
אהבה
བྱམས་པ
/tɕampa/
לב
སྙིང
/ɲiŋ/
עץ
ཤིང
/ɕiŋ/
בית
ཁང་པ
/kʰaŋpa/
כלב
ཁྱི
/tɕʰi/
חתול
ཞི་མི
/ʑimi/
יד
ལག་པ
/lakpa/
עין
མིག
/mik/
שלום
བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས
/tʂaʃi delek/
תודה
ཐུགས་རྗེ་ཆེ
/tʰukdʑe tɕʰe/
אחד
གཅིག
/tɕik/
טוב
ཡག་པོ
/jakpo/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Sino-Tibetan (Tibeto-Burman, Bodish; Tibetan Buddhist liturgical pedagogy) קשורות
| משמעות | טיבטית קלאסית ליטורגית | טיבטית חאמס | טיבטית קלאסית | בלטית | סיקימית | לדאקית | שרפה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| אש | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ |
| שמש | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| ירח | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /zlawa/ | ཟླ་བ /dawa/ |
| אמא | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ |
| אבא | ཡབ /jab/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་པ /apa/ |
| לאכול | བཟའ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ |
| לשתות | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| אהבה | བྱམས་པ /tɕampa/ | དགའ་པོ /ɡapo/ | དགའ་བ /ɡawa/ | དགའ་བ /ɡaba/ | དགའ /ɡa/ | དགའ /ɡa/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ |
| לב | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང་ /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| עץ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང་ /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ |
| בית | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ནང /naŋ/ |
| כלב | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ |
| חתול | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bila/ |
| יד | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ |
| עין | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ |
| שלום | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi delek/ | ཨ་རོ /aro/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi deleks/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ |
| תודה | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ |
| אחד | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | ཅིག /tɕik/ |
| טוב | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགས་པོ /lekpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.