ตองกา

ภาษาตองงา (lea fakatonga) เป็นภาษาตระกูลพอลินีเชียนสาขาตองงิก (เป็นภาษาพี่น้องกับภาษานีอูอาโฟโออูที่สูญพันธุ์ไปแล้ว) เป็นภาษาราชการของราชอาณาจักรตองงา (ควบคู่กับภาษาอังกฤษ) มีผู้พูดราว 187,000 คนในตองงา นอกจากนี้ยังมีชุมชนผู้อพยพในนิวซีแลนด์ (~30,000 คน) ออสเตรเลีย (~25,000 คน) และสหรัฐอเมริกา (~50,000 คน โดยเฉพาะรัฐยูทาห์และแคลิฟอร์เนีย) ตองงาโดดเด่นในฐานะหนึ่งในไม่กี่ชาติแถบแปซิฟิกที่ไม่เคยตกเป็นอาณานิคมอย่างสมบูรณ์ แม้จะอยู่ภายใต้อารักขาของอังกฤษระหว่างปี 1900–1970 แต่ก็ยังคงรักษาระบอบกษัตริย์ไว้ได้และไม่เคยมีการตั้งถิ่นฐานของชาวยุโรปในระดับเดียวกับฮาวายหรือนิวซีแลนด์ ในเชิงภาษาศาสตร์ ภาษาตองงามีลักษณะเด่นที่การจัดเรียงการกแบบเออร์กาทิฟ-แอบโซลูทิฟ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของกลุ่มภาษาพอลินีเชียนตะวันตก (แกนกลาง) เช่น ภาษาซามัว ภาษานีอูเอ และภาษาตูวาลู ในขณะที่มีเพียงกลุ่มภาษาพอลินีเชียนตะวันออก (ภาษาฮาวาย ภาษาเมารี ภาษาตาฮีตี) เท่านั้นที่เป็นแบบแอกคิวซาทิฟ และยังมีระบบเสียงเน้นที่แยกความชี้เฉพาะกับไม่ชี้เฉพาะ อักขรวิธีอักษรละตินพัฒนาขึ้นโดยมิชชันนารีนิกายเวสเลียนในคริสต์ทศวรรษ 1830 ใช้ ʻokina (เสียงกักที่เส้นเสียง) และเครื่องหมายมาครอนแสดงความยาวของสระ ประเพณีมุขปาฐะอันรุ่มรวย (faiva, "ศิลปะการแสดง") ครอบคลุมทั้งวาทศิลป์ การร่ายรำ (เช่น ระบำนักรบ kailao) และการขับลำนำ ส่วนระบำยืน lakalaka ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโกตั้งแต่ปี 2008