Jñatjo
Kimazahua
Oto-Mangue
Kimazahua (jina la asili Jñatjo, "watu wanaozungumza") ni lugha ya kundi la Otomangue katika tawi dogo la Otomi-Mazahua, inayozungumzwa na watu wapatao 150,000 katika eneo la kati la Mexico, hasa upande wa magharibi wa jimbo la Estado de México kandokando ya milima ya Sierra Mazahua na miji ya Jocotitlán, San Felipe del Progreso na Atlacomulco. Wamazahua ndilo kundi kubwa zaidi la wenyeji asilia katika Estado de México (wakiwatangulia Waotomi/Hñähñu ambao wana uhusiano wa karibu nao), na lugha yao ni miongoni mwa lugha kuu za Otomangue za eneo la kati la Mexico. Kiisimu, Kimazahua kina uhusiano wa karibu na lahaja za Kiotomi (ote, ots, otq), zikishiriki sifa kama vile tofauti za toni, mifumo tata ya konsonanti, na mofolojia ya vitenzi. Wamazahua wameendelea kudumisha utambulisho wao wa kiasili kwa karne nyingi za utawala wa Waazteki na Wahispania, huku kukiwa na uhuishaji mkubwa wa lugha katika karne ya 20 kupitia programu za elimu ya lugha mbili.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimazahua
Maji
ndeje
/ndehe/
Moto
sibi
/sibi/
Jua
jiarú
/hjaˈɾu/
Mwezi
zana
/zana/
Nyota
seje
/seʔe/
Mama
nana
/nana/
Baba
tata
/tata/
Mimi
nuts'ko
/nutsʔko/
Wewe
nutsk'e
/nutskʔe/
Jina
chju'u
/tʃũʔũ/
Jicho
da
/da/
Mkono
ye
/je/
Moyo
mŭiñ
/mwiɲ/
Upendo
hñu
/ɲ̥u/
Mti
za
/za/
Nyumba
ngumi
/ŋɡumi/
Mbwa
nyo
/ɲo/
Paka
mishi
/miʃi/
Kula
ñe
/ɲe/
Kunywa
theni
/tʰeni/
Moja
nahi
/nahi/
Mbili
yeje
/jeʔe/
Habari
kjamadhi
/kjamaði/
Asante
ndios
/ndios/
Nzuri
nzhomu
/nʒomu/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Otomanguean zinazohusiana
| Maana | Kimazahua | Kiotomi | Kiotomi cha Querétaro | Kizapoteki cha Tlacolula | Kimisak | Kibikol cha Kati | Kiwaray |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ndeje /ndehe/ | dehe /tehe/ | dehe /tehe/ | nisi /nisi/ | unø /unø/ | tubig /tubiɡ/ | tubig /tubiɡ/ |
| Moto | sibi /sibi/ | tsibi /tsibi/ | tsibi /tsibi/ | gui /ɡi/ | nipi /nipi/ | kalayo /kalajo/ | kalayo /kalajɔ/ |
| Jua | jiarú /hjaˈɾu/ | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | gubi /ɡubi/ | shi /ʃi/ | saldang /salˈdaŋ/ | adlaw /ʔadlaw/ |
| Mwezi | zana /zana/ | zänä /zãnã/ | zänä /zãnã/ | beuu /beːu/ | atru /atɾu/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ |
| Nyota | seje /seʔe/ | tsʼe /tsʼe/ | tsʼe /tsʼe/ | béeld /beˀld/ | kualøm /kwalʌm/ | bitoon /bituʔon/ | bitoon /bituʔon/ |
| Mama | nana /nana/ | nänä /nãnã/ | mu /mu/ | xnan /ʃnan/ | mama /mama/ | nanay /nanaj/ | nanay /nanaj/ |
| Baba | tata /tata/ | tada /tada/ | dada /dada/ | xtad /ʃtad/ | tata /tata/ | tatay /tataj/ | tatay /tataj/ |
| Mimi | nuts'ko /nutsʔko/ | nugä /nuɡæ/ | nugä /nuɡæ/ | naʼ /naʔ/ | na /na/ | ako /ʔako/ | ako /ʔako/ |
| Wewe | nutsk'e /nutskʔe/ | nuʼi /nuʔi/ | nuʼi /nuʔi/ | liʼ /liʔ/ | ñui /ɲui/ | ika /ʔika/ | ikaw /ʔikaw/ |
| Jina | chju'u /tʃũʔũ/ | thuhu /tʰũhũ/ | thuuhu /tʰũːhũ/ | laʼ /laʔ/ | wetø /wetʌ/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ |
| Jicho | da /da/ | da /da/ | da /da/ | slu /slu/ | kab /kab/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | ye /je/ | 'ye /ʔje/ | 'ye /ʔje/ | na' /naʔ/ | mar /maɾ/ | kamot /kamot/ | kamot /kamɔt/ |
| Moyo | mŭiñ /mwiɲ/ | mui /mui/ | mui /mui/ | ladxdoo /ladʒdoː/ | mun /mun/ | puso /puso/ | kasingkasing /kasiŋkasiŋ/ |
| Upendo | hñu /ɲ̥u/ | mädi /mãdi/ | mädi /mãdi/ | nadxiiebia /nadʒiːebia/ | kausrap /kawsɾap/ | pagkamoot /paɡkamoʔot/ | gugma /ɡuɡma/ |
| Mti | za /za/ | za /za/ | za /za/ | yag /jaɡ/ | yu /ju/ | kahoy /kahoj/ | kahoy /kahɔj/ |
| Nyumba | ngumi /ŋɡumi/ | ngu /ŋɡu/ | ngu /ŋɡu/ | yu /ju/ | ya /ja/ | harong /haɾoŋ/ | balay /balaj/ |
| Mbwa | nyo /ɲo/ | yo /jo/ | yo /jo/ | bicu' /bikuʔ/ | kuchi /kutʃi/ | ayam /ajam/ | ayam /ˈʔajam/ |
| Paka | mishi /miʃi/ | mixi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishu /miʃu/ | mishi /miʃi/ | ikos /ikos/ | misay /misaj/ |
| Kula | ñe /ɲe/ | ñuni /ɲuni/ | shi /ʃi/ | rau /ɾau/ | mɵ /mɵ/ | kakanon /kakanon/ | kaon /kaʔon/ |
| Kunywa | theni /tʰeni/ | tsi /tsi/ | tsi /tsi/ | re /ɾe/ | ushi /uʃi/ | inumon /inumon/ | inom /ʔinɔm/ |
| Moja | nahi /nahi/ | 'ra /ʔɾa/ | 'na /ʔna/ | tubyabi /tubjabi/ | kan /kan/ | saro /saɾo/ | usa /ʔusa/ |
| Mbili | yeje /jeʔe/ | yoho /joho/ | yoho /joho/ | tyop /tjop/ | pa /pa/ | duwa /duwa/ | duha /duha/ |
| Habari | kjamadhi /kjamaði/ | hatsi /hatsi/ | hä /hã/ | padiux /padiuʃ/ | ma'rik /maʔɾik/ | kumusta /kumusta/ | kumusta /kumusta/ |
| Asante | ndios /ndios/ | jamädi /hamãdi/ | jamädi /hamãdi/ | xclen lo' /ʃklen loʔ/ | payn /pajn/ | dios mabalos /dios mabalos/ | salamat /salamat/ |
| Nzuri | nzhomu /nʒomu/ | hño /hɲo/ | hño /hɲo/ | nazac /nazak/ | kausrik /kawsɾik/ | marhay /maɾhaj/ | maupay /maʔupaj/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.