Kirimi
尼亞圖魯語
尼日爾-剛果語系
尼亞圖魯語(Kirimi,自稱 Kinyaturu)係坦桑尼亞中部班圖語群嘅一種班圖語(Glottolog F32),約有 570,000 人喺坦桑尼亞中部嘅辛吉達區使用,主要分布喺辛吉達鎮(區首府兼尼亞圖魯文化中心)一帶。尼亞圖魯人傳統上係坦桑尼亞中部半乾旱高原上嘅半遊牧牛畜牧民同小米—高粱農耕者,佢哋同姊妹語言蘭吉語(lag,F33)共有埃亞西湖/辛吉達語簇 F30 嘅特徵,同尼亞姆韋齊語(nym,F22)嘅關係就疏遠啲。喺語言學上,尼亞圖魯語具有典型嘅東班圖特徵(16 個或以上名詞類別、具主語—賓語—時—體一致嘅複雜動詞形態、兩聲調音域系統),而 Olson 喺 1964 年為 SIL 所作嘅音系描述係主要嘅現代文獻。喺教育同城市環境中,呢個社群已大幅轉用斯瓦希里語,但喺鄉村仍保留尼亞圖魯語作為主要嘅家庭語言。
使用地區
尼亞圖魯語嘅31個核心詞
水
maazi
/maːzi/
火
moto
/moto/
日頭
nzua
/nzua/
月光
umweri
/umweɾi/
星
nyeenyeeri
/ɲeːɲeːri/
母親
mama
/mama/
父親
tata
/tata/
我
une
/une/
你
uwe
/uwe/
名
izina
/izina/
眼
iriiso
/iɾiːso/
手
ukuboko
/ukuboko/
心
umutima
/umutima/
愛
butogwa
/butoɡwa/
樹
umuti
/umuti/
屋
nyumba
/ɲumba/
狗
imbwa
/imbwa/
貓
paka
/paka/
食
kuria
/kuɾia/
飲
kunywa
/kuɲwa/
一
umwe
/umwe/
二
aviri
/aβiri/
你好
mbukire
/mbukiɾe/
多謝
asante
/aˈsante/
好
kihi
/kihi/
來源
單詞比較
同Niger-Congo相關語言比較
| 意思 | 尼亞圖魯語 | 桑古語 | 尚巴拉語 | 阿蘇語 | 尼亞姆韋齊語 | 塞納語 | 通布卡語 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | maazi /maːzi/ | ameenzi /ameːnzi/ | mazi /mazi/ | mende /mende/ | minzi /minzi/ | madzi /madzi/ | maji /madʒi/ |
| 火 | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | mshika /mʃika/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| 日頭 | nzua /nzua/ | liluga /liluɡa/ | zuwa /zuwa/ | idhuva /iðuʋa/ | izuba /izuβa/ | dzuwa /dzuwa/ | zuwa /zuwa/ |
| 月光 | umweri /umweɾi/ | umwesi /umwesi/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwezi /mwezi/ |
| 星 | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| 母親 | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mai /mai/ | amama /amama/ |
| 父親 | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | adada /adada/ |
| 我 | une /une/ | une /une/ | niye /nije/ | mine /mine/ | nene /ˈnene/ | ine /ine/ | ine /ine/ |
| 你 | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ | weye /weje/ | uwe /uwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ |
| 名 | izina /izina/ | litawa /litawa/ | izina /izina/ | izina /izina/ | lina /ˈlina/ | dzina /dzina/ | zina /zina/ |
| 眼 | iriiso /iɾiːso/ | iliho /iliho/ | izo /izo/ | iiso /iːso/ | liso /liso/ | diso /diso/ | jiso /dʒiso/ |
| 手 | ukuboko /ukuboko/ | ukuboko /ukuboko/ | ukono /ukono/ | mkono /mkono/ | ikobo /ikoβo/ | nkono /nkono/ | woko /woko/ |
| 心 | umutima /umutima/ | umutima /umutima/ | mwoyo /mwojo/ | ngiti /ŋɡiti/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ |
| 愛 | butogwa /butoɡwa/ | ulungu /uluŋɡu/ | kwenda /kwenda/ | lumba /lumba/ | butogwa /butoɡwa/ | kufuna /kufuna/ | kutemwa /kutemwa/ |
| 樹 | umuti /umuti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | khuni /kʰuni/ |
| 屋 | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| 狗 | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | ncheŵe /ntʃewe/ |
| 貓 | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | chona /tʃona/ |
| 食 | kuria /kuɾia/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kurya /kuɾja/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kurya /kuɾja/ |
| 飲 | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ |
| 一 | umwe /umwe/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imwe /imwe/ | imo /imo/ | posi /posi/ | cimoza /tʃimoza/ |
| 二 | aviri /aβiri/ | avili /aβili/ | mbili /mbili/ | avili /aβili/ | ibili /iβili/ | piŵiri /piwiri/ | ŵiŵiri /βiβiɾi/ |
| 你好 | mbukire /mbukiɾe/ | mbasala /mbasala/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | shiloi /ʃiloi/ | mwadita /mwadita/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | monire /moniɾe/ |
| 多謝 | asante /aˈsante/ | nashukulu /naʃukulu/ | asante /asante/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ | twabakaba /twaβakaβa/ | ndatenda /ndatenda/ | yewo /jewo/ |
| 好 | kihi /kihi/ | kwifwa /kwifwa/ | hedi /hedi/ | mwamba /mwamba/ | lihi /lihi/ | nadidi /nadidi/ | cwemi /tʃwemi/ |
LangMap — 語言視覺化項目嘅一部分。呢個係靜態、可抓取嘅摘要;互動地圖提供發音音頻、篩選同地球視圖。