ภาษาฮาวาย

หรือเรียกว่า: Hawaiian

ภาษาฮาวาย (ʻōlelo Hawaiʻi) เป็นภาษาตระกูลโพลินีเซียสาขามาร์เคซิก (กลุ่มโพลินีเซียตะวันออก เป็นภาษาพี่น้องกับภาษาตาฮีตีและภาษามาร์เคซัส) เป็นภาษาพื้นเมืองของหมู่เกาะฮาวาย และเป็นภาษาราชการร่วมกับภาษาอังกฤษในรัฐฮาวาย (รัฐธรรมนูญปี 1978) ภาษานี้ถูกห้ามใช้ในโรงเรียนระหว่างปี 1896 ถึง 1986 ทำให้ในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 มีผู้พูดลดลงเหลือราว 2 พันคน (ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุบนเกาะนีอีฮาว) การฟื้นฟูตั้งแต่ปี 1983 ผ่านขบวนการการศึกษาปฐมวัยปูนานา เลโอ ("รังภาษา") และระบบโรงเรียนแบบเรียนรวมภาษา กูลา ไกอาปูนี ฮาวาย ได้เพิ่มจำนวนผู้พูดกลับมาเป็นราว 2 หมื่น 4 พันคน (ส่วนใหญ่เป็นผู้เรียน มีเจ้าของภาษาที่เป็นภาษาแม่จากเกาะนีอีฮาวเหลือเพียงราว 200 คน) ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาฮาวายมีคลังหน่วยเสียงเล็กที่สุดในบรรดาภาษาหลัก คือมี 13 หน่วยเสียง (สระ 5 เสียง + พยัญชนะ 8 เสียง — h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/เสียงกักที่เส้นเสียง) อักขรวิธีใช้ ʻokina (ʻ แทนเสียงกักที่เส้นเสียง เช่น Hawaiʻi) และ kahakō (เครื่องหมายขีดบนแสดงความยาวของสระ เช่น ʻōlelo) เรียงประโยคแบบกริยานำหน้า VSO มีคำลักษณนามแสดงความเป็นเจ้าของที่ซับซ้อน และมีการวางแนวแบบประธาน-กรรม สันนิบาตผู้รักชาติแห่งราชวงศ์ฮาวาย (Hui Aloha ʻĀina) และเรื่องเล่าเกี่ยวกับการโค่นล้มราชวงศ์ในปี 1893 เป็นแกนกลางของการเคลื่อนไหวด้านภาษา