ภาษาฟูตูนาตะวันออก

ภาษาฟูตูนาตะวันออก ซึ่งผู้พูดเรียกว่า Fakafutuna เป็นภาษากลุ่มพอลินีเชียของเกาะฟูตูนาและเกาะอาโลฟีที่อยู่ใกล้กัน อันเป็นครึ่งที่เล็กกว่าและห่างไกลกว่ามากของดินแดนวาลลิสและฟูตูนาของฝรั่งเศส เป็นภาษาพอลินีเชียแกนกลาง (Nuclear Polynesian) ซึ่งมีญาติใกล้ชิดที่สุดคือภาษาวาลลิส ซามัว และโตเกเลา และมีระบบเสียงขนาดเล็กแบบพอลินีเชียคลาสสิก คือมีพยัญชนะสิบเอ็ดเสียงรวมถึงเสียงกักเส้นเสียงที่มีค่าทางหน่วยเสียง มีสระห้าเสียงที่แยกสั้นยาวเป็นคู่ตรงข้าม และมีพยางค์เปิดรูป (C)V อย่างเคร่งครัด บันทึกลายลักษณ์อักษรที่เก่าที่สุดของภาษานี้คือรายการคำ 118 คำที่นักเดินเรือชาวดัตช์ Schouten และ Le Maire รวบรวมไว้เมื่อ ค.ศ. 1616 ซึ่งเป็นหนึ่งในรายการคำที่เก่าแก่ที่สุดของภาษาพอลินีเชียใด ๆ ผู้พูดส่วนใหญ่ในปัจจุบันไม่ได้อาศัยอยู่บนเกาะฟูตูนาเอง แต่อยู่ในนิวแคลิโดเนีย และในการเขียนประจำวันมักละเครื่องหมายมาครอน (macron) และเครื่องหมายอะพอสทรอฟีที่แทนเสียงกักเส้นเสียงทิ้งเพราะไม่มีแป้นพิมพ์รองรับ เมื่อภาษาฝรั่งเศสครอบงำโรงเรียนและงานปกครอง ภาษานี้จึงถูกจัดว่าใกล้สูญ