Trēgāmī
Trégami
indo-européen
Le tregami (Trēgāmī, « peuple des trois villages ») est une langue nouristanie de la petite famille nouristanie au sein de l'indo-iranien, parlée par environ 3 500 personnes dans la vallée du Tregam, dans la province du Nouristan, en Afghanistan. La famille nouristanie (kati, waigali, tregami, ashkun, prasun — 5 langues, environ 125 000 locuteurs au total) présente des traits qui la distinguent à la fois de l'indo-aryen et de l'iranien : une série particulière d'affriquées et de sifflantes issues des palatales de l'indo-européen commun — un archaïsme qui démarque le nouristani des deux autres branches — ainsi qu'un système vocalique original. La grammaire de référence de Morgenstierne parue en 1973 (Notes on Tregami) constitue la documentation fondatrice. Contexte religieux : les Nouristanis se sont convertis de la religion kafire (préislamique) à l'islam à la fin du XIXe siècle, après la conquête afghane du « Kafiristan ».
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Trégami
Eau
āw
/aːw/
Feu
aŋa
/aŋa/
Soleil
sa
/sa/
Lune
mas
/mas/
Étoile
tāra
/taːra/
Mère
žey
/ʒej/
Père
tata
/tata/
Je
e
/e/
Tu
tu
/tu/
Nom
nām
/naːm/
Œil
ac̣ĩ
/aʈʂĩ/
Main
doš
/doʃ/
Cœur
źo
/zo/
Amour
—
/—/
Arbre
jala
/dʒala/
Maison
—
/—/
Chien
ćū̃
/tsũː/
Chat
—
/—/
Manger
—
/—/
Boire
—
/—/
Un
yo
/jo/
Deux
du
/du/
Bonjour
salaam
/salaːm/
Merci
shukria
/ʃukɾia/
Bon
—
/—/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Indo-European apparentées
| Sens | Trégami | Scythe | Pachayi | Ombrien | Yangkaal | Proto-kra-daï | Osque |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | āw /aːw/ | ap /ap/ | واری /waːri/ | utur /ˈu.tur/ | ngogo /ŋoɡo/ | *naːm /naːm/ | — /—/ |
| Feu | aŋa /aŋa/ | ātar /aːtar/ | انگاری /aŋɡaːri/ | pir /pir/ | ngida /ŋida/ | *vɤj /vɤj/ | — /—/ |
| Soleil | sa /sa/ | hvar /xʷar/ | سور /sur/ | — /—/ | wargu /waɾɡu/ | — /—/ | — /—/ |
| Lune | mas /mas/ | māh /maːh/ | مس /mas/ | — /—/ | waldar /waldaɾ/ | — /—/ | — /—/ |
| Étoile | tāra /taːra/ | star /staːr/ | تارا /taːraː/ | — /—/ | thurara /t̪uɾaɾa/ | — /—/ | — /—/ |
| Mère | žey /ʒej/ | mātar /maːtar/ | نا /naː/ | matrer /ˈma.trer/ | ngama /ŋama/ | — /—/ | maatúf /maːtof/ |
| Père | tata /tata/ | pitar /pitar/ | تاتا /taːtaː/ | patre /ˈpa.tre/ | kanda /kanda/ | — /—/ | patír /patiːr/ |
| Je | e /e/ | azu /azu/ | آ /aː/ | — /—/ | ngada /ŋada/ | *kuː /kuː/ | egom /egom/ |
| Tu | tu /tu/ | tu /tuː/ | تو /tu/ | tu /tuː/ | nyingka /ɲiŋka/ | — /—/ | tú /tuː/ |
| Nom | nām /naːm/ | nama /naːma/ | نام /naːm/ | nome /ˈnome/ | warra /wara/ | *ɟɯː /ɟɯː/ | númen /nuːmen/ |
| Œil | ac̣ĩ /aʈʂĩ/ | čašm /tʃaʃm/ | اچی /atʃiː/ | — /—/ | miibul /miːbul/ | *taː /taː/ | — /—/ |
| Main | doš /doʃ/ | zasta /zasta/ | دست /dast/ | manuv-e /ma.ˈnu.we/ | — /—/ | *mɯː /mɯː/ | manim /manim/ |
| Cœur | źo /zo/ | zard- /zard/ | دل /dil/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Amour | — /—/ | — /—/ | پیار /pjaːr/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Arbre | jala /dʒala/ | — /—/ | درغ /darʁ/ | — /—/ | — /—/ | *maːj /maːj/ | — /—/ |
| Maison | — /—/ | — /—/ | جوغ /dʒoʁ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | trííbúm /triːbom/ |
| Chien | ćū̃ /tsũː/ | spaka /spaka/ | کوتا /kotaː/ | — /—/ | — /—/ | *hmaː /hmaː/ | — /—/ |
| Chat | — /—/ | — /—/ | بلور /baloːr/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Manger | — /—/ | xwartan /xʷartan/ | کخن- /kxn/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Boire | — /—/ | — /—/ | پی- /piː/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Un | yo /jo/ | aiwa /aiwa/ | ایک /eːk/ | unu /ˈu.nu/ | — /—/ | *nɯŋ /nɯŋ/ | — /—/ |
| Deux | du /du/ | duva /duva/ | دو /duː/ | dur /dur/ | kiyarrngka /kijaraŋka/ | *soːŋ /soːŋ/ | dús /duːs/ |
| Bonjour | salaam /salaːm/ | — /—/ | سلام /salaːm/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Merci | shukria /ʃukɾia/ | — /—/ | شکریه /ʃukrija/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bon | — /—/ | vohu /wohu/ | شو /ʃoː/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.