Muysccubun
Kichibcha
Lugha za Chibcha · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Chibcha (Muysccubun) ilikuwa lugha ya Shirikisho la Muisca katika nyanda za juu za kati za Kolombia. Iliyorekodiwa katika sarufi ya Lugo (1619) na sarufi isiyojulikana. Ilipotea mwishoni mwa karne ya 18. Majina mengi ya mahali Kolombia (Bogotá, Bacatá) yana asili ya Kichibcha.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kichibcha
Maji
sié
/sje/
Moto
gata
/ɡata/
Jua
súa
/sua/
Mwezi
chía
/tʃia/
Nyota
fagua
/faɣwa/
Mama
waia
/waia/
Baba
paba
/paba/
Mimi
hycha
/hɨtʃa/
Wewe
mue
/mue/
Jina
obtas
/obtas/
Jicho
upcua
/upkʷa/
Mkono
ytaca
/ytaka/
Moyo
puyquy
/pujkʷɨ/
Upendo
chihizagosqua
/tʃihizaɡoskwa/
Mti
quye
/kʷye/
Nyumba
gué
/ɡwe/
Mbwa
to
/to/
Paka
—
/—/
Kula
quychua
/kʷitʃwa/
Kunywa
biohotysuca
/bjohotɨsuka/
Moja
ata
/ata/
Mbili
boza
/boza/
Habari
chibu
/tʃibu/
Asante
—
/—/
Nzuri
choin
/tʃoin/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Chibchan zinazohusiana
| Maana | Kichibcha | Kihajong | Kialbania cha Kaukasia | Kimakasae | Kiajemi cha kale | Kikryz | Kiavestiani |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | sié /sje/ | pani /pa.ni/ | xe /xe/ | ira /ˈira/ | 𐎠𐎱 /aːpi/ | xed /xed/ | 𐬁𐬞 /aːp/ |
| Moto | gata /ɡata/ | ag /aɡ/ | ow /oʊ/ | ata /ˈata/ | 𐎠𐎫𐎼 /aːtar/ | ts'a /tsʼa/ | 𐬁𐬙𐬀𐬭 /aːtar/ |
| Jua | súa /sua/ | bela /be.la/ | beɣ /beɣ/ | watu /ˈwatu/ | 𐏃𐎢𐎺𐎼 /huwar/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | 𐬵𐬎𐬎𐬀𐬭𐬆 /huwarə/ |
| Mwezi | chía /tʃia/ | jon /dʒon/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼatsʼkʼatsʼ/ | uru /ˈuru/ | 𐎶𐎠𐏃 /maːha/ | vats /vats/ | 𐬨𐬁𐬵 /maːh/ |
| Nyota | fagua /faɣwa/ | tara /taɾa/ | — /—/ | ipi /ipi/ | 𐎿𐎫𐎠𐎼 /staːra/ | xed /xed/ | 𐬯𐬙𐬀𐬭 /star/ |
| Mama | waia /waia/ | ma /ma/ | nana /nana/ | ina /ˈina/ | 𐎶𐎠𐎫𐎼 /maːtar/ | dada /dada/ | 𐬨𐬁𐬙𐬀𐬭 /maːtar/ |
| Baba | paba /paba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /ˈbaba/ | 𐎱𐎡𐎫𐎠 /pitaː/ | buba /buba/ | 𐬞𐬌𐬙𐬀𐬭 /pitar/ |
| Mimi | hycha /hɨtʃa/ | moi /muɪ/ | zu /zu/ | ani /ani/ | 𐎠𐎭𐎶 /adam/ | zin /zin/ | 𐬀𐬰𐬆𐬨 /azəm/ |
| Wewe | mue /mue/ | tui /tuɪ/ | un /un/ | ai /ai/ | 𐎬𐎢𐎺𐎶 /tuvam/ | vun /vun/ | 𐬙𐬏𐬨 /tuːm/ |
| Jina | obtas /obtas/ | nam /nam/ | cʼi /tsʼi/ | naran /naran/ | 𐎴𐎠𐎶 /naːma/ | tʼʷar /tʼʷar/ | 𐬥𐬁𐬨𐬀𐬥 /naːman/ |
| Jicho | upcua /upkʷa/ | soku /sɔku/ | pʼul /pʼul/ | nana /ˈnana/ | 𐏂𐏁𐎶𐎴 /tʃaʃman/ | ul /ul/ | 𐬗𐬀𐬱𐬨𐬀𐬥 /tʃaʃman/ |
| Mkono | ytaca /ytaka/ | hat /hat/ | kʼul /kʼul/ | tana /ˈtana/ | 𐎭𐎿𐎫 /dasta/ | kul /kul/ | 𐬰𐬀𐬯𐬙𐬀 /zasta/ |
| Moyo | puyquy /pujkʷɨ/ | mon /mon/ | ükʼ /ykʼ/ | — /—/ | 𐏀𐎼𐎭 /zard/ | rikʼ /rikʼ/ | 𐬰𐬆𐬭𐬆𐬛 /zərəd/ |
| Upendo | chihizagosqua /tʃihizaɡoskwa/ | — /—/ | besown /besun/ | — /—/ | 𐎳𐎼𐎡𐎹 /frija/ | mukan /muˈkan/ | 𐬟𐬭𐬌𐬌𐬀 /frija/ |
| Mti | quye /kʷye/ | gas /ɡas/ | xod /xod/ | ate /ˈate/ | — /—/ | xer /xer/ | 𐬬𐬀𐬉𐬯𐬀 /waesa/ |
| Nyumba | gué /ɡwe/ | ghor /ɡʱoɾ/ | ḳoǰ /kʼodʒ/ | oma /ˈoma/ | 𐎶𐎠𐎴𐎡𐎹 /maːnija/ | xal /xal/ | 𐬥𐬨𐬁𐬥𐬀 /nmaːna/ |
| Mbwa | to /to/ | kuthura /kutʰuɾa/ | xa /xa/ | defa /ˈdɛfa/ | 𐎿𐎱𐎣 /spaka/ | xveqʼ /χveqʼ/ | 𐬯𐬞𐬁 /spaː/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | quychua /kʷitʃwa/ | kha /kʰa/ | ows- /us/ | nawa /ˈnawa/ | 𐎧𐎼 /xar/ | ulkura /ulˈkura/ | 𐬑𐬬𐬀𐬭 /xwar/ |
| Kunywa | biohotysuca /bjohotɨsuka/ | pi /pi/ | owɣ- /uɣ/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | 𐎱𐎠 /paː/ | hatsra /hatsˈra/ | 𐬞𐬁 /paː/ |
| Moja | ata /ata/ | ek /ek/ | sa /sa/ | u /ʔu/ | 𐎠𐎡𐎺 /aiwa/ | sa /sa/ | 𐬀𐬉𐬬𐬀 /aewa/ |
| Mbili | boza /boza/ | dui /duɪ/ | pʼa /pʼa/ | lolae /loˈlae/ | 𐎯𐎢𐎺 /duva/ | qʼʷad /qʼʷad/ | 𐬛𐬬𐬀 /dva/ |
| Habari | chibu /tʃibu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | choin /tʃoin/ | bhalo /bʱalo/ | kʼačʼal /kʼatʃʼal/ | rau /rau/ | 𐎴𐎡𐎲 /naiba/ | yiğin /jiˈʁin/ | 𐬬𐬊𐬵𐬎 /vohu/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.