Kmhmu'
Kikhmu
Kiaustroasia (Mon-Khmer, Khmuic)
Khmu (ISO 639-3: kjg), ambalo pia huandikwa Kmhmu au Kammu, ni lugha ya Kikhmuiki katika familia ya Kiaustroasia inayozungumzwa na takribani watu 700,000, hasa kaskazini mwa Laos na katika maeneo jirani ya Vietnam, Thailand na kusini mwa China. Huunda mfululizo mpana wa lahaja bila aina moja sanifu. Lahaja za mashariki huhifadhi upambanuzi wa konsonanti za mwanzo zenye sauti, zisizo na sauti na zilizopuliziwa, ilhali lahaja nyingi za magharibi zimebadilisha utoaji sauti wa awali kuwa rejista wazi dhidi ya yenye pumzi au kuwa toni, na hivyo kufanya Khmu kuwa muhimu katika utafiti wa kuzuka kwa toni. Khmu ni lugha tenganishi sana, haina mofolojia ya unyambulishaji na ina mpangilio msingi wa SVO, huku unyambulishaji na miundo ya vitenzi mfululizo ikiendelea kuwa zalishi. Huandikwa kwa tahajia mbalimbali za hati ya Kilao, Kithai na za msingi wa Kilatini, ambazo matumizi yake hutofautiana kwa nchi na jamii.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikhmu
Maji
ɔm
/ʔɔm/
Moto
ʔus
/ʔus/
Jua
maŋ
/maŋ/
Mwezi
kee
/keː/
Nyota
sənʔaang
/sənʔaːŋ/
Mama
mɔɔʔ
/mɔːʔ/
Baba
ʔaaʔ
/ʔaːʔ/
Mimi
oʔ
/ʔoʔ/
Wewe
meʔ
/meʔ/
Jina
hmɔh
/hmɔh/
Jicho
ŋtaa
/ŋtaː/
Mkono
tii
/tiː/
Moyo
kruɛŋ
/kruɛŋ/
Upendo
kɔɔh
/kɔːh/
Mti
cmuul
/tʃmuːl/
Nyumba
kaaŋ
/kaːŋ/
Mbwa
cɔ
/tʃɔ/
Paka
meeo
/meːo/
Kula
caa
/tʃaː/
Kunywa
ɲɔɔp
/ɲɔːp/
Moja
muei
/muei/
Mbili
baar
/baːr/
Habari
lɔh
/lɔh/
Asante
ɔrkun
/ʔɔrkun/
Nzuri
gee
/ɡeː/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austroasiatic (Mon-Khmer, Khmuic) zinazohusiana
| Maana | Kikhmu | Kiparauk Wa | Kimlabri | Kishwepalaung | Kikhmer cha Kaskazini | Kiwa | Kibru cha Mashariki |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ɔm /ʔɔm/ | tʃɔː /tʃɔː/ | om /om/ | ʔoːm /ʔoːm/ | ទឹក /tək/ | rom /rɔm/ | daak /daːk/ |
| Moto | ʔus /ʔus/ | miː /miː/ | ʔus /ʔus/ | ŋal /ŋal/ | ភ្លើង /pʰlɤːŋ/ | ngo /ŋo/ | oih /ʔoiʔ/ |
| Jua | maŋ /maŋ/ | waː /waː/ | ŋay /ŋai/ | saŋi /saŋi/ | ថ្ងៃ /tŋai/ | cangaiʔ /tʃaŋaiʔ/ | mat plei /mat plei/ |
| Mwezi | kee /keː/ | lɔː /lɔː/ | thel /tʰel/ | kɨr /kɨr/ | ខែ /kʰae/ | khaiʔ /kʰaiʔ/ | kasai /kasai/ |
