Noongar wangkiny
Kinoongar
Pama-Nyunga
Noongar (pia Nyungar, Whadjuk, Wadjak) ni lugha ya watu wa Noongar, wamiliki wa kiasili wa kona ya kusini-magharibi ya Australia Magharibi (kutoka Geraldton kuelekea kusini hadi Esperance na Albany). Taifa la Noongar linajumuisha vikundi vidogo 14 (Whadjuk, Yued, Ballardong, Wilman, Kaneang, Wardandi, Nyaki Nyaki, Bibbulmun, Pibelmen, Pinjareb, Wudjari, Mineng, Goreng, Njungar) wanaozungumza lahaja za Noongar zinazoeleweka kati yao. Ikiwa imeathiriwa sana na ukoloni (jamii za Noongar huko Perth zilikuwa na mawasiliano ya Wazungu tangu 1829), lugha karibu itoweke, lakini Noongar Boodjar Language Centre na South West Aboriginal Land and Sea Council wameongoza uhuishaji hai tangu miaka ya 1990. Leo kuna wazungumzaji fasaha wapatao 370 na wanafunzi wa sehemu wapatao 3,000; Noongar inafundishwa katika baadhi ya shule za Perth.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kinoongar
Maji
kep
/kep/
Moto
kaarl
/kaːɻl/
Jua
ngangk
/ŋaŋk/
Mwezi
miyak
/mijak/
Nyota
djinda
/ɟinda/
Mama
ngangk
/ŋaŋk/
Baba
maam
/maːm/
Mimi
ngany
/ŋaɲ/
Wewe
noonook
/nunuk/
Jina
kwerl
/kwɛɻl/
Jicho
mel
/mel/
Mkono
mar
/maɻ/
Moyo
kortang
/koɻtaŋ/
Upendo
djaadjam
/dʒaːdʒam/
Mti
boorn
/boːɻn/
Nyumba
mia
/maja/
Mbwa
dwert
/dweɻt/
Paka
nguni
/ŋuni/
Kula
ngarn
/ŋaɻn/
Kunywa
ngarn
/ŋaɻn/
Moja
keny
/keɲ/
Mbili
koodjal
/kuɟal/
Habari
kaya
/kaja/
Asante
boordawan
/boːɻdawan/
Nzuri
kwobidak
/kwobidak/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Pama-Nyungan zinazohusiana
| Maana | Kinoongar | Kiwarnman | Kipintupi-Luritja | Kipitjantjatjara | Kiolkol | Kinhanda | Kingunnawal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kep /kep/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | kapi /kapi/ | kungal /kuŋal/ |
| Moto | kaarl /kaːɻl/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | paral /paɻal/ | warla /waɻla/ | warba /waɻba/ |
| Jua | ngangk /ŋaŋk/ | tjirntu /cinʈu/ | tjintu /cintu/ | tjintu /cintu/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | wurʼa /wuɾʔa/ | guma /ɡuma/ |
| Mwezi | miyak /mijak/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ | pira /piɻa/ | pira /piɻa/ | kakal /kakal/ | kanyala /kaɲala/ | birrang /biɻaŋ/ |
| Nyota | djinda /ɟinda/ | biyi /biji/ | kililpi /kiˈlilpi/ | kililpil /kiˈlilpil/ | el idnban /el ˈidnban/ | indiya /indija/ | dyurra /ɟura/ |
| Mama | ngangk /ŋaŋk/ | ngama /ŋama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngangi /ŋaŋi/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | guni /ɡuni/ |
| Baba | maam /maːm/ | kirrki /kiɻki/ | mama /mama/ | mama /mama/ | kaba /kaba/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | pumba /pumba/ |
| Mimi | ngany /ŋaɲ/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayulu /ŋajulu/ | ay /aj/ | ngayi /ŋaji/ | ngaya /ŋaja/ |
| Wewe | noonook /nunuk/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | inag /inaɡ/ | nyini /ɲini/ | ngindu /ŋindu/ |
| Jina | kwerl /kwɛɻl/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | ukal /ukal/ | yini /jini/ | yini /jini/ |
| Jicho | mel /mel/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ |
| Mkono | mar /maɻ/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ |
| Moyo | kortang /koɻtaŋ/ | kurda /kuɖa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | piku /piku/ | pulpara /pulpaɻa/ | gauar /ɡauar/ |
| Upendo | djaadjam /dʒaːdʒam/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukulya /mukuʎa/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | kanyji /kaɲdʒi/ | marmit /maɻmit/ |
| Mti | boorn /boːɻn/ | watiya /watija/ | punu /punu/ | punu /punu/ | warray /waɾaj/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warabi /waɻabi/ |
| Nyumba | mia /maja/ | ngurra /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | nhurra /ɳuɻa/ | kuni /kuni/ |
| Mbwa | dwert /dweɻt/ | walyamarra /waʎamaɻa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | kunpa /kunpa/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | mirri /miɻi/ |
| Paka | nguni /ŋuni/ | ngarda /ŋaɖa/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | paka /paka/ | paka /paka/ | poosi /puːsi/ |
| Kula | ngarn /ŋaɻn/ | ngarra /ŋaɻa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | ngarna /ŋaɻna/ | daring /daɻiŋ/ |
| Kunywa | ngarn /ŋaɻn/ | nyaa /ɲaː/ | tjikini /cikini/ | tjikini /cikini/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | nyuna /ɲuna/ | nyu /ɲu/ |
| Moja | keny /keɲ/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ | guma /ɡuma/ |
| Mbili | koodjal /kuɟal/ | kujarra /kuɟara/ | kutjarra /kucaɾa/ | kutjara /kucaɻa/ | uchir /utʃir/ | wuthada /wut̪aɖa/ | bula /bula/ |
| Habari | kaya /kaja/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | yumalundi /jumalundi/ |
| Asante | boordawan /boːɻdawan/ | walytjarra /waʎcaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | miyamala /mijamala/ |
| Nzuri | kwobidak /kwobidak/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | walunga /waluŋa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.