Ta-ang
Kishwepalaung
Kiaustroasia
Shwe Palaung (Ta-ang, kwa jina la asili Ta-ang) ni lugha ya Mon-Khmer ya kundi la Kipalaungiki inayozungumzwa na watu wapatao 560,000 katika kaskazini mwa Jimbo la Shan nchini Myanmar (karibu na kituo cha kitamaduni cha Namhsan), wenye makundi madogo zaidi huko Yunnan, China, na jamii za wakimbizi nchini Thailand kufuatia migogoro ya wenyewe kwa wenyewe ya Myanmar baada ya mwaka 2011. Familia ya Kipalaungiki (Palaung, Wa, Lawa, Lamet, Bulang/Blang — takriban lugha 25, jumla ya wazungumzaji wapatao milioni 2) ni mojawapo ya makundi madogo makuu ya Mon-Khmer, tofauti na kundi la Wa (wbm, n.k.) ingawa zote ni za Kipalaungiki. Kiisimu, Shwe Palaung inashiriki na Wa sifa za Kipalaungiki: mpangilio wa viambajengo wa SVO, vihusishi, mofolojia ya sesquisilabiki (muundo wa silabi ndogo + kuu), na hazina tajiri ya konsonanti. Kitabu cha Milne cha mwaka 1921 cha Elementary Palaung Grammar ndicho uandikishaji wa kimisionari wa kikale; kazi za kisasa za kitaaluma za Janzen (1976) zinashughulikia hasa fonolojia ya Shwe Palaung. Jeshi la Ukombozi wa Kitaifa la Ta-ang (TNLA) limekuwa nguvu kubwa ya kisiasa inayotetea uhuru wa Palaung na haki za lugha tangu mwaka 2009.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kishwepalaung
Maji
ʔoːm
/ʔoːm/
Moto
ŋal
/ŋal/
Jua
saŋi
/saŋi/
Mwezi
kɨr
/kɨr/
Nyota
hərngɔ
/hərŋɔ/
Mama
mɛʔ
/mɛʔ/
Baba
paʔ
/paʔ/
Mimi
ʔɔ
/ʔɔ/
Wewe
miʔ
/miʔ/
Jina
yum
/jum/
Jicho
ŋai
/ŋai/
Mkono
tiː
/tiː/
Moyo
rɔŋ
/rɔŋ/
Upendo
ʔiŋ
/ʔiŋ/
Mti
siʔ
/siʔ/
Nyumba
ɲɛh
/ɲɛh/
Mbwa
so
/so/
Paka
mioʔ
/mioʔ/
Kula
cha
/tʃa/
Kunywa
ʔoːk
/ʔoːk/
Moja
mu
/mu/
Mbili
ar
/ʔar/
Habari
vaː piə
/vaː piə/
Asante
kun cɔm
/kun tʃɔm/
Nzuri
ʔɔm
/ʔɔm/
Kekeo
pak-tu
/pək tuʔ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austroasiatic zinazohusiana
| Maana | Kishwepalaung | Kiwa | Kikhmu | Kimlabri | Kibru cha Mashariki | Kimon cha Kale | Kiparauk Wa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ʔoːm /ʔoːm/ | rom /rɔm/ | ɔm /ʔɔm/ | om /om/ | daak /daːk/ | ဍာက် /ɗaːk/ | tʃɔː /tʃɔː/ |
| Moto | ŋal /ŋal/ | ngo /ŋo/ | ʔus /ʔus/ | ʔus /ʔus/ | oih /ʔoiʔ/ | ပ်ၟ /pmaʔ/ | miː /miː/ |
| Jua | saŋi /saŋi/ | cangaiʔ /tʃaŋaiʔ/ | maŋ /maŋ/ | ŋay /ŋai/ | mat plei /mat plei/ | တ္ၚဲ /tŋai/ | waː /waː/ |
