Tangkhul
Тангкхул-нага
Сино-тибетська
Тангкхул-нага — одна з найбільших мов нага, якою розмовляють близько 140 000 тангкхулів в окрузі Укхрул штату Маніпур, Індія, та в горах Сомра області Сікайн, М'янма. Тангкхули входять до ширшого етнополітичного комплексу нага (~3 млн нага на північному сході Індії та в М'янмі), але вирізняються лінгвістично: тангкхульська група — одна з найбільш розбіжних у межах наговської лінгвістики, відокремлена від інших мов нага та кукі-чин значними граматичними й лексичними відмінностями. Тангкхул має класичні тибето-бірманські риси (тональність, SOV, поліперсональна дієслівна морфологія), але унікальні тангкхульські фонологічні особливості. Лондонське місіонерське товариство запровадило латинську писемність на початку XX століття, а Новий Заповіт було перекладено тангкхульською (Pettigrew 1925).
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Тангкхул-нага
Вода
ze
/ze/
Вогонь
mei
/mei/
Сонце
nyithui
/ɲitʰui/
Місяць
lai
/lai/
Зірка
sira
/siraː/
Мати
ina
/ina/
Батько
apa
/apa/
Я
i
/i/
Ти
na
/na/
Ім'я
amin
/amin/
Око
mi
/mi/
Рука
phei
/pʰei/
Серце
mokyaba
/mokjaba/
Любов
cha
/tʃa/
Дерево
leiyik
/leijik/
Дім
shim
/ʃim/
Собака
ui
/ui/
Кішка
mibu
/mibu/
Їсти
ngui
/ŋui/
Пити
rai
/rai/
Один
kha
/kʰa/
Два
khani
/kʰani/
Привіт
hayau
/hajau/
Дякую
ase
/ase/
Добрий
kahei
/kahei/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Sino-Tibetan
| Значення | Тангкхул-нага | Земе-нага | Хакха-чин | Мізо | Маніпурі | Ібан | Куртеп |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | ze /ze/ | nki /nki/ | ti /ti/ | tui /tui/ | ꯏꯁꯤꯡ /isiŋ/ | ai /ai/ | khwe /kʰwe/ |
| Вогонь | mei /mei/ | mei /mei/ | mei /mei/ | mei /mei/ | ꯃꯩ /mei/ | api /api/ | mi /mi/ |
| Сонце | nyithui /ɲitʰui/ | sʰeu /sʰeu/ | ni /ni/ | ni /ni/ | ꯅꯨꯃꯤꯠ /numit/ | mata-ari /mataari/ | ningpe /niŋpe/ |
| Місяць | lai /lai/ | kʰu /kʰu/ | thla /tʰla/ | thla /tʰla/ | ꯊꯥ /tʰaː/ | bulan /bulan/ | lai /lai/ |
| Зірка | sira /siraː/ | tara /taɾa/ | arfi /ʔarfi/ | arsi /arsi/ | ꯊꯋꯥꯟꯃꯤꯆꯥꯛ /tʰawanmitɕak/ | bintang /bintaŋ/ | karma /karma/ |
| Мати | ina /ina/ | nem /nem/ | nu /nu/ | nu /nu/ | ꯏꯃꯥ /ima/ | indai /indai/ | amai /amai/ |
| Батько | apa /apa/ | ape /ape/ | pa /pa/ | pa /pa/ | ꯏꯄꯥ /ipa/ | apai /apai/ | apai /apai/ |
| Я | i /i/ | ge /ge/ | kei /kei/ | kei /kei/ | ꯑꯩ /əi/ | aku /aku/ | ngat /ŋat/ |
| Ти | na /na/ | na /na/ | nang /naŋ/ | nang /naŋ/ | ꯅꯪ /naŋ/ | nuan /nuan/ | wit /wit/ |
| Ім'я | amin /amin/ | min /miŋ/ | min /min/ | hming /hmiŋ/ | ꯃꯤꯡ /miŋ/ | nama /nama/ | ming /miŋ/ |
| Око | mi /mi/ | mik /mik/ | mit /mit/ | mit /mit/ | ꯃꯤꯠ /mit/ | mata /mata/ | mik /mik/ |
| Рука | phei /pʰei/ | hak /hak/ | kut /kut/ | kut /kut/ | ꯈꯨꯠ /kʰut/ | jari /dʒari/ | lak /lak/ |
| Серце | mokyaba /mokjaba/ | heisia /heisia/ | lung /luŋ/ | thinlung /tʰinluŋ/ | ꯊꯃꯣꯏ /tʰamoi/ | ati /ati/ | nying /ɲiŋ/ |
| Любов | cha /tʃa/ | kihai /kihai/ | daw /daw/ | hmangaih /hmaŋai/ | ꯅꯨꯡꯁꯤꯕ /nuŋsiba/ | rinduai /rinduai/ | ga /ɡa/ |
| Дерево | leiyik /leijik/ | rik /rik/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | ꯐꯨꯂꯥꯡ /pʰulaŋ/ | kayu /kaju/ | shing /ɕiŋ/ |
| Дім | shim /ʃim/ | ki /ki/ | inn /in/ | in /in/ | ꯌꯨꯝ /jum/ | rumah /rumah/ | khim /kʰim/ |
| Собака | ui /ui/ | hui /hui/ | ui /ui/ | ui /ui/ | ꯍꯨꯏ /hui/ | ukui /ukui/ | khwi /kʰwi/ |
| Кішка | mibu /mibu/ | kʰemi /kʰemi/ | minu /minu/ | zawhte /zɔʔte/ | ꯍꯧꯗꯣꯡ /houdoŋ/ | mayau /majau/ | byila /bila/ |
| Їсти | ngui /ŋui/ | so /so/ | ei /ei/ | ei /ei/ | ꯆꯥꯕ /tʃaːba/ | makai /makai/ | za /za/ |
| Пити | rai /rai/ | hʷu /hʷu/ | din /din/ | in /in/ | ꯊꯛꯄ /tʰakpa/ | ngirup /ŋirup/ | thung /tʰuŋ/ |
| Один | kha /kʰa/ | kha /kʰa/ | pakhat /pakʰat/ | pakhat /pakʰat/ | ꯑꯃ /ama/ | satu /satu/ | thê /tʰe/ |
| Два | khani /kʰani/ | kena /kena/ | pahnih /pahniʔ/ | pahnih /pahniʔ/ | ꯑꯅꯤ /əni/ | dua /dua/ | zon /zon/ |
| Привіт | hayau /hajau/ | hangba /haŋba/ | na dam maw /na dam maw/ | chibai /tʃibai/ | ꯈꯨꯔꯨꯝꯖꯔꯤ /kʰuɾumdʒaɾi/ | salam /salam/ | kuzu zangpo /kuzu zaŋpo/ |
| Дякую | ase /ase/ | kazi /kazi/ | ka lawm /ka lawm/ | ka lawm e /ka lɔːm e/ | ꯊꯥꯒꯠꯆꯔꯤ /tʰaːɡattʃaɾi/ | terima kasih /terima kasih/ | kadrinche /kadrintɕe/ |
| Добрий | kahei /kahei/ | ahei /ahei/ | tha /tʰa/ | tha /tʰa/ | ꯐꯕ /pʰaba/ | manah /manah/ | lekpo /lekpo/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.