Mongghul
Lugha ya Monguor
Kimongolia
Kimongghul, au Kimonguor cha Huzhu (ISO 639-3: mjg), ni lugha ya Kimongolia inayozungumzwa na takriban watu 50,000, hasa katika Kaunti Inayojitawala ya Watu wa Tu ya Huzhu, Qinghai, na katika jamii ndogo zaidi katika Gansu jirani, China. Inahusishwa na kabila la Tu linalotambuliwa rasmi nchini China, lakini inapaswa kutofautishwa na Kimangghuer cha Minhe, ambacho wanaisimu wengi hukichukulia kuwa lugha tofauti isiyoelewana nacho. Kimongghul ni lugha ambishi na kwa jumla ina mpangilio wa SOV; mawasiliano ya muda mrefu na Kitibeti cha Amdo na Kimandarini cha Kaskazini-Magharibi yamebadili sana msamiati na sarufi yake. Alfabeti isiyo rasmi ya Kilatini inayotegemea Pinyin ya Kichina iliundwa katika miaka ya 1980, lakini Kichina bado hutawala katika elimu na kusoma na kuandika. Idadi ya wasemaji na urithishaji vinapungua, na lugha hii iko hatarini.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Lugha ya Monguor
Maji
us
/ʊs/
Moto
gal
/ɡɑl/
Jua
naran
/ˈnɑrɑn/
Mwezi
sar
/sɑr/
Nyota
hudun
/xudun/
Mama
eej
/ˈeːʒ/
Baba
aav
/ˈaːv/
Mimi
bu
/pu/
Wewe
chi
/tɕi/
Jina
nere
/nerə/
Jicho
nüd
/ˈnʏd/
Mkono
gar
/ɡɑr/
Moyo
zürkh
/ˈzʏrkx/
Upendo
khairakh
/xaɪˈrɑx/
Mti
mod
/mɔd/
Nyumba
ger
/ɡer/
Mbwa
noxoi
/ˈnɔxɔɪ/
Paka
mulagsai
/mulɑɡˈsaɪ/
Kula
ide
/ˈide/
Kunywa
uu
/uː/
Moja
nige
/ˈniɡe/
Mbili
ghoor
/ɣoːr/
Habari
sain bain uu
/saɪn baɪn uː/
Asante
bayarlaa
/bɑjɑrˈlaː/
Nzuri
sain
/ˈsaɪn/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Mongolic zinazohusiana
| Maana | Lugha ya Monguor | Kimongolia | Kiyugur cha Mashariki | Kimongolia (Mongolia ya Ndani) | Kikalmyk | Mongghul | Kimongolia cha Kale |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | us /ʊs/ | ус /us/ | ус /us/ | ᠤᠰᠤ /usu/ | усн /usn/ | usu /usu/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ |
| Moto | gal /ɡɑl/ | гал /ɡal/ | гал /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /ɡɑl/ | гал /ɡal/ | ghal /ʁal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ |
| Jua | naran /ˈnɑrɑn/ | нар /nar/ | нар /nar/ | ᠨᠠᠷᠠ /nɑrɑ/ | нарн /narn/ | nara /nara/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ |
| Mwezi | sar /sɑr/ | сар /sar/ | сар /sar/ | ᠰᠠᠷᠠ /sɑrɑ/ | сар /sar/ | sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ |
| Nyota | hudun /xudun/ | од /ɔt/ | ходэн /χoden/ | ᠣᠳᠤᠨ /ɔtŋ̍/ | одн /odn/ | hodi /xoˈdi/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ |
| Mama | eej /ˈeːʒ/ | ээж /eːdʒ/ | ээж /eːʒ/ | ᠡᠬᠡ /eχe/ | ээҗ /eːdʒ/ | ana /ana/ | ᠡᠬᠡ /eke/ |
| Baba | aav /ˈaːv/ | аав /aːw/ | аава /ɑːva/ | ᠠᠪᠤ /ɑβu/ | аав /aːv/ | ada /ada/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ |
| Mimi | bu /pu/ | би /bi/ | би /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | би /bi/ | bu /bu/ | ᠪᠢ /bi/ |
| Wewe | chi /tɕi/ | чи /tʃʰi/ | чи /tʃi/ | ᠴᠢ /tʃʰi/ | чи /tʃi/ | chi /tɕi/ | ᠴᠢ /tʃi/ |
| Jina | nere /nerə/ | нэр /ner/ | нэрэ /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nər/ | нерн /nern/ | nere /nərə/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ |
| Jicho | nüd /ˈnʏd/ | нүд /nyd/ | нүдэ /nʏde/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidʉ/ | нүдн /nyˈdn̩/ | nidu /nidu/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ |
| Mkono | gar /ɡɑr/ | гар /ɡar/ | гар /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /ɡɑr/ | һар /ɣar/ | ghar /ʁar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ |
| Moyo | zürkh /ˈzʏrkx/ | зүрх /dzyrx/ | зүрх /zʏrχ/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirʉχe/ | зүркн /zyrˈkən/ | jürige /dʒyriɡe/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ |
| Upendo | khairakh /xaɪˈrɑx/ | хайр /xajr/ | хайрлаха /χajrlaχa/ | ᠬᠠᠢᠷᠠ /χɑir/ | дурлх /durlx/ | durala- /durala/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /xajira/ |
| Mti | mod /mɔd/ | мод /mod/ | мод /mod/ | ᠮᠣᠳᠤ /mɔdu/ | модн /moˈdn̩/ | modu /modu/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ |
| Nyumba | ger /ɡer/ | гэр /ɡer/ | гэр /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | гер /ɡer/ | ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ |
| Mbwa | noxoi /ˈnɔxɔɪ/ | нохой /nɔxɔj/ | нохай /noχaj/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /nɔχɑi/ | ноха /noxa/ | noghui /noʁui/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noxai/ |
| Paka | mulagsai /mulɑɡˈsaɪ/ | муур /muːr/ | мэшэ /meʃe/ | ᠮᠤᠤᠷ /muːr/ | миис /miːs/ | mau /mau/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ |
| Kula | ide /ˈide/ | идэх /idex/ | идэхэ /ɪdeχe/ | ᠢᠳᠡᠬᠦ /ideχʉ/ | иде /ide/ | idi- /idi/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ |
| Kunywa | uu /uː/ | уух /uːx/ | ухаха /uχaχa/ | ᠤᠤᠬᠤ /uːχu/ | уу /uː/ | uu- /uː/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ |
| Moja | nige /ˈniɡe/ | нэг /neɡ/ | нэг /neɡ/ | ᠨᠢᠭᠡ /niɡe/ | негн /neɡn/ | nige /niɡe/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ |
| Mbili | ghoor /ɣoːr/ | хоёр /xɔˈjɔr/ | гоор /ɣoːr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /xɔˈjɔr/ | хойр /xojr/ | ghoor /ʁoːr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ |
| Habari | sain bain uu /saɪn baɪn uː/ | сайн уу /sajn uː/ | сайнар уу /sajnar uː/ | ᠰᠠᠢᠨ ᠪᠠᠢᠨᠠ /sɑin bɑinɑ/ | менд /mend/ | amur sain /amur sain/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ |
| Asante | bayarlaa /bɑjɑrˈlaː/ | баярлалаа /bajarlalaː/ | баярлалаа /bajarlalaː/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bɑjɑrlɑlɑ/ | ханҗанав /xandʒanav/ | bayarla- /bajarla/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ |
| Nzuri | sain /ˈsaɪn/ | сайн /sajn/ | сайн /sajn/ | ᠰᠠᠢᠨ /sɑin/ | сән /sæn/ | sain /sain/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.