Tiv
Тів
Нігеро-конголезька
Тів — основна мова етнічної групи тів, найбільшої нехауса-фульбської спільноти центральної Нігерії, яка налічує близько 5 мільйонів носіїв, зосереджених у штаті Бенуе навколо Гбоко та Макурді. З лінгвістичного погляду тів належить до тівоїдної підгрупи бантоїдних мов (сестринська гілка щодо мов банту), однак більшість інших тівоїдних мов поширені в Камеруні, що робить тів географічно ізольованою в межах своєї підгрупи. Тів має класичні нігеро-конголезькі риси: систему іменних класів (~10 класів), тональність (3 тони з даунстепом) і порядок складників SVO. «Tiv-English Dictionary» Абрахама (1940) залишається основоположним довідником. Тів має сильну літературну традицію від 1930-х років, з-поміж важливих творів — Новий Завіт мовою тів (1936) і газету мовою тів «Tion».
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Тів
Вода
mngerem
/mŋɡɛɾɛm/
Вогонь
usu
/usu/
Сонце
iyange
/ijaŋɡe/
Місяць
uwer
/uwɛɾ/
Зірка
ishan
/iˈʃan/
Мати
ngo
/ŋɡo/
Батько
ter
/tɛɾ/
Я
mo
/mɔ/
Ти
we
/we/
Ім'я
iti
/iˈti/
Око
ishe
/iʃe/
Рука
ave
/ave/
Серце
ishima
/iʃima/
Любов
dooshima
/doːʃima/
Дерево
kon
/kon/
Дім
ya
/ja/
Собака
iyou
/ijou/
Кішка
anyam
/aɲam/
Їсти
yan
/jan/
Пити
mba
/mba/
Один
mom
/mom/
Два
uhar
/uˈhar/
Привіт
m sugh
/m suɣ/
Дякую
m sugh u
/m suɣ u/
Добрий
dedoo
/dedoː/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Niger-Congo
| Значення | Тів | Кімбунду | Конго | Луба-касаї | Аймара | Зулу | Лунда |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | mngerem /mŋɡɛɾɛm/ | menha /meɲa/ | maza /maza/ | mâyi /maːji/ | uma /uma/ | amanzi /amanzi/ | meji /medʒi/ |
| Вогонь | usu /usu/ | tubia /tubja/ | tiya /tija/ | kapia /kapia/ | nina /nina/ | umlilo /umlilo/ | kesi /kesi/ |
| Сонце | iyange /ijaŋɡe/ | muanya /mwaɲa/ | ntangu /ntaŋɡu/ | dîba /diːba/ | inti /inti/ | ilanga /ilaŋɡa/ | itaŋwa /itaŋwa/ |
| Місяць | uwer /uwɛɾ/ | ngonde /ŋɡonde/ | ngonda /ŋɡonda/ | ngondo /ŋɡondo/ | phaxsi /pʰaχsi/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | kakweji /kakwedʒi/ |
| Зірка | ishan /iˈʃan/ | tetembwa /teˈtembwa/ | mbwetete /mbwetete/ | mutoto /mutoto/ | warawara /waɾawaɾa/ | inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ | katumbwa /katumbwa/ |
| Мати | ngo /ŋɡo/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ | umama /umama/ | mama /mama/ |
| Батько | ter /tɛɾ/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ | ubaba /uɓaɓa/ | tata /tata/ |
| Я | mo /mɔ/ | eme /eme/ | mono /mono/ | meme /meme/ | naya /naja/ | mina /ˈmiːna/ | ami /ami/ |
| Ти | we /we/ | eie /eje/ | ngeye /ŋɡeje/ | wewe /wewe/ | juma /huma/ | wena /ˈweːna/ | eyi /eji/ |
| Ім'я | iti /iˈti/ | dijina /diˈʒina/ | nkumbu /nkumbu/ | dîna /diːna/ | suti /suti/ | igama /iˈɡaːma/ | ijina /idʒina/ |
| Око | ishe /iʃe/ | dixi /diʃi/ | disu /disu/ | dîsu /diːsu/ | nayra /najɾa/ | iso /iso/ | disu /disu/ |
| Рука | ave /ave/ | lukwaku /lukwaku/ | koko /koko/ | tshianza /tʃianza/ | ampara /ampaɾa/ | isandla /isandɮa/ | chikasa /tʃikasa/ |
| Серце | ishima /iʃima/ | muxima /muʃima/ | ntima /ntima/ | mucima /mutʃima/ | chuyma /tʃujma/ | inhliziyo /inɬizijo/ | muchima /mutʃima/ |
| Любов | dooshima /doːʃima/ | henda /henda/ | zola /zola/ | dinanga /dinaŋɡa/ | munasiña /munasiɲa/ | uthando /utʰando/ | kukeŋa /kukeŋa/ |
| Дерево | kon /kon/ | mukune /mukune/ | nti /nti/ | mutshi /mutʃi/ | quqa /quqa/ | isihlahla /isiɬaɬa/ | mutondu /mutondu/ |
| Дім | ya /ja/ | inzo /inzo/ | nzo /nzo/ | nzubu /nzubu/ | uta /uta/ | indlu /indɮu/ | itala /itala/ |
| Собака | iyou /ijou/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | anu /anu/ | inja /indʒa/ | kawa /kawa/ |
| Кішка | anyam /aɲam/ | kasalu /kasalu/ | nyau /ɲau/ | nyao /ɲao/ | phisi /pʰisi/ | ikati /ikati/ | — /—/ |
| Їсти | yan /jan/ | kudya /kudja/ | ku dia /ku dja/ | kudia /kudia/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | ukudla /ukuɮa/ | kudya /kudja/ |
| Пити | mba /mba/ | kunwa /kunwa/ | ku nua /ku nwa/ | kunua /kunua/ | umaña /umaɲa/ | ukuphuza /ukupʰuza/ | kunwa /kunwa/ |
| Один | mom /mom/ | -moxi /moʃi/ | mosi /mosi/ | umue /umue/ | maya /maja/ | kunye /kuɲe/ | wumu /wumu/ |
| Два | uhar /uˈhar/ | -iadi /jaːdi/ | zole /zole/ | bibidi /bibidi/ | paya /paja/ | kubili /kuˈɓili/ | ayedi /ajedi/ |
| Привіт | m sugh /m suɣ/ | kiebi /kiebi/ | mboté /mbote/ | moyo /mojo/ | kamisaki /kamisaki/ | sawubona /sawuɓona/ | mwani /mwani/ |
| Дякую | m sugh u /m suɣ u/ | kishukutu /kiʃukutu/ | matondo /matondo/ | tuasakidila /tuasakidila/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | ngiyabonga /ŋɡijaɓoŋɡa/ | nasakalili /nasakalili/ |
| Добрий | dedoo /dedoː/ | kiá /kja/ | mbote /mbote/ | bimpe /bimpe/ | suma /suma/ | kuhle /kuɬe/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.