Hñöñho
Kiotomi cha Querétaro
Otomanguean
Querétaro Otomi (autonymously Hñöñho) is an Otomi language of the Otomanguean family, spoken by around 30,000 people in the Querétaro state of central Mexico. Linguistically, it is part of the Otomi macrolanguage cluster alongside Mezquital Otomi (ote) and several other Otomi varieties; ISO 639-3 distinguishes it under code "otq". Querétaro Otomi is one of the most-vibrant Otomi varieties, with strong intergenerational transmission in the Amealco de Bonfil and Tolimán municipalities. The Querétaro Otomi community has maintained their indigenous identity and language through centuries of post-Aztec and Spanish colonial pressure, with significant 20th-century revitalization through bilingual education programs run by INALI and the Querétaro state government.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kiotomi cha Querétaro
Maji
dehe
/tehe/
Moto
tsibi
/tsibi/
Jua
hyadi
/hjadi/
Mwezi
zänä
/zãnã/
Mama
mu
/mu/
Baba
da
/da/
Kula
shi
/ʃi/
Kunywa
tsi
/tsi/
Upendo
mädi
/mãdi/
Moyo
mui
/mui/
Mti
za
/za/
Nyumba
ngu
/ŋɡu/
Mbwa
yo
/jo/
Paka
mishi
/miʃi/
Mkono
'ye
/ʔje/
Jicho
hmi
/hmi/
Habari
hä
/hã/
Asante
jamädi
/hamãdi/
Moja
'na
/ʔna/
Nzuri
hño
/hɲo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Otomanguean zinazohusiana
| Maana | Kiotomi cha Querétaro | Kiotomi | Kimazahua | Kishipibo-Conibo | Kiwarao | Kimisak | Kinaga cha Tangkhul |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | dehe /tehe/ | dehe /tehe/ | ndo /ndo/ | jene /xene/ | hoidu /hojdu/ | unø /unø/ | ze /ze/ |
| Moto | tsibi /tsibi/ | tsibi /tsibi/ | sibi /sibi/ | chii /tʃiː/ | hekunu /hekunu/ | nipi /nipi/ | mei /mei/ |
| Jua | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | bari /bari/ | ya /ja/ | shi /ʃi/ | nyithui /ɲitʰui/ |
| Mwezi | zänä /zãnã/ | zänä /zãnã/ | zana /zana/ | oxe /oʃe/ | waniku /waniku/ | atru /atɾu/ | lai /lai/ |
| Mama | mu /mu/ | nänä /nãnã/ | nana /nana/ | tita /tita/ | dani /dani/ | mama /mama/ | ina /ina/ |
| Baba | da /da/ | tada /tada/ | tata /tata/ | papa /papa/ | daka /daka/ | tata /tata/ | apa /apa/ |
| Kula | shi /ʃi/ | ñuni /ɲuni/ | ñe /ɲe/ | piti /piti/ | nahoro /nahoɾo/ | mɵ /mɵ/ | ngui /ŋui/ |
| Kunywa | tsi /tsi/ | tsi /tsi/ | theni /tʰeni/ | xeati /ʃeati/ | osi /osi/ | ushi /uʃi/ | rai /rai/ |
| Upendo | mädi /mãdi/ | mädi /mãdi/ | hñu /ɲu/ | noi /noi/ | anaubu /anaubu/ | kausrap /kawsɾap/ | cha /tʃa/ |
| Moyo | mui /mui/ | mui /mui/ | mŭiñ /mwiɲ/ | joi /xoi/ | obonona /obonona/ | mun /mun/ | mokyaba /mokjaba/ |
| Mti | za /za/ | za /za/ | za /za/ | jiwi /xiwi/ | dau /daw/ | yu /ju/ | leiyik /leijik/ |
| Nyumba | ngu /ŋɡu/ | ngu /ŋɡu/ | ngumi /ŋɡumi/ | xobo /ʃobo/ | hanoko /hanoko/ | ya /ja/ | shim /ʃim/ |
| Mbwa | yo /jo/ | yo /jo/ | nyo /ɲo/ | ochiti /otʃiti/ | aurahu /auɾahu/ | kuchi /kutʃi/ | ui /ui/ |
| Paka | mishi /miʃi/ | mixi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mibu /mibu/ |
| Mkono | 'ye /ʔje/ | 'ye /ʔje/ | ye /je/ | mëken /mɯken/ | mokomoko /mokomoko/ | mar /maɾ/ | phei /pʰei/ |
| Jicho | hmi /hmi/ | da /da/ | da /da/ | bero /bero/ | mu /mu/ | kab /kab/ | mi /mi/ |
| Habari | hä /hã/ | hatsi /hatsi/ | kjamadhi /kjamaði/ | jakon raoma /xakon raoma/ | yakera /jakeɾa/ | ma'rik /maʔɾik/ | hayau /hajau/ |
| Asante | jamädi /hamãdi/ | jamädi /hamãdi/ | ndios /ndios/ | gracias /ɡrasjas/ | kase /kase/ | payn /pajn/ | ase /ase/ |
| Moja | 'na /ʔna/ | 'ra /ʔɾa/ | nahi /nahi/ | westíora /westioɾa/ | hisaka /hisaka/ | kan /kan/ | kha /kʰa/ |
| Nzuri | hño /hɲo/ | hño /hɲo/ | nzhomu /nʒomu/ | jakon /xakon/ | yakera /jakeɾa/ | kausrik /kawsɾik/ | kahei /kahei/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.