| Mwezi | kɨr /kɨr/ | khaiʔ /kʰaiʔ/ | kee /keː/ | thel /tʰel/ | kasai /kasai/ | ဂျိုၚ် /klɔŋ/ | lɔː /lɔː/ |
| Nyota | hərngɔ /hərŋɔ/ | si-ngai /səŋaɪ/ | sənʔaang /sənʔaːŋ/ | smaːŋ /smaːŋ/ | mansơ /mənsɤ/ | ကၟာဲ /həmoa/ | si-ngai /sŋaɪ/ |
| Mama | mɛʔ /mɛʔ/ | yaʔ /jaʔ/ | mɔɔʔ /mɔːʔ/ | mɛʔ /mɛʔ/ | amey /amej/ | မိ /mi/ | maː /maː/ |
| Baba | paʔ /paʔ/ | paiʔ /paiʔ/ | ʔaaʔ /ʔaːʔ/ | paʔ /paʔ/ | amung /amuŋ/ | ဖ /pʰɛʔ/ | pʰaː /pʰaː/ |
| Mimi | ʔɔ /ʔɔ/ | ex /ʔɤ/ | oʔ /ʔoʔ/ | oh /ʔoh/ | cứq /kɯʔ/ | အဲ /ʔua/ | ê /ʔɤʔ/ |
| Wewe | miʔ /miʔ/ | maix /maɯ/ | meʔ /meʔ/ | meh /meh/ | mới /mɤːj/ | ဗှ်ေ /peh/ | mêh /mɤʔ/ |
| Jina | yum /jum/ | yum /jɔm/ | hmɔh /hmɔh/ | cmɔh /cmɔːh/ | ramoh /rəmɔːh/ | ယု /jəmu/ | yaom /jɔm/ |
| Jicho | ŋai /ŋai/ | ngai /ŋai/ | ŋtaa /ŋtaː/ | mɔt /mɔt/ | mat /mat/ | မတ် /mat/ | miːn /miːn/ |
| Mkono | tiː /tiː/ | tai /tai/ | tii /tiː/ | tiʔ /tiʔ/ | ati /ati/ | တၟုိ /toi/ | miːk /miːk/ |
| Moyo | rɔŋ /rɔŋ/ | nuim /nuim/ | kruɛŋ /kruɛŋ/ | kɛm /kɛm/ | plong /ploŋ/ | စိုတ် /cət/ | sɛɛ /sɛɛ/ |
| Upendo | ʔiŋ /ʔiŋ/ | hak /hak/ | kɔɔh /kɔːh/ | kraʔ /kraʔ/ | hong /hoŋ/ | ဆာန် /cʰan/ | rəŋ /rəŋ/ |
| Mti | siʔ /siʔ/ | maiʔ /maiʔ/ | cmuul /tʃmuːl/ | tɔn /tɔn/ | aleng /aleŋ/ | ဆု /tɕu/ | tʰɔː /tʰɔː/ |
| Nyumba | ɲɛh /ɲɛh/ | nyiex /ɲiɛʔ/ | kaaŋ /kaːŋ/ | tu /tu/ | dung /duŋ/ | သ္ၚိ /sŋiʔ/ | miː /miː/ |
| Mbwa | so /so/ | so /so/ | cɔ /tʃɔ/ | cɛn /tɕɛn/ | acho /atʃo/ | ခၠဵု /kʰlou/ | kʰɔː /kʰɔː/ |
| Paka | mioʔ /mioʔ/ | meo /meo/ | meeo /meːo/ | meo /meo/ | miew /mieu/ | ဂျိ /kluj/ | mɛː /mɛː/ |
| Kula | cha /tʃa/ | cha /tʃa/ | caa /tʃaː/ | ʔiʔ /ʔiʔ/ | cha /tʃa/ | စိ /tɕiʔ/ | sɛː /sɛː/ |
| Kunywa | ʔoːk /ʔoːk/ | ɔk /ɔk/ | ɲɔɔp /ɲɔːp/ | ʔaa /ʔaː/ | ngoot /ŋoːt/ | သုက် /sok/ | pə /pə/ |
| Moja | mu /mu/ | ti /ti/ | muei /muei/ | mɔy /mɔi/ | muoi /muoi/ | မွဲ /mwɛ/ | tʃit /tʃit/ |
| Mbili | ar /ʔar/ | ra /raɯ/ | baar /baːr/ | bɛr /bɛːr/ | bar /ɓaːr/ | ၜါ /ɓa/ | rao /ra̤ɯ/ |
| Habari | vaː piə /vaː piə/ | sao /sao/ | lɔh /lɔh/ | hahɔ /haho/ | te /te/ | — /—/ | sawʔdiː /sawʔdiː/ |
| Asante | kun cɔm /kun tʃɔm/ | ban prix /ban priʔ/ | ɔrkun /ʔɔrkun/ | knɔŋ /knoŋ/ | kuhng /kuhŋ/ | — /—/ | tʰɔk /tʰɔk/ |
| Nzuri | ʔɔm /ʔɔm/ | dim /dim/ | gee /ɡeː/ | laʔ /laʔ/ | huom /huom/ | ခိုဟ် /kʰɔh/ | jɔː /jɔː/ |
| Kekeo | pak-tu /pək tuʔ/ | — | — | — | — | — | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.