Tz'unun K'iche'

ภาษาอุสปันเทโก

มายัน

ตระกูลภาษามายัน ผู้พูด~5K (ใกล้สูญ) อักษรละติน ประเทศกัวเตมาลา ภาษาราชการไม่ (ภาษาสเปนเป็นภาษาราชการของกัวเตมาลา ภาษานี้ได้รับการรับรองเป็นภาษาประจำชาติตาม Ley de Idiomas Nacionales ปี 2003) สถานะความมีชีวิตใกล้สูญพันธุ์ ISO 639-3usp

ภาษาอุสปันเตโก (ชื่อเรียกตนเองว่า Tz'unun K'iche' แปลว่า "ภาษาของอุสปันตัน") เป็นภาษาตระกูลมายาสาขากิเช พูดกันในที่ราบสูงกูชูมาตาเนสของประเทศกัวเตมาลา มีผู้พูดราว 5,000 คน ส่วนใหญ่อยู่ในเทศบาลอุสปันตัน จังหวัดเอลกิเช ภาษาอุสปันเตโกเป็นที่สนใจในเชิงวิทยาการจำแนกประเภทภาษา เนื่องจากเป็นหนึ่งในไม่กี่ภาษาตระกูลมายาที่มีวรรณยุกต์ และโดดเด่นตรงที่วรรณยุกต์ของภาษานี้ทำหน้าที่ทางไวยากรณ์ กล่าวคือ ภาษาตระกูลมายาส่วนใหญ่ได้สูญเสียการแยกความต่างของวรรณยุกต์ที่สืบทอดมาจากภาษามายาดั้งเดิมไปแล้ว แต่ภาษาอุสปันเตโกกลับพัฒนาระบบวรรณยุกต์ใหม่ขึ้นมาเพื่อใช้ในทางไวยากรณ์ (โดยเฉพาะการทำเครื่องหมายการณ์ลักษณะสมบูรณ์ในคำกริยาบางคำ) ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาอุสปันเตโกจัดอยู่ในสาขากิเชร่วมกับภาษากิเช (quc) ภาษาตซูตูฮิล (tzj) ภาษากักชิเกล (cak) และภาษาซากาปุลเตโก (skp) แต่มีลักษณะทางระบบเสียงและคำศัพท์ที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ชุมชนอุสปันเตโกรอดชีวิตจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในสงครามกลางเมืองกัวเตมาลาช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980 และได้รักษาภาษาของตนไว้ผ่านการอยู่อย่างโดดเดี่ยวของชุมชนในหุบเขาแห่งเทือกเขากูชูมาตาเนส

พื้นที่ที่ใช้

31 คำหลักใน ภาษาอุสปันเทโก

น้ำ

jaʼ

/haʔ/

ไฟ

qʼaqʼ

/qʼaqʼ/

ดวงอาทิตย์

qʼiij

/qʼiːh/

ดวงจันทร์

ikʼ

/ikʼ/

ดาว

ch'umil

/tʃʼumil/

แม่

nan

/nan/

พ่อ

tat

/tat/

ฉัน

in

/in/

คุณ

at

/at/

ชื่อ

b'ii

/ɓiː/

ตา

wach

/watʃ/

มือ

qʼab

/qʼab/

ใจ

kʼuʼx

/kʼuʔʃ/

รัก

lóqʼ

/lóqʼ/

ต้นไม้

cheʼ

/tʃeʔ/

บ้าน

jaa

/haː/

หมา

tzʼiʼ

/tsʼiʔ/

แมว

mis

/mis/

กิน

waʼ

/waʔ/

ดื่ม

ukʼ

/ukʼ/

หนึ่ง

jun

/hun/

สอง

quiib'

/kiːɓ/

สวัสดี

saʼbʼal

/saʔbal/

ขอบคุณ

maltyox

/maltjoʃ/

ดี

utz

/uts/

แหล่งข้อมูล

เปรียบเทียบคำศัพท์

เปรียบเทียบกับภาษาตระกูล Mayan ที่เกี่ยวข้อง

ความหมาย ภาษาอุสปันเทโกภาษาคีเชภาษากัคชิเกลภาษาโปกอมชีภาษาโตโคลาบัลภาษาคานโจบาลภาษาอิชิล
น้ำ jaʼ /haʔ/ jaʼ /xaʔ/ yaʼ /jaʔ/ haʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/ /aʔ/
ไฟ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaaq /qʼaːq/ kʼakʼ /kʼakʼ/ qʼaʼ /qʼaʔ/ tzaʼ /tsaʔ/
ดวงอาทิตย์ qʼiij /qʼiːh/ qʼij /qʼix/ qʼij /qʼix/ qʼij /qʼih/ kʼakʼu /kʼakʼu/ kʼuʼ /kʼuʔ/ qʼii /qʼiː/
ดวงจันทร์ ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ik /ik/ ixaw /iʃaw/ ixaw /iʃaw/ ich /itʃ/
ดาว ch'umil /tʃʼumil/ chʼumil /tʃʼumil/ chʼumil /tʃʼumil/ chʼumiil /tʃʼumiːl/ kʼanal /kʼanal/ txʼumel /tʂʼumel/ chumiil /tʃumiːl/
แม่ nan /nan/ nan /nan/ teʼ /teʔ/ tuut /tuːt/ nan /nan/ mim /mim/ naʼ /naʔ/
พ่อ tat /tat/ tat /tat/ tataʼ /tataʔ/ ajaab /ahaːb/ tat /tat/ mam /mam/ baʼ /baʔ/
ฉัน in /in/ in /in/ rïn /rɨn/ hin /hin/ keʼn /keʔn/ ayin /ʔajin/ in /in/
หน้า 1/4

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก