Монгол
Kimongolia
Kimongolia
Kimongolia (Монгол хэл; msimbo wa makrolugha wa ISO 639-3: mon) ni lugha ya Kimongolia inayozungumzwa hasa Mongolia na Mongolia ya Ndani nchini China, pamoja na jamii za kwingineko. Khalkha ndiyo msingi wa kiwango cha kitaifa nchini Mongolia, ilhali usemi wa Mongolia ya Ndani una aina kuu kama Chakhar na Khorchin; aina hizo hazipaswi kuchukuliwa zote kuwa sawa. Kimongolia ni lugha ambatani, kwa kawaida kina mpangilio kiima–yambwa–kitenzi, hutumia vihusishi vya baada ya nomino na viambishi vya hali, na huonyesha uwiano wa vokali. Hati ya Kisiriliki imetawala matumizi ya kila siku Mongolia tangu miaka ya 1940, huku hati ya jadi ya Kimongolia ya wima ikiendelea kuwa muhimu Mongolia ya Ndani na kuhifadhi tahajia nyingi za kihistoria. Chini ya sheria ya lugha ya Mongolia, ofisi za umma za kitaifa na za mitaa zilianza matumizi ya hatua kwa hatua ya hati zote mbili Januari 1, 2025; sera hii huongezea Kisiriliki badala ya kukibadilisha tu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimongolia
Maji
ус
/us/
Moto
гал
/ɡal/
Jua
нар
/nar/
Mwezi
сар
/sar/
Nyota
од
/ɔt/
Mama
ээж
/eːdʒ/
Baba
аав
/aːw/
Mimi
би
/bi/
Wewe
чи
/tʃʰi/
Jina
нэр
/ner/
Jicho
нүд
/nyd/
Mkono
гар
/ɡar/
Moyo
зүрх
/dzyrx/
Upendo
хайр
/xajr/
Mti
мод
/mod/
Nyumba
гэр
/ɡer/
Mbwa
нохой
/nɔxɔj/
Paka
муур
/muːr/
Kula
идэх
/idex/
Kunywa
уух
/uːx/
Moja
нэг
/neɡ/
Mbili
хоёр
/xɔˈjɔr/
Habari
сайн уу
/sajn uː/
Asante
баярлалаа
/bajarlalaː/
Nzuri
сайн
/sajn/
Kekeo
хөхөө
/xɵˈxɵː/
Woof
хав хав
/xaw xaw/
Kompyuta
компьютер
/ˈkʰɔmpʰjʊtʰʲɵr̥/
Sushi
суши
/suʃi/
Alama ya @
эт
/et/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Mongolic zinazohusiana
| Maana | Kimongolia | Kiyugur cha Mashariki | Kikalmyk | Kimongolia cha Kale | Kiburyat | Kimongolia (Mongolia ya Ndani) | Kimongoli cha kati |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ус /us/ | ус /us/ | усн /usn/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | уһан /uhan/ | ᠤᠰᠤ /usu/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ |
| Moto | гал /ɡal/ | гал /ɡal/ | гал /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ | гал /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /ɡɑl/ | ᠭᠠᠯ /ɣal/ |
| Jua | нар /nar/ | нар /nar/ | нарн /narn/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | наран /naran/ | ᠨᠠᠷᠠ /nɑrɑ/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ |
| Mwezi | сар /sar/ | сар /sar/ | сар /sar/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | һара /hara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sɑrɑ/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ |
| Nyota | од /ɔt/ | ходэн /χoden/ | одн /odn/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ | одон /oˈdõ/ | ᠣᠳᠤᠨ /ɔtŋ̍/ | ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ |
| Mama | ээж /eːdʒ/ | ээж /eːʒ/ | ээҗ /eːdʒ/ | ᠡᠬᠡ /eke/ | эхэ /exe/ | ᠡᠬᠡ /eχe/ | ᠡᠭᠡ /eke/ |
| Baba | аав /aːw/ | аава /ɑːva/ | аав /aːv/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | эсэгэ /eseɡe/ | ᠠᠪᠤ /ɑβu/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ |
| Mimi | би /bi/ | би /bi/ | би /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | би /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | ᠪᠢ /bi/ |
| Wewe | чи /tʃʰi/ | чи /tʃi/ | чи /tʃi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | ши /ʃi/ | ᠴᠢ /tʃʰi/ | ᠴᠢ /tʃi/ |
| Jina | нэр /ner/ | нэрэ /nere/ | нерн /nern/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | нэрэ /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nər/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ |
| Jicho | нүд /nyd/ | нүдэ /nʏde/ | нүдн /nyˈdn̩/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ | нюдэн /nʲuden/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidʉ/ | ᠨᠢᠳᠦᠨ /nidyn/ |
| Mkono | гар /ɡar/ | гар /ɡar/ | һар /ɣar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ | гар /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /ɡɑr/ | ᠭᠠᠷ /ɣar/ |
| Moyo | зүрх /dzyrx/ | зүрх /zʏrχ/ | зүркн /zyrˈkən/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ | зүрхэн /zyrxen/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirʉχe/ | ᠵᠢᠷᠦᠭᠡ /dʒiryke/ |
| Upendo | хайр /xajr/ | хайрлаха /χajrlaχa/ | дурлх /durlx/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /xajira/ | дуран /duran/ | ᠬᠠᠢᠷᠠ /χɑir/ | ᠳᠤᠷᠠ /dura/ |
| Mti | мод /mod/ | мод /mod/ | модн /moˈdn̩/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ | модон /modon/ | ᠮᠣᠳᠤ /mɔdu/ | ᠮᠣᠳᠤᠨ /modun/ |
| Nyumba | гэр /ɡer/ | гэр /ɡer/ | гер /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | гэр /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ |
| Mbwa | нохой /nɔxɔj/ | нохай /noχaj/ | ноха /noxa/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noxai/ | нохой /noxoj/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /nɔχɑi/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ |
| Paka | муур /muːr/ | мэшэ /meʃe/ | миис /miːs/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | миисгэй /miːsɡej/ | ᠮᠤᠤᠷ /muːr/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ |
| Kula | идэх /idex/ | идэхэ /ɪdeχe/ | иде /ide/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ | эдеэлхэ /edeːlxe/ | ᠢᠳᠡᠬᠦ /ideχʉ/ | ᠢᠳᠡ /ide/ |
| Kunywa | уух /uːx/ | ухаха /uχaχa/ | уу /uː/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ | ууха /uːxa/ | ᠤᠤᠬᠤ /uːχu/ | ᠤᠭᠤ /uɣu/ |
| Moja | нэг /neɡ/ | нэг /neɡ/ | негн /neɡn/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | нэгэн /neɡen/ | ᠨᠢᠭᠡ /niɡe/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ |
| Mbili | хоёр /xɔˈjɔr/ | гоор /ɣoːr/ | хойр /xojr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | хоёр /xɔˈjɔr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /xɔˈjɔr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ |
| Habari | сайн уу /sajn uː/ | сайнар уу /sajnar uː/ | менд /mend/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ | сайн байна /sajn bajna/ | ᠰᠠᠢᠨ ᠪᠠᠢᠨᠠ /sɑin bɑinɑ/ | ᠠᠮᠤᠷ /amur/ |
| Asante | баярлалаа /bajarlalaː/ | баярлалаа /bajarlalaː/ | ханҗанав /xandʒanav/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ | баярлаа /bajarlaː/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bɑjɑrlɑlɑ/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠪᠠ /bajarlaba/ |
| Nzuri | сайн /sajn/ | сайн /sajn/ | сән /sæn/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ | һайн /hajn/ | ᠰᠠᠢᠨ /sɑin/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sain/ |
| Kekeo | хөхөө /xɵˈxɵː/ | — | көкә /køˈkæ/ | ᠬᠦᠬᠦᠭᠡ /kɵkɵˈɡe/ | хүхы /xyˈxɘ/ | ᠬᠦᠬᠦᠭᠡ /kɵkɵˈɡe/ | ᠬᠦᠬᠦᠭᠡ /kɵkɵˈɡe/ |
| Woof | хав хав /xaw xaw/ | — | — | — | — | — | — |
| Kompyuta | компьютер /ˈkʰɔmpʰjʊtʰʲɵr̥/ | — | компьютер /kɔmˈpjuter/ | — | компьютер /kɔmˈpjuter/ | — | — |
| Sushi | суши /suʃi/ | — | — | — | — | — | — |
| Alama ya @ | эт /et/ | — | — | — | — | — | — |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha zenye uhusiano wa karibu
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.