Hñöñho

Kiotomi cha Querétaro

Oto-Mangue

FamiliaOto-Mangue Wasemaji~30K (katika hatari) HatiKilatini NchiMeksiko Lugha rasmiHapana kitaifa (inatambuliwa kama lugha ya taifa ya Meksiko chini ya LGDLPI ya 2003, yenye uhalali sawa na Kihispania katika eneo lake) Uhai wa lughailiyo katika hatari ISO 639-3otq

Kiotomi cha Querétaro (kwa jina lake la asili Hñöñho) ni lugha ya Kiotomi ya familia ya Kiotomangue, inayozungumzwa na watu wapatao 30,000 katika jimbo la Querétaro lililoko katikati mwa Meksiko. Kiisimu, ni sehemu ya kundi la lugha-mama kuu ya Kiotomi pamoja na Kiotomi cha Mezquital (ote) na lahaja nyingine kadhaa za Kiotomi; ISO 639-3 huitofautisha kwa msimbo "otq". Kiotomi cha Querétaro ni mojawapo ya lahaja za Kiotomi zilizo hai zaidi, zikiwa na uhamishaji imara baina ya vizazi katika manispaa za Amealco de Bonfil na Tolimán. Jamii ya Kiotomi cha Querétaro imedumisha utambulisho na lugha yao ya kiasili kwa karne nyingi za shinikizo la kikoloni baada ya Waazteki na la Kihispania, huku kukiwa na uhuishaji mkubwa katika karne ya 20 kupitia programu za elimu ya lugha mbili zinazoendeshwa na INALI na serikali ya jimbo la Querétaro.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kiotomi cha Querétaro

Maji

dehe

/tehe/

Moto

tsibi

/tsibi/

Jua

hyadi

/hjadi/

Mwezi

zänä

/zãnã/

Nyota

tsʼe

/tsʼe/

Mama

mu

/mu/

Baba

dada

/dada/

Mimi

nugä

/nuɡæ/

Wewe

nuʼi

/nuʔi/

Jina

thuuhu

/tʰũːhũ/

Jicho

da

/da/

Mkono

'ye

/ʔje/

Moyo

mui

/mui/

Upendo

mädi

/mãdi/

Mti

za

/za/

Nyumba

ngu

/ŋɡu/

Mbwa

yo

/jo/

Paka

mishi

/miʃi/

Kula

shi

/ʃi/

Kunywa

tsi

/tsi/

Moja

'na

/ʔna/

Mbili

yoho

/joho/

Habari

/hã/

Asante

jamädi

/hamãdi/

Nzuri

hño

/hɲo/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Otomanguean zinazohusiana

Maana Kiotomi cha QuerétaroKiotomiKimazahuaKimisakKishipibo-ConiboKiwaraoKitamazight Sanifu cha Moroko
Maji dehe /tehe/ dehe /tehe/ ndeje /ndehe/ unø /unø/ jene /hene/ hoidu /hojdu/ ⴰⵎⴰⵏ /aman/
Moto tsibi /tsibi/ tsibi /tsibi/ sibi /sibi/ nipi /nipi/ chii /tʃiː/ hekunu /hekunu/ ⵜⵉⵎⵙⵙⵉ /timsːi/
Jua hyadi /hjadi/ hyadi /hjadi/ jiarú /hjaˈɾu/ shi /ʃi/ bari /bari/ ya /ja/ ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/
Mwezi zänä /zãnã/ zänä /zãnã/ zana /zana/ atru /atɾu/ oxe /oʃe/ waniku /waniku/ ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːur/
Nyota tsʼe /tsʼe/ tsʼe /tsʼe/ seje /seʔe/ kualøm /kwalʌm/ wishati /wiʃati/ kura /kura/ ⵉⵜⵔⵉ /itri/
Mama mu /mu/ nänä /nãnã/ nana /nana/ mama /mama/ tita /tita/ dani /dani/ ⵉⵎⵎⴰ /imːa/
Baba dada /dada/ tada /tada/ tata /tata/ tata /tata/ papa /papa/ daka /daka/ ⴱⴰⴱⴰ /baba/
Mimi nugä /nuɡæ/ nugä /nuɡæ/ nuts'ko /nutsʔko/ na /na/ ea /ea/ ine /ine/ ⵏⴽⴽ /nəkː/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.