кърыцӀаз кьеланджи
Kikryz
Kikaukasi cha Kaskazini-Mashariki (Lezgic, Kishahdagh)
Kikryts (Kryz) ni lugha ya Kikaukasi cha Kaskazini-Mashariki ya tawi la Kilezgi (kikundi kidogo cha Shahdagh, dada wa Kibudukh), inayozungumzwa na takriban watu 9,000 katika vijiji vitano vya Rayon ya Quba kaskazini-mashariki mwa Azabajani (Khryz, Jek, Haput, Yergüj, Alik), pamoja na jamii za ughaibuni zilizohamishwa kwenye tambarare za chini za Bahari ya Caspian. Kwa kimaumbile ni ya kuvutia kwa mfumo wake wa madaraja tisa ya nomino (jinsia) — miongoni mwa makubwa zaidi katika lugha yoyote ya Kilezgi na kuakisi hali ya kale ya Proto-Lezgi — pamoja na mpangilio wa ergative-absolutive, seti tajiri ya hali za mahali (locative), na upatanifu wa daraja unaochochewa kwenye kitenzi. «Grammaire kryz» ya Authier (2009), iliyojengwa juu ya lahaja ya Alik, ingali ndio marejeo ya kawaida. Lugha hii haina hati rasmi ya jamii na haiandikwi katika matumizi ya kila siku; elimu hutolewa kwa Kiazabajani, na uhamishaji baina ya vizazi unadhoofika, huku Ethnologue ikiipa kiwango 6b (Inayotishiwa).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikryz
Maji
xed
/xed/
Moto
ts'a
/tsʼa/
Jua
vïrïğ
/vɨrɨʁ/
Mwezi
vats
/vats/
Nyota
xed
/xed/
Mama
dada
/dada/
Baba
buba
/buba/
Mimi
zin
/zin/
Wewe
vun
/vun/
Jina
tʼʷar
/tʼʷar/
Jicho
ul
/ul/
Mkono
kul
/kul/
Moyo
rikʼ
/rikʼ/
Upendo
mukan
/muˈkan/
Mti
xer
/xer/
Nyumba
xal
/xal/
Mbwa
xveqʼ
/χveqʼ/
Paka
—
/—/
Kula
ulkura
/ulˈkura/
Kunywa
hatsra
/hatsˈra/
Moja
sa
/sa/
Mbili
qʼʷad
/qʼʷad/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
yiğin
/jiˈʁin/
Kekeo
гугу
/ɡuɡu/
Vyanzo
- Authier, Gilles (2009) Grammaire kryz (langue caucasique d'Azerbaïdjan, dialecte d'Alik). Peeters (Leuven), Société de Linguistique de Paris LXXXVI
- Saadiyev, Sh. M. (1972) "Kryzskij jazyk", in Jazyki narodov SSSR, vol. 4: Iberijsko-kavkazskie jazyki. Nauka, pp. 627-642
- Glottolog: Kryts
- Ethnologue: kry
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Northeast Caucasian (Lezgic, Shahdagh) zinazohusiana
| Maana | Kikryz | Kibudukh | Kialbania cha Kaukasia | Kilezgi | Kiaghul | Kirutul | Kitabasaran |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | xed /xed/ | хьед /ħed/ | xe /xe/ | яд /jad/ | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | штар /ʃtar/ |
| Moto | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | ow /oʊ/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ |
| Jua | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ | beɣ /beɣ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Mwezi | vats /vats/ | ваз /vaz/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼatsʼkʼatsʼ/ | варз /varz/ | ваз /vaz/ | ваз /waz/ | варз /varz/ |
| Nyota | xed /xed/ | хед /χed/ | — /—/ | гъед /ʁed/ | гъед /ʁed/ | хед /χed/ | хяд /xæd/ |
| Mama | dada /dada/ | баб /bab/ | nana /nana/ | диде /dide/ | баб /bab/ | нин /nin/ | баб /bab/ |
| Baba | buba /buba/ | дада /dada/ | baba /baba/ | буба /buba/ | ада /ada/ | дид /did/ | дад /dad/ |
| Mimi | zin /zin/ | зы /zɨ/ | zu /zu/ | зун /zun/ | зун /zun/ | зы /zɨ/ | узу /uzu/ |
| Wewe | vun /vun/ | вы /wɨ/ | un /un/ | вун /wun/ | вун /wun/ | вы /wɨ/ | уву /uvu/ |
| Jina | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | cʼi /tsʼi/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | дур /dur/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Jicho | ul /ul/ | ул /ul/ | pʼul /pʼul/ | вил /vil/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ |
| Mkono | kul /kul/ | кул /kul/ | kʼul /kʼul/ | гъил /ʁil/ | хил /xil/ | хыл /χɨl/ | хил /xil/ |
| Moyo | rikʼ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | ükʼ /ykʼ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ |
| Upendo | mukan /muˈkan/ | — /—/ | besown /besun/ | кӏан хьун /kʼan χun/ | кӏанди /kʼandi/ | — /—/ | ккунивал /kːunival/ |
| Mti | xer /xer/ | тар /tar/ | xod /xod/ | тар /tar/ | тар /tar/ | хыл /χɨl/ | гар /ɡar/ |
| Nyumba | xal /xal/ | кӏул /kʼul/ | ḳoǰ /kʼodʒ/ | кӏвал /kʼval/ | кьали /qʼali/ | хал /χal/ | хал /xal/ |
| Mbwa | xveqʼ /χveqʼ/ | хвар /χʷar/ | xa /xa/ | кицӏ /kitsʼ/ | хвай /xwaj/ | хыних /χɨniχ/ | хю /xy/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | кац /kats/ | кац /kats/ | гету /ɡetu/ | кет /ket/ |
| Kula | ulkura /ulˈkura/ | ухьун /uħun/ | ows- /us/ | тӏуьн /tʼyn/ | ифи /ifi/ | ухьун /uħun/ | ипӏуб /ipʼub/ |
| Kunywa | hatsra /hatsˈra/ | эджи /edʒi/ | owɣ- /uɣ/ | хъун /qun/ | ахъан /aqʼan/ | эджин /edʒin/ | ужуб /uʒub/ |
| Moja | sa /sa/ | са /sa/ | sa /sa/ | сад /sad/ | са /sa/ | са /sa/ | саб /sab/ |
| Mbili | qʼʷad /qʼʷad/ | къуьд /qʼʷyd/ | pʼa /pʼa/ | кьвед /qʷʼed/ | кьуд /qʼud/ | кьуьд /qʼyd/ | кьюб /qʼyb/ |
| Habari | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Nzuri | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | kʼačʼal /kʼatʃʼal/ | хъсан /qsan/ | хъвай /qwaj/ | йишды /jiʃdɨ/ | ужу /uʒu/ |
| Kekeo | гугу /ɡuɡu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | — | кукупӀ /kːukːupʼ/ | кекку /kːekːu/ | гиггу /ɡiɡːu/ | кукум /kːukːum/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.