Wam
Kimisak
Barbacoa
Kimisak (kwa jina la kujiita Wam, pia hujulikana kama Guambiano) ni lugha ya Kibarbacoa ya kusini-magharibi mwa Kolombia, izungumzwayo na takriban watu 25,000 wa kiasili wa Misak katika Idara ya Cauca, hasa katika Resguardo Misak de Guambía huko Silvia, Cauca. Kiisimu, Kimisak ni sehemu ya familia ya Kibarbacoa pamoja na Awa Pit (kwi) ya Kolombia/Ekuado, Cha'palaa (cbi) ya Ekuado, na Tsafiki (cof) ya Ekuado. Wamisak wanajulikana kwa uhuru wao mkubwa wa kitamaduni na desturi zao mahususi za kitamaduni, ikiwa ni pamoja na desturi yao ya kuvaa kofia na harakati zao za kisiasa — jamii ya Misak imekuwa mojawapo ya sauti maarufu zaidi za kiasili katika siasa za kitaifa za Kolombia tangu miaka ya 1970, huku viongozi kama Lorenzo Muelas wakihudumu katika Bunge la Katiba la 1991 lililotambua haki za watu wa kiasili katika Katiba mpya ya Kolombia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimisak
Maji
unø
/unø/
Moto
nipi
/nipi/
Jua
shi
/ʃi/
Mwezi
atru
/atɾu/
Nyota
kualøm
/kwalʌm/
Mama
mama
/mama/
Baba
tata
/tata/
Mimi
na
/na/
Wewe
ñui
/ɲui/
Jina
wetø
/wetʌ/
Jicho
kab
/kab/
Mkono
mar
/maɾ/
Moyo
mun
/mun/
Upendo
kausrap
/kawsɾap/
Mti
yu
/ju/
Nyumba
ya
/ja/
Mbwa
kuchi
/kutʃi/
Paka
mishi
/miʃi/
Kula
mɵ
/mɵ/
Kunywa
ushi
/uʃi/
Moja
kan
/kan/
Mbili
pa
/pa/
Habari
ma'rik
/maʔɾik/
Asante
payn
/pajn/
Nzuri
kausrik
/kawsɾik/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Barbacoan zinazohusiana
| Maana | Kimisak | Kiaymara | Kijaqaru | Kikecha cha Cuzco | Kikecha cha Ayacucho | Kikechua cha Klassiki | Páez |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | unø /unø/ | uma /uma/ | uma /uma/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | ɨkh /ɨkʰ/ |
| Moto | nipi /nipi/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | ipx /ipʰ/ |
| Jua | shi /ʃi/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | sek /seɡ/ |
| Mwezi | atru /atɾu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | a' /aʔ/ |
| Nyota | kualøm /kwalʌm/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | iic /iːʔ/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Baba | tata /tata/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ |
| Mimi | na /na/ | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | adx /aⁿdʒ/ |
| Wewe | ñui /ɲui/ | juma /huma/ | juma /huma/ | qan /qan/ | qam /qam/ | qam /qam/ | idx /iⁿdʒ/ |
| Jina | wetø /wetʌ/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | eç /eʔ/ |
| Jicho | kab /kab/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | yafx /jafʰ/ |
| Mkono | mar /maɾ/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ku'çx /kuʔçʰ/ |
| Moyo | mun /mun/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | weçx /weçʰ/ |
| Upendo | kausrap /kawsɾap/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | wala /wala/ |
| Mti | yu /ju/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | kli /kli/ |
| Nyumba | ya /ja/ | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | yat /jat/ |
| Mbwa | kuchi /kutʃi/ | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | ul /ul/ |
| Paka | mishi /miʃi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | nasame' /nasameʔ/ |
| Kula | mɵ /mɵ/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | ku' /kuʔ/ |
| Kunywa | ushi /uʃi/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ɨçx /ɨçʰ/ |
| Moja | kan /kan/ | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | teʼ /teʔ/ |
| Mbili | pa /pa/ | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | eena /eːna/ |
| Habari | ma'rik /maʔɾik/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | mañi /maɲi/ |
| Asante | payn /pajn/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | pay /paj/ |
| Nzuri | kausrik /kawsɾik/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | eçxa /eçʰa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.