Arbërisht
Arbëresh
indoeuropeo
L'arbëresh (italo-albanese, in autonimo Arbërisht) è una variante della lingua albanese del ramo tosco, parlata da circa 80.000 persone in una cinquantina di paesi dell'Italia meridionale, principalmente nella provincia di Cosenza (Calabria), ma anche in Sicilia, Basilicata, Molise, Puglia, Abruzzo e Campania. Le comunità arbëreshe discendono dai profughi albanesi del XV secolo che fuggirono dalla conquista ottomana delle regioni di lingua albanese dopo la morte dell'eroe nazionale albanese Skanderbeg nel 1468. Per oltre 500 anni hanno mantenuto la loro lingua tosco-albanese preottomana, la religione cattolica di rito bizantino italo-greco e una distinta identità culturale. Dal punto di vista linguistico, l'arbëresh conserva tratti dell'antico tosco perduti nell'albanese standard, fornendo importanti testimonianze storico-comparative sullo sviluppo della lingua albanese. Gli arbëreshë hanno prodotto grandi figure letterarie albanesi, tra cui Jeronim de Rada (1814-1903), il fondatore della letteratura albanese moderna.
Dove si parla
31 parole essenziali in Arbëresh
Acqua
ujë
/ujə/
Fuoco
zjarr
/zjar/
Sole
diell
/diɛɫ/
Luna
hëna
/həna/
Stella
yll
/yɫ/
Madre
mëma
/məma/
Padre
tata
/tata/
Io
u
/u/
Tu
ti
/ti/
Nome
emër
/ˈemər/
Occhio
sy
/sy/
Mano
dora
/dɔɾa/
Cuore
zemër
/zɛməɾ/
Amore
dashuri
/daʃuɾi/
Albero
lis
/lis/
Casa
shpi
/ʃpi/
Cane
qeni
/cɛni/
Gatto
macja
/matsja/
Mangiare
ha
/ha/
Bere
pi
/pi/
Uno
një
/ɲə/
Due
dy
/dy/
Ciao
kalemera
/kalɛmɛɾa/
Grazie
faleminderit
/falɛmindɛɾit/
Buono
mirë
/miɾə/
Cuculo
qyqe
/ˈcyce/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Indo-European correlate
| Significato | Arbëresh | Albanese | Albanese ghego | Bulgaro | Macedone | Nagamese | Casciubo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | ujë /ujə/ | ujë /ujə/ | ujë /uj/ | вода /vɔda/ | вода /ˈvɔda/ | pani /pani/ | woda /ˈvɔda/ |
| Fuoco | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | огън /ɔɡɤn/ | оган /ˈɔɡan/ | jui /dʒui/ | òdżin /ˈwɛdʒin/ |
| Sole | diell /diɛɫ/ | diell /diɛɫ/ | diell /diɫ/ | слънце /slɤntsɛ/ | сонце /ˈsɔntsɛ/ | suruj /suɾudʒ/ | słuńce /ˈswuɲtsɛ/ |
| Luna | hëna /həna/ | hënë /hənə/ | hânë /hɑ̃ːn/ | луна /luna/ | месечина /mɛˈsɛtʃina/ | chand /tʃaːnd/ | ksãżëc /ˈksɔ̃ʐɨts/ |
| Stella | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | звезда /zvɛzˈda/ | ѕвезда /ˈdzvɛzda/ | tara /taɾa/ | gwiôzda /ˈɡvjɔzda/ |
