Hiri Motu
Austronésien
Le hiri motu (motu de la police) est une variété de contact simplifiée du motu, langue de la Papouasie-Nouvelle-Guinée, développée à l'origine comme lingua franca commerciale pour les expéditions commerciales hiri entre le peuple motu de Port Moresby et les peuples de la province du Golfe. La variété fut encore simplifiée et standardisée par la Royal Papuan Constabulary (motu de la police) et l'administration coloniale australienne aux XIXe et début XXe siècles afin de servir de lingua franca régionale. Le hiri motu devint l'une des trois langues officielles de la Papouasie-Nouvelle-Guinée en vertu de la Constitution de l'indépendance de 1975, aux côtés de l'anglais et du tok pisin. Toutefois, depuis l'indépendance, le hiri motu perd régulièrement du terrain au profit du tok pisin (tpi), qui s'est imposé comme la lingua franca pan-PNG dominante, en particulier dans les jeunes générations. Sur le plan linguistique, le hiri motu utilise une phonologie et une grammaire motu simplifiées avec des emprunts issus de l'anglais australien pour les technologies modernes.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Hiri Motu
Eau
ranu
/ɾanu/
Feu
lahi
/lahi/
Soleil
dina
/dina/
Lune
hua
/hua/
Étoile
hisiu
/hisiu/
Mère
sina
/sina/
Père
tama
/tama/
Je
lau
/lau/
Tu
oi
/oi/
Nom
ladana
/laˈdana/
Œil
matana
/matana/
Main
ima
/ima/
Cœur
kudouna
/kudouna/
Amour
lalokau
/lalokau/
Arbre
au
/au/
Maison
ruma
/ɾuma/
Chien
sisia
/sisia/
Chat
pusi
/pusi/
Manger
ania
/ania/
Boire
inua
/inua/
Un
ta
/ta/
Deux
rua
/rua/
Bonjour
namona
/namona/
Merci
tanikiu
/tanikiu/
Bon
namo
/namo/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Austronesian apparentées
| Sens | Hiri Motu | Motu | Fidjien | Tokélaouan | Niouéen | Tuvaluan | Puyuma |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ranu /ɾanu/ | ranu /ɾanu/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | enay /enai/ |
| Feu | lahi /lahi/ | lahi /lahi/ | buka /mbuka/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | apuy /apui/ |
| Soleil | dina /dina/ | dina /dina/ | matanisiga /matanisiŋa/ | la /la/ | lā /laː/ | laa /laː/ | kadaw /kadaw/ |
| Lune | hua /hua/ | hua /hua/ | vula /βula/ | malama /malama/ | mahina /mahina/ | masina /masina/ | bulan /buɭan/ |
| Étoile | hisiu /hisiu/ | hisiu /hisiu/ | kalokalo /kalokalo/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | vituwan /vituwan/ |
| Mère | sina /sina/ | sinana /sinana/ | tina /tina/ | mātua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ | maatua /maːtua/ | ina /ina/ |
| Père | tama /tama/ | tamana /tamana/ | tama /tama/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | ama /ama/ |
| Je | lau /lau/ | lau /lau/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | kuiku /kuiku/ |
| Tu | oi /oi/ | oi /oi/ | iko /iko/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | yu /ju/ |
| Nom | ladana /laˈdana/ | ladana /ladana/ | yaca /jaða/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ngadan /ŋadan/ |
| Œil | matana /matana/ | matana /matana/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Main | ima /ima/ | ima /ima/ | liga /liŋa/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Cœur | kudouna /kudouna/ | kudouna /kudouna/ | uto /uto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | kalumetan /kalumetan/ |
| Amour | lalokau /lalokau/ | lalokau /lalokau/ | loloma /loloma/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | ulaw /ulaw/ |
| Arbre | au /au/ | au /au/ | kau /kau/ | lakau /lakau/ | akau /akau/ | laakau /laːkau/ | kawi /kawi/ |
| Maison | ruma /ɾuma/ | ruma /ɾuma/ | vale /βale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | ruma /ɾuma/ |
| Chien | sisia /sisia/ | sisia /sisia/ | koli /koli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | suwan /suwan/ |
| Chat | pusi /pusi/ | gosi /ɡosi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | kating /katiŋ/ |
| Manger | ania /ania/ | aniani /aniani/ | kana /kana/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kuman /kuman/ |
| Boire | inua /inua/ | inuinu /inuinu/ | gunu /ŋunu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | enpa /enpa/ |
| Un | ta /ta/ | ta /ta/ | dua /ndua/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | sa /sa/ |
| Deux | rua /rua/ | rua /rua/ | rua /rua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /ˈlua/ | zua /ʐua/ |
| Bonjour | namona /namona/ | namo gida /namo ɡida/ | bula /mbula/ | malo ni /malo ni/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | taalofa /taːlofa/ | marayas /maɾajas/ |
| Merci | tanikiu /tanikiu/ | oi namo /oi namo/ | vinaka /βinaka/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | kasapakan /kasapakan/ |
| Bon | namo /namo/ | namo /namo/ | vinaka /βinaka/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lei /lei/ | mauruway /mauɾuwai/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.