I-ñe' yiwö

Kibribri

Lugha za Chibcha

FamiliaLugha za Chibcha Wasemaji~7K (definitely endangered) HatiKilatini NchiKosta Rika Lugha rasmiHapana (Kihispania ndiyo lugha rasmi ya Kosta Rika; lugha za asili zinalindwa chini ya Kifungu cha 76 cha Katiba) Uhai wa lughahatari iliyo wazi ISO 639-3bzd

Bribri (kwa jina la kujiita I-ñe' yiwö, "lugha ya watu wangu mwenyewe") ni lugha ya Kichibcha ya tawi-dogo la Talamanca, inayozungumzwa na takriban watu wenyeji 7,000 wa Bribri katika nyanda za juu za Talamanca kusini-mashariki mwa Costa Rica na sehemu ndogo za Panama. Kiisimu, Bribri inahusiana kwa karibu zaidi na Cabécar (cjp) — lugha yake dada ya Talamanca — na kwa mbali zaidi na lugha nyingine za Kichibcha za eneo la Isthmo-Colombia. Bribri inaonyesha sifa za kawaida za Kichibcha: tofautiano za toni (chini/inayoshuka/juu), orodha isiyo ya kawaida ya sauti yenye konsonanti za retroflex na zilizolabia, mpangilio wa kisarufi wa ergative-absolutive, na ngeli za nomino kwa kuzingatia uhai. Wabribri wamedumisha utambulisho thabiti wa kitamaduni kupitia muundo wao wa ukoo wa kifuasi-mama na ushamani wa kimila (mapokeo ya awá), pamoja na juhudi kubwa za uhuishaji tangu Sheria ya Wenyeji ya Costa Rica ya 1977 ilipoanzisha ulinzi wa kimaeneo wa Bribri.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kibribri

Maji

díʼ

/diʔ/

Moto

/kø/

Jua

siwa

/siwa/

Mwezi

tulùr

/tuluɾ/

Nyota

bák

/bák/

Mama

ami'

/amiʔ/

Baba

yámi'

/jamiʔ/

Mimi

yeʼ

/jeʔ/

Wewe

beʼ

/beʔ/

Jina

kie

/kie/

Jicho

wö'

/wøʔ/

Mkono

kjö

/kjø/

Moyo

sû'

/suʔ/

Upendo

shkö

/ʃkø/

Mti

kál

/kal/

Nyumba

huʼ

/huʔ/

Mbwa

tchö'

/tʃøʔ/

Paka

mishi

/miʃi/

Kula

dö'

/døʔ/

Kunywa

yök

/jøk/

Moja

ètöm

/etøm/

Mbili

bö́l

/bɵ́l/

Habari

iri'

/iɾiʔ/

Asante

wëʼs

/wəʔs/

Nzuri

bua

/bua/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Chibchan zinazohusiana

Maana KibribriKichontal cha TabascoKiberomKitzeltalKicholQʼeqchiKitzotzil
Maji díʼ /diʔ/ jaʼ /haʔ/ /bi/ jaʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/ voʼ /voʔ/
Moto /kø/ kʼakʼ /kʼakʼ/ /tʃa/ kʼajkʼ /kʼahkʼ/ kʼajk /kʼahk/ xam /ʃam/ kʼokʼ /kʼokʼ/
Jua siwa /siwa/ kʼin /kʼin/ kọs /kɔs/ kʼajkʼal /kʼahkʼal/ kʼiñ /kʼiɲ/ saqʼe /saqʼe/ kʼakʼal /kʼakʼal/
Mwezi tulùr /tuluɾ/ ä /æ/ cwèl /tʃwel/ u /u/ uw /uw/ poo /poː/ u /u/
Nyota bák /bák/ ekʼ /ʔekʼ/ taŋaten /taŋaˈten/ ekʼ /ekʼ/ ekʼ /ʔekʼ/ chahim /tʃahim/ kʼanal /kʼanal/
Mama ami' /amiʔ/ naʼ /naʔ/ ne /ne/ meʼ /meʔ/ ñaʼ /ɲaʔ/ naʼ /naʔ/ meʼ /meʔ/
Baba yámi' /jamiʔ/ tat /tat/ da /da/ tat /tat/ tat /tat/ yuwaʼ /juwaʔ/ tot /tot/
Mimi yeʼ /jeʔ/ noʼon /noʔon/ /me/ joʼon /hoʔon/ joñoñ /hoɲoɲ/ laʼin /laʔin/ voʼon /voʔon/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.