| Madre | mëma /məma/ | nënë /nənə/ | nânë /nɑ̃ːn/ | майка /majka/ | мајка /ˈmajka/ | ma /ma/ | mëma /ˈmɜma/ |
| Padre | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baˈba/ | баща /bɐʃˈta/ | татко /ˈtatkɔ/ | baba /baba/ | tatk /tatk/ |
| Io | u /u/ | unë /ˈunə/ | unë /un/ | аз /as/ | јас /jas/ | moi /moi/ | jô /jɔ/ |
| Tu | ti /ti/ | ti /ti/ | ti /ti/ | ти /ti/ | ти /ti/ | tumi /tumi/ | të /tɜ/ |
| Nome | emër /ˈemər/ | emër /ˈɛmər/ | emën /ˈɛ̃mən/ | име /ˈime/ | име /ˈime/ | naam /nam/ | miono /ˈmjɔnɔ/ |
| Occhio | sy /sy/ | sy /sy/ | sy /sy/ | око /ɔkɔ/ | око /ˈɔkɔ/ | suku /suku/ | òkò /ˈwɛkwɛ/ |
| Mano | dora /dɔɾa/ | dorë /dɔɾə/ | dorë /doːɾ/ | ръка /rɤka/ | рака /ˈraka/ | hath /haːtʰ/ | rãka /ˈrãka/ |
| Cuore | zemër /zɛməɾ/ | zemër /zɛməɾ/ | zemër /ˈzeməɾ/ | сърце /sɤrtsɛ/ | срце /ˈsərtsɛ/ | mon /mon/ | serce /ˈsɛrtsɛ/ |
| Amore | dashuri /daʃuɾi/ | dashuri /daʃuɾi/ | dashni /daʃˈni/ | любов /ljubɔf/ | љубов /ˈʎubɔv/ | morom /moɾom/ | lubota /luˈbɔta/ |
| Albero | lis /lis/ | pemë /pɛmə/ | dru /dɾu/ | дърво /dɤrvɔ/ | дрво /ˈdərvɔ/ | gus /ɡus/ | drzewo /ˈdʐɛvɔ/ |
| Casa | shpi /ʃpi/ | shtëpi /ʃtəpi/ | shpi /ʃpi/ | къща /kɤʃtɐ/ | куќа /ˈkutɕa/ | ghor /ɡʱoɾ/ | chëcz /xɨtʃ/ |
| Cane | qeni /cɛni/ | qen /cɛn/ | qen /cen/ | куче /kutʃɛ/ | куче /ˈkutʃɛ/ | kukur /kukuɾ/ | pies /pjɛs/ |
| Gatto | macja /matsja/ | mace /matsɛ/ | mace /ˈmatsɛ/ | котка /kɔtka/ | мачка /ˈmatʃka/ | mekuri /mekuɾi/ | kòt /kʷɔt/ |
| Mangiare | ha /ha/ | ha /ha/ | me ngranë /me ŋɾaːn/ | ям /jam/ | јаде /ˈjadɛ/ | kha /kʰa/ | jesc /jɛsts/ |
| Bere | pi /pi/ | pi /pi/ | me pi /me pi/ | пия /pijɐ/ | пие /ˈpiɛ/ | pi /pi/ | pic /pits/ |
| Uno | një /ɲə/ | një /ɲə/ | nji /ɲi/ | един /ɛdin/ | еден /ˈɛdɛn/ | ek /ek/ | jeden /ˈjɛdɛn/ |
| Due | dy /dy/ | dy /dy/ | dy /dy/ | две /dvɛ/ | два /dva/ | dui /dui/ | dwa /dva/ |
| Ciao | kalemera /kalɛmɛɾa/ | përshëndetje /pəɾʃəndɛtjɛ/ | tungjatjeta /tunɟatˈjeta/ | здравей /zdravɛj/ | здраво /ˈzdravɔ/ | namaskar /namaskaɾ/ | witôj /ˈvitwɔj/ |
| Grazie | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛˈɾit/ | благодаря /blaɡɔdarʲa/ | благодарам /blaˈɡɔdaram/ | dhonyobad /dʱoɲobad/ | dzãki /ˈdzɔ̃ki/ |
| Buono | mirë /miɾə/ | mirë /miɾə/ | mirë /miːɾ/ | добър /dɔbɤr/ | добар /ˈdɔbar/ | bhal /bʱal/ | dobri /ˈdɔbri/ |
| Cuculo | qyqe /ˈcyce/ | qyqe /ˈcycɛ/ | qyqe /ˈcyce/ | кукувица /kukuˈvitsɐ/ | кукавица /kuˈkavitsa/ | Kuli Sorai /kuli sɔrai/ | kùkówka /kuˈkovka/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.