| Nyota | sənʔaang /sənʔaːŋ/ | si-ngai /sŋaɪ/ | smaːŋ /smaːŋ/ | hərngɔ /hərŋɔ/ | ផ្កាយ /pkaːj/ | si-ngai /səŋaɪ/ | mansơ /mənsɤ/ |
| Mama | mɔɔʔ /mɔːʔ/ | maː /maː/ | mɛʔ /mɛʔ/ | mɛʔ /mɛʔ/ | ម៉ែ /maɛ/ | yaʔ /jaʔ/ | amey /amej/ |
| Baba | ʔaaʔ /ʔaːʔ/ | pʰaː /pʰaː/ | paʔ /paʔ/ | paʔ /paʔ/ | ប៉ា /paː/ | paiʔ /paiʔ/ | amung /amuŋ/ |
| Mimi | oʔ /ʔoʔ/ | ê /ʔɤʔ/ | oh /ʔoh/ | ʔɔ /ʔɔ/ | អញ /ʔaɲ/ | ex /ʔɤ/ | cứq /kɯʔ/ |
| Wewe | meʔ /meʔ/ | mêh /mɤʔ/ | meh /meh/ | miʔ /miʔ/ | ឯង /ʔaeŋ/ | maix /maɯ/ | mới /mɤːj/ |
| Jina | hmɔh /hmɔh/ | yaom /jɔm/ | cmɔh /cmɔːh/ | yum /jum/ | ឈ្មោះ /cmɔh/ | yum /jɔm/ | ramoh /rəmɔːh/ |
| Jicho | ŋtaa /ŋtaː/ | miːn /miːn/ | mɔt /mɔt/ | ŋai /ŋai/ | ភ្នែក /pʰnɛːk/ | ngai /ŋai/ | mat /mat/ |
| Mkono | tii /tiː/ | miːk /miːk/ | tiʔ /tiʔ/ | tiː /tiː/ | ដៃ /daj/ | tai /tai/ | ati /ati/ |
| Moyo | kruɛŋ /kruɛŋ/ | sɛɛ /sɛɛ/ | kɛm /kɛm/ | rɔŋ /rɔŋ/ | ចិត្ត /tɕit/ | nuim /nuim/ | plong /ploŋ/ |
| Upendo | kɔɔh /kɔːh/ | rəŋ /rəŋ/ | kraʔ /kraʔ/ | ʔiŋ /ʔiŋ/ | ស្រឡាញ់ /sralaɲ/ | hak /hak/ | hong /hoŋ/ |
| Mti | cmuul /tʃmuːl/ | tʰɔː /tʰɔː/ | tɔn /tɔn/ | siʔ /siʔ/ | ដើមឈើ /daəm tʃʰəː/ | maiʔ /maiʔ/ | aleng /aleŋ/ |
| Nyumba | kaaŋ /kaːŋ/ | miː /miː/ | tu /tu/ | ɲɛh /ɲɛh/ | ផ្ទះ /ptʰeah/ | nyiex /ɲiɛʔ/ | dung /duŋ/ |
| Mbwa | cɔ /tʃɔ/ | kʰɔː /kʰɔː/ | cɛn /tɕɛn/ | so /so/ | ឆ្កែ /tʃʰkae/ | so /so/ | acho /atʃo/ |
| Paka | meeo /meːo/ | mɛː /mɛː/ | meo /meo/ | mioʔ /mioʔ/ | ឆ្មា /tʃʰmaː/ | meo /meo/ | miew /mieu/ |
| Kula | caa /tʃaː/ | sɛː /sɛː/ | ʔiʔ /ʔiʔ/ | cha /tʃa/ | ស៊ី /siː/ | cha /tʃa/ | cha /tʃa/ |
| Kunywa | ɲɔɔp /ɲɔːp/ | pə /pə/ | ʔaa /ʔaː/ | ʔoːk /ʔoːk/ | ផឹក /pʰək/ | ɔk /ɔk/ | ngoot /ŋoːt/ |
| Moja | muei /muei/ | tʃit /tʃit/ | mɔy /mɔi/ | mu /mu/ | មួយ /muːj/ | ti /ti/ | muoi /muoi/ |
| Mbili | baar /baːr/ | rao /ra̤ɯ/ | bɛr /bɛːr/ | ar /ʔar/ | ពីរ /piː/ | ra /raɯ/ | bar /ɓaːr/ |
| Habari | lɔh /lɔh/ | sawʔdiː /sawʔdiː/ | hahɔ /haho/ | vaː piə /vaː piə/ | សួស្តី /suːəsdəj/ | sao /sao/ | te /te/ |
| Asante | ɔrkun /ʔɔrkun/ | tʰɔk /tʰɔk/ | knɔŋ /knoŋ/ | kun cɔm /kun tʃɔm/ | អរគុណ /ʔɔːkun/ | ban prix /ban priʔ/ | kuhng /kuhŋ/ |
| Nzuri | gee /ɡeː/ | jɔː /jɔː/ | laʔ /laʔ/ | ʔɔm /ʔɔm/ | ល្អ /lʔɑː/ | dim /dim/ | huom /huom